«چهره/ تصویری از خود» به روایت «مرتضی پورحسینی»
ارتباط کیوریتور با هنرمندان در جایی قطع شده
درباره اثری که در این مجموعه به نمایش گذاشتید، توضیح دهید... .
این اثر بخشی از مجموعهای است که در چند سال گذشته روی آن کار میکنم و سعی کردم یکی از آنها را با توجه به موضوع این نمایشگاه برای نمایش انتخاب کنم. در این کار اشاره مستقیم به چهره من وجود ندارد اما فیگور خودم در آن استفاده شده که نمادی از انسان امروزی است. تصوری که من یا هر انسانی از خودش دارد با توجه به حافظه تاریخی و اتفاقاتی که بر او گذشته است، شکل میگیرد. من و همنسلان من خاطره هشت سال جنگ را داریم که تأثیرات آن در زندگی و روان ما بسیار پررنگ است.
عنوان اثر «داغه» است به معنای لکه یا زخمی روی بدن که از بین نمیرود و در آن من تصویری را که تا الان از زندگی خود دیدم به نمایش گذاشتم. در این کار از یک تصویر قدیمی معروف از یک زندانی جنگ جهانی دوم، که شماره زندانی او روی بدنش خالکوبی شده است، الهام گرفتم. در همه جنگها به زندانیان یک شماره داده میشد و آنها با آن شماره شناخته میشدند. حتی نفرات و کشتهشدگان جنگ هم براساس تعداد و شماره شناخته میشوند و دیگر نامی ندارند. در کاری که من ارائه کردم فیگور خودم دقیقا به شکل تصویر اصلی وجود دارد و شمارهای که روی بدنم وجود دارد، تعداد شهدای جنگ ایران را نشان میدهد.
عنوان این نمایشگاه «تصویری از خود» است اما در بسیاری از آثار نشانهای از شخص هنرمند دیده نمیشود. به نظر شما، چگونه هنرمند یک اثر انتزاعی را به عنوان تصویری از «خود» ارائه میکند؟
در سالهای اخیر دیگر نمیتوان تعریف مشخصی از سلفپرتره ارائه داد تا بگوییم تصویری از خود باید صرفا به شکل پرتره یا فیگور باشد. عدهای از هنرمندان کارهای مینیمال انجام میدهند و برای مثال، میگویند این تکهسنگ یا لکه رنگ «آن» من است. این تعریف میتواند درست باشد اما جامعه هنری ما هنوز نتوانسته این موضوع را هضم کند و بگوید چقدر میتوانیم خودمان را در یک تکهسنگ ببینیم. در شرایط فعلی لازم است به عنوان یک چالش ذهنی بررسی کنیم یک هنرمند چه تصویری از خودش دارد. بارها برای من پیش آمده چیزی را در طبیعت پیدا کردم یا کتابی را خواندم که احساس کردم خیلی به من نزدیک است، اما اگر اینها را به عنوان تصویر خودم ارائه کنم، وجود من در آن برای مخاطب قابل تشخیص نیست. برای همین تلاش کردم با نگاه جسمانی و فیگوراتیو تصویر خود را نمایش دهم تا بتوانم با مخاطب ارتباط برقرار کنم.
با وجود این، فکر میکنید دلیل استقبال هنرمندان از ارائه آثار آبستره یا آثار مفهومی در این نمایشگاه چیست؟
به نظر من، اینکه چیزی را پیدا کنیم یا تصویری را خلق کنیم و بگوییم این تصویر من است، کار هنرمند را راحت میکند، اما باید برای آن تعریفی وجود داشته باشد که در کنار اثر قرار گیرد. اما متأسفانه در خیلی از نمایشگاهها وجود استیتمنت نادیده گرفته میشود. قطعا هر هنرمند ایدهای برای ارائه آثار انتزاعی داشته و باید این ایده مطرح شود تا باعث سردرگمی بیننده نشود. حتی کار من با وجود اینکه فیگوراتیو است متنی به همراه خود داشت تا درباره آن توضیح دهد اما متأسفانه در نمایشگاه نصب نشد. حال مخاطب چگونه میتواند با دیدن یک شئ یا چند خط تجسم کند این کار ربطی به تصویر هنرمند دارد.
این روزها نمایشگاههای زیادی با این موضوع برگزار میشود و هر آرتیستی میتواند یک اثر که هیچ ربطی به موضوع نمایشگاه ندارد، ارائه دهد و بگوید این کار بخشی از وجود من است. از طرفی با این نگاه دست هنرمند باز است اما من فکر میکنم در فضای هنری ما باید تعریف مشخصی از سلفپرتره وجود داشته باشد.
به نظر شما، نقش فریدون آو به عنوان کیوریتور در این نوع نگاه به سلفپرتره و شکلگیری نمایشگاه چیست؟
برای برگزاری یک نمایشگاه موفق نکات مختلفی باید رعایت شود. اولین مرحله انتخاب موضوع است و این نمایشگاه از این منظر خوب بود. موضوع آن من را درگیر کرد و در مدتی که زمان داده شده بود تلاش کردم کاری متناسب با موضوع ارائه دهم. انتظار داشتم باقی هنرمندان هم اینگونه با کار برخورد کنند اما به نظر میرسد ارتباط کیوریتور با هنرمندان در جایی قطع شده و درباره اینکه هنرمند قرار است چه نوع اثری ارائه دهد صحبتی نشده است. همین موضوع باعث شده تعدادی از کارها برای بیننده گنگ باشد. کیوریتور فضا را باز گذاشته تا هنرمند در انتخاب اثرش آزاد باشد اما به نظر میرسد این موضوع باعث شده است هنرمند اثری را که در نمایشگاه دیگری با موضوع و عنوان دیگری نمایش داده بوده اینبار به نام تصویری از خود ارائه دهد. بنابراین نمیتوانیم در این نمایشگاه تعریف هنرمند از تصویر خود را داشته باشیم و بههمیندلیل فکر میکنم این نمایشگاه برای نمایش عنوان خود 500 درصد موفق بوده است.
از سوی دیگر، نبود کاتالوگ و استیتمنت هم باعث سردرگمی بیننده میشود. شاید ایده کیوریتور این بوده که مخاطب با دید خودش با کارها ارتباط بگیرد اما باید این را هم در نظر گرفت که شاید مخاطب شناخت کافی از هنرمند و روند کاری او نداشته باشد، یا حتی با وجود داشتن شناخت نتواند مفهوم اثر را درک کند. خود من با اینکه بسیاری از هنرمندان را میشناسم و کارهای آنان را دنبال میکنم با تعدادی از کارها نتوانستم ارتباط برقرار کنم.
درباره اثری که در این مجموعه به نمایش گذاشتید، توضیح دهید... .
این اثر بخشی از مجموعهای است که در چند سال گذشته روی آن کار میکنم و سعی کردم یکی از آنها را با توجه به موضوع این نمایشگاه برای نمایش انتخاب کنم. در این کار اشاره مستقیم به چهره من وجود ندارد اما فیگور خودم در آن استفاده شده که نمادی از انسان امروزی است. تصوری که من یا هر انسانی از خودش دارد با توجه به حافظه تاریخی و اتفاقاتی که بر او گذشته است، شکل میگیرد. من و همنسلان من خاطره هشت سال جنگ را داریم که تأثیرات آن در زندگی و روان ما بسیار پررنگ است.
عنوان اثر «داغه» است به معنای لکه یا زخمی روی بدن که از بین نمیرود و در آن من تصویری را که تا الان از زندگی خود دیدم به نمایش گذاشتم. در این کار از یک تصویر قدیمی معروف از یک زندانی جنگ جهانی دوم، که شماره زندانی او روی بدنش خالکوبی شده است، الهام گرفتم. در همه جنگها به زندانیان یک شماره داده میشد و آنها با آن شماره شناخته میشدند. حتی نفرات و کشتهشدگان جنگ هم براساس تعداد و شماره شناخته میشوند و دیگر نامی ندارند. در کاری که من ارائه کردم فیگور خودم دقیقا به شکل تصویر اصلی وجود دارد و شمارهای که روی بدنم وجود دارد، تعداد شهدای جنگ ایران را نشان میدهد.
عنوان این نمایشگاه «تصویری از خود» است اما در بسیاری از آثار نشانهای از شخص هنرمند دیده نمیشود. به نظر شما، چگونه هنرمند یک اثر انتزاعی را به عنوان تصویری از «خود» ارائه میکند؟
در سالهای اخیر دیگر نمیتوان تعریف مشخصی از سلفپرتره ارائه داد تا بگوییم تصویری از خود باید صرفا به شکل پرتره یا فیگور باشد. عدهای از هنرمندان کارهای مینیمال انجام میدهند و برای مثال، میگویند این تکهسنگ یا لکه رنگ «آن» من است. این تعریف میتواند درست باشد اما جامعه هنری ما هنوز نتوانسته این موضوع را هضم کند و بگوید چقدر میتوانیم خودمان را در یک تکهسنگ ببینیم. در شرایط فعلی لازم است به عنوان یک چالش ذهنی بررسی کنیم یک هنرمند چه تصویری از خودش دارد. بارها برای من پیش آمده چیزی را در طبیعت پیدا کردم یا کتابی را خواندم که احساس کردم خیلی به من نزدیک است، اما اگر اینها را به عنوان تصویر خودم ارائه کنم، وجود من در آن برای مخاطب قابل تشخیص نیست. برای همین تلاش کردم با نگاه جسمانی و فیگوراتیو تصویر خود را نمایش دهم تا بتوانم با مخاطب ارتباط برقرار کنم.
با وجود این، فکر میکنید دلیل استقبال هنرمندان از ارائه آثار آبستره یا آثار مفهومی در این نمایشگاه چیست؟
به نظر من، اینکه چیزی را پیدا کنیم یا تصویری را خلق کنیم و بگوییم این تصویر من است، کار هنرمند را راحت میکند، اما باید برای آن تعریفی وجود داشته باشد که در کنار اثر قرار گیرد. اما متأسفانه در خیلی از نمایشگاهها وجود استیتمنت نادیده گرفته میشود. قطعا هر هنرمند ایدهای برای ارائه آثار انتزاعی داشته و باید این ایده مطرح شود تا باعث سردرگمی بیننده نشود. حتی کار من با وجود اینکه فیگوراتیو است متنی به همراه خود داشت تا درباره آن توضیح دهد اما متأسفانه در نمایشگاه نصب نشد. حال مخاطب چگونه میتواند با دیدن یک شئ یا چند خط تجسم کند این کار ربطی به تصویر هنرمند دارد.
این روزها نمایشگاههای زیادی با این موضوع برگزار میشود و هر آرتیستی میتواند یک اثر که هیچ ربطی به موضوع نمایشگاه ندارد، ارائه دهد و بگوید این کار بخشی از وجود من است. از طرفی با این نگاه دست هنرمند باز است اما من فکر میکنم در فضای هنری ما باید تعریف مشخصی از سلفپرتره وجود داشته باشد.
به نظر شما، نقش فریدون آو به عنوان کیوریتور در این نوع نگاه به سلفپرتره و شکلگیری نمایشگاه چیست؟
برای برگزاری یک نمایشگاه موفق نکات مختلفی باید رعایت شود. اولین مرحله انتخاب موضوع است و این نمایشگاه از این منظر خوب بود. موضوع آن من را درگیر کرد و در مدتی که زمان داده شده بود تلاش کردم کاری متناسب با موضوع ارائه دهم. انتظار داشتم باقی هنرمندان هم اینگونه با کار برخورد کنند اما به نظر میرسد ارتباط کیوریتور با هنرمندان در جایی قطع شده و درباره اینکه هنرمند قرار است چه نوع اثری ارائه دهد صحبتی نشده است. همین موضوع باعث شده تعدادی از کارها برای بیننده گنگ باشد. کیوریتور فضا را باز گذاشته تا هنرمند در انتخاب اثرش آزاد باشد اما به نظر میرسد این موضوع باعث شده است هنرمند اثری را که در نمایشگاه دیگری با موضوع و عنوان دیگری نمایش داده بوده اینبار به نام تصویری از خود ارائه دهد. بنابراین نمیتوانیم در این نمایشگاه تعریف هنرمند از تصویر خود را داشته باشیم و بههمیندلیل فکر میکنم این نمایشگاه برای نمایش عنوان خود 500 درصد موفق بوده است.
از سوی دیگر، نبود کاتالوگ و استیتمنت هم باعث سردرگمی بیننده میشود. شاید ایده کیوریتور این بوده که مخاطب با دید خودش با کارها ارتباط بگیرد اما باید این را هم در نظر گرفت که شاید مخاطب شناخت کافی از هنرمند و روند کاری او نداشته باشد، یا حتی با وجود داشتن شناخت نتواند مفهوم اثر را درک کند. خود من با اینکه بسیاری از هنرمندان را میشناسم و کارهای آنان را دنبال میکنم با تعدادی از کارها نتوانستم ارتباط برقرار کنم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.