گالری ایرانشهر دیماه 95
دریافت مکاشفات شخصی
احمدرضا دالوند
این رویداد1 با مشارکت هنرمندان نقاش، بازیگران تئاتر و سینما، نوازندگان و همچنین بهرهگیری از متون ادبی به مدت یک هفته در گالری ایرانشهر برپاست و تمام عواید کار مختص به بانوان سرطانی سرپرست خانوار است که به همت خیریه فرهاد انجام میگیرد.
روال کار به این صورت است که هر شب یک متن از سوي یک بازیگر بازخوانی و با پشتیبانی یک نوازنده در فضای سالن به طور بداهه اجرا میشود؛ بهموازات، یک هنرمند نقاش نیز در مقابل چشم تماشاگران از یک بوم سفید، اثری هنرمندانه به وجود میآورد. داوود بنیاردلان میگوید: «در این رویداد قصد بر آن بود با محور قراردادن متنی، دریافت سه هنرمند از متن واحد را ارائه دهیم؛ متون با محوریت عشق انتخاب شدند و تمثیلی و رمزگونه بودند مانند «فیحقیقتالعشق» سهروردی یا «حُسن و دل» سیبک نیشابوری... هر هنرمندی در اتاقهایی که از جنس بوم ساخته شده، دریافت خود را از متن ارائه میکرد. این پروژه در هفت شب یا هفت شهر عشق عطار برگزار میشد و هر شب یک موزیسین، یک نقاش و یک بازیگر به ارائه دریافت خود از متن مشغول بودند؛ اینگونه که بازیگر دریافت خود را از متن میخواند، موزیسین و نقاش به صورت بداهه به خلق اثر میپرداختند. در این پروسه صرفا خروجی قرار نبود اثری کامل باشد، بلکه روند خلق و رسیدن به چند اثر هنری از یک متن واحد بررسی میشد».
برای نمونه در این نوشتار به دلیل پرهیز از اطاله کلام، اثر نقاشی مهشید رحیمتبریزی که یک تابلوی انتزاعی درخورتوجه است مورد دقت قرار میگیرد تا نمونهای هنرمندانه از این رویداد خلاق و خیرخواهانه را پیش چشم مخاطبان ارزیابی کرده باشیم.
مکاشفات شخصی مهشید رحیمتبریزی از داستان تمثیلی «حُسن و دل» اثر سیبک نیشابوری که همزمان ازسوی لادن مستوفی، هنرپیشه، دکلمه شده و با نوازندگی«رابعه زند» همراهی شد، در کالبد یک اثر انتزاعی درخشان و در مقابل چشمان کنجکاو بینندگان بر سفیدی بومنقاشی با مهارت مثالزدنی این هنرمند نقش بست. در داستان سیبک نیشابوری، «حُسن» با تعبیر «گلشن رخسار» نیز نامیده میشود.
گرمای عشقی که از داستان سیبک نیشابوری به اثر نقاشی رحیمتبریزی سرایت کرده و او توانسته از رنگ سبز که سردترین رنگهاست، گرمایی بر پرده نمایان کند، شاید نخستین ویژگی این تابلوی فیالبداهه باشد. از سوی دیگر، اجرای توأمان دو حالت متضاد «بداهه» و «کنترل» آن هم با رنگ اکریلیک، نشان از تسلط مهشید رحیمتبریزی بر تکنیک نقاشی دارد. او با جسارت و آگاهی، بهدرستی و بهموقع از رنگهای شفاف (ترانسپارنت2) و رنگهای پوششی (اوپک3)، از خیسی به خشکی و با سرعت شگفتآوری از قابلیتهای رنگگذاری و رنگبرداری، در شکلگیری اثرش بهره گرفت و نیز به اقتضای جریان پیوسته حرکت قلم و موج شاعرانه خطوط مواج و رنگهای هارمونیک، بهسرعت از نازکی رنگهای شفاف به رنگهای پوششی با حفظ آهنگ کار تغییر مسیر داده و ضمن رهایی دست و ذهن در نوعی بداهگی، به کنترل استتیک کار نیز توجه داشت.
در یک تقسیمبندی کلی، نقاش یا از چیزی مرئی «رونگاری» و محاکات میکند، یا چیزی ذهنی را
مرئی کند.
رحیمتبریزی در ورکشاپ هنرمندانهاش از حالت دوم تبعیت کرده و چیزی را که از داستان تمثیلی سیبک نیشابوری دریافت کرده، مرئی کرده است. درست در اینجاست که نقش داوود بنیاردلان بهعنوان کارگردان این رویداد، پررنگ جلوه میکند؛ چراکه بنیاردلان با این رویداد، بهنوعی یک مولتیمدیا، حاوی «متن»، «صدا» و «تصویر» را با سادهترین و مینیمالترین ارائه ممکن کارگردانی کرده است.
در داستان عاشقانه و تمثیلی «حُسن و دل» اثر «سیبک نیشابوری» صحنه، تن و جان آدمی است و بازیگران، اعضای آن. داستان دو شخصیت اصلی دارد: یکی «دل» و دیگری «حُسن».
در سرتاسر داستان سیبک نیشابوری با نمادهایی مانند: دیار عافیت، کمند، زلف، عشوه، کرشمه، شیوه، شمایل، چنگ، غمزه، جادو، نسیم، نظر، تبسم، ناز، چشمه آب حیات، خیال و... مواجه هستیم که با عبور از صافی ذهن هنرمند نقاش، به اثری مدرن و به عبارت روشنتر به یک انتزاع لیریک4 و شورمندانه تبدیل شده است. آن شب در گالری ایرانشهر، هنگام دیدن اجرای این اثر به یاد نقاشان قهوهخانهای افتادم که با متونی از شاهنامه یا مقاتلخوانی عاشورایی و با صدای نقالان بر پرده خود تصاویری نقش میزدند که بهراستی تنها «مولتیمدیای» ملی و سنتی ما محسوب میشوند و جریانی نجیب و شریف از هنر معاصر ما که در زمانهای که هنوز پدیدهای به نام گالری به ایران ورود نکرده بود، در قهوهخانهها و در دل مردمان و اعماق جامعه شکل گرفته بود. مهشید رحیمتبریزی، تصویر و تصور انتزاعی عالم را - در اینجا داستان سیبک نیشابوری - بر پهنای بوم نقاشی به هم میآمیزد و بهعنوان هنرمند مؤکدا بر «تجدید صورت» تصویرهای ذهنی داستان اصرا میورزد. اما این تجدید صورت نه براساس ترجمه نعلبهنعل کلام به نقش، بلکه در استنباطی تأویلی رخ داده است، در اینجا مراد از «استنباط» به معنای
ادراک و دریافت معنی چیزی بر اثر دقت و تیزهوشی است که لازمه عبور خلاق از ساحت نوشته به ساحت نقش است. عناصر طبیعت، ادبیات و هرآنچه برای مهشید رحیمتبریزی دستمایه کار میشود، هرچه رازهایش را برای او بیشتر افشا کنند، در اثر او انتزاعیتر شده و همه شباهتهایش را با تصویرهای مرئی و محسوس از دست میدهند؛ به گونهای که فقط از طریق نمادهایی به شعور انسان راه مییابد. ایجاد ارتباط با نقاشیهای رحیمتبریزی و درک فضای آثار او به نحوه نگاه و چگونگی فهم ما از فرایند انتزاع بستگی دارد.
اصولا در برخورد با آثاری نظیر آثار مهشید رحیمتبریزی، نگره «تخیل خلاق» کارساز است. میخواهم بگویم با تخیل خلاق و قدرت ناشی از آن میتوان به نظام فکری هنرمند نزدیکتر شد. نظام فکری هنرمندانی از نوع مهشید رحیمتبریزی از جمله نظامهای خلاقی است که از دل واقعیت دگرگونشده در ذهن هنرمند، متجلی میشود. این هنرمند با تکیه بر فردیت خلاق و نگاه یگانه5 خود، واقعیت را با مفهومی یکسره متفاوت برای ما آشکار میکند. مهشید رحیمتبریزی همواره به دنبال معنایی وسیعتر در محتوای نقاشیهایش بوده است. گرایش تجریدی در پردازش خلاق تابلوهایش موجب شده تا او خود را به شباهتهای محسوس میان اثر و جهان پیرامون محدود نکرده و شیوه دیدن خود را با شیوه دیدن مدرن هماهنگ کند. به عبارت دیگر، مهشید رحیمتبریزی از ارتباط با طبیعت چشم نپوشیده، بلکه معنای وسیعتر را در طبیعت میجوید. به دیگر سخن، تصویر ظاهری چیزها، حساسیت و تجربه ناب بصری، او را در کمند جلوههای آشنای خود محدود نمیکند. مثلا درخت به دلیل ظاهرش بهعنوان یک پدیده طبیعی یا شیء برای او جذبهای ندارد و شاید «فرایند رشد» را بیشتر بر او آشکار کند تا جلوه ظاهریاش را. مهشید رحیمتبریزی،
مانند هر هنرمند مدرن دیگر، از پوسته ظاهری چیزها عبور کرده و سعی میکند به درونشان نفوذ و روند تکوینشان را آشکار کند؛ و این دقیقا همان بیان ناب تصویری است، بیانی که در رویداد
«مکاشفات شخصی» به کارگردانی داوود بنیاردلان در میان جمع مشتاقان خوش درخشید.
پی نوشتها:
1.Event
2.Transparent
3.Opaque
4.Lyric / لیریک: غنایی، نغمهسان، آوازین
5.Unique
این رویداد1 با مشارکت هنرمندان نقاش، بازیگران تئاتر و سینما، نوازندگان و همچنین بهرهگیری از متون ادبی به مدت یک هفته در گالری ایرانشهر برپاست و تمام عواید کار مختص به بانوان سرطانی سرپرست خانوار است که به همت خیریه فرهاد انجام میگیرد.
روال کار به این صورت است که هر شب یک متن از سوي یک بازیگر بازخوانی و با پشتیبانی یک نوازنده در فضای سالن به طور بداهه اجرا میشود؛ بهموازات، یک هنرمند نقاش نیز در مقابل چشم تماشاگران از یک بوم سفید، اثری هنرمندانه به وجود میآورد. داوود بنیاردلان میگوید: «در این رویداد قصد بر آن بود با محور قراردادن متنی، دریافت سه هنرمند از متن واحد را ارائه دهیم؛ متون با محوریت عشق انتخاب شدند و تمثیلی و رمزگونه بودند مانند «فیحقیقتالعشق» سهروردی یا «حُسن و دل» سیبک نیشابوری... هر هنرمندی در اتاقهایی که از جنس بوم ساخته شده، دریافت خود را از متن ارائه میکرد. این پروژه در هفت شب یا هفت شهر عشق عطار برگزار میشد و هر شب یک موزیسین، یک نقاش و یک بازیگر به ارائه دریافت خود از متن مشغول بودند؛ اینگونه که بازیگر دریافت خود را از متن میخواند، موزیسین و نقاش به صورت بداهه به خلق اثر میپرداختند. در این پروسه صرفا خروجی قرار نبود اثری کامل باشد، بلکه روند خلق و رسیدن به چند اثر هنری از یک متن واحد بررسی میشد».
برای نمونه در این نوشتار به دلیل پرهیز از اطاله کلام، اثر نقاشی مهشید رحیمتبریزی که یک تابلوی انتزاعی درخورتوجه است مورد دقت قرار میگیرد تا نمونهای هنرمندانه از این رویداد خلاق و خیرخواهانه را پیش چشم مخاطبان ارزیابی کرده باشیم.
مکاشفات شخصی مهشید رحیمتبریزی از داستان تمثیلی «حُسن و دل» اثر سیبک نیشابوری که همزمان ازسوی لادن مستوفی، هنرپیشه، دکلمه شده و با نوازندگی«رابعه زند» همراهی شد، در کالبد یک اثر انتزاعی درخشان و در مقابل چشمان کنجکاو بینندگان بر سفیدی بومنقاشی با مهارت مثالزدنی این هنرمند نقش بست. در داستان سیبک نیشابوری، «حُسن» با تعبیر «گلشن رخسار» نیز نامیده میشود.
گرمای عشقی که از داستان سیبک نیشابوری به اثر نقاشی رحیمتبریزی سرایت کرده و او توانسته از رنگ سبز که سردترین رنگهاست، گرمایی بر پرده نمایان کند، شاید نخستین ویژگی این تابلوی فیالبداهه باشد. از سوی دیگر، اجرای توأمان دو حالت متضاد «بداهه» و «کنترل» آن هم با رنگ اکریلیک، نشان از تسلط مهشید رحیمتبریزی بر تکنیک نقاشی دارد. او با جسارت و آگاهی، بهدرستی و بهموقع از رنگهای شفاف (ترانسپارنت2) و رنگهای پوششی (اوپک3)، از خیسی به خشکی و با سرعت شگفتآوری از قابلیتهای رنگگذاری و رنگبرداری، در شکلگیری اثرش بهره گرفت و نیز به اقتضای جریان پیوسته حرکت قلم و موج شاعرانه خطوط مواج و رنگهای هارمونیک، بهسرعت از نازکی رنگهای شفاف به رنگهای پوششی با حفظ آهنگ کار تغییر مسیر داده و ضمن رهایی دست و ذهن در نوعی بداهگی، به کنترل استتیک کار نیز توجه داشت.
در یک تقسیمبندی کلی، نقاش یا از چیزی مرئی «رونگاری» و محاکات میکند، یا چیزی ذهنی را
مرئی کند.
رحیمتبریزی در ورکشاپ هنرمندانهاش از حالت دوم تبعیت کرده و چیزی را که از داستان تمثیلی سیبک نیشابوری دریافت کرده، مرئی کرده است. درست در اینجاست که نقش داوود بنیاردلان بهعنوان کارگردان این رویداد، پررنگ جلوه میکند؛ چراکه بنیاردلان با این رویداد، بهنوعی یک مولتیمدیا، حاوی «متن»، «صدا» و «تصویر» را با سادهترین و مینیمالترین ارائه ممکن کارگردانی کرده است.
در داستان عاشقانه و تمثیلی «حُسن و دل» اثر «سیبک نیشابوری» صحنه، تن و جان آدمی است و بازیگران، اعضای آن. داستان دو شخصیت اصلی دارد: یکی «دل» و دیگری «حُسن».
در سرتاسر داستان سیبک نیشابوری با نمادهایی مانند: دیار عافیت، کمند، زلف، عشوه، کرشمه، شیوه، شمایل، چنگ، غمزه، جادو، نسیم، نظر، تبسم، ناز، چشمه آب حیات، خیال و... مواجه هستیم که با عبور از صافی ذهن هنرمند نقاش، به اثری مدرن و به عبارت روشنتر به یک انتزاع لیریک4 و شورمندانه تبدیل شده است. آن شب در گالری ایرانشهر، هنگام دیدن اجرای این اثر به یاد نقاشان قهوهخانهای افتادم که با متونی از شاهنامه یا مقاتلخوانی عاشورایی و با صدای نقالان بر پرده خود تصاویری نقش میزدند که بهراستی تنها «مولتیمدیای» ملی و سنتی ما محسوب میشوند و جریانی نجیب و شریف از هنر معاصر ما که در زمانهای که هنوز پدیدهای به نام گالری به ایران ورود نکرده بود، در قهوهخانهها و در دل مردمان و اعماق جامعه شکل گرفته بود. مهشید رحیمتبریزی، تصویر و تصور انتزاعی عالم را - در اینجا داستان سیبک نیشابوری - بر پهنای بوم نقاشی به هم میآمیزد و بهعنوان هنرمند مؤکدا بر «تجدید صورت» تصویرهای ذهنی داستان اصرا میورزد. اما این تجدید صورت نه براساس ترجمه نعلبهنعل کلام به نقش، بلکه در استنباطی تأویلی رخ داده است، در اینجا مراد از «استنباط» به معنای
ادراک و دریافت معنی چیزی بر اثر دقت و تیزهوشی است که لازمه عبور خلاق از ساحت نوشته به ساحت نقش است. عناصر طبیعت، ادبیات و هرآنچه برای مهشید رحیمتبریزی دستمایه کار میشود، هرچه رازهایش را برای او بیشتر افشا کنند، در اثر او انتزاعیتر شده و همه شباهتهایش را با تصویرهای مرئی و محسوس از دست میدهند؛ به گونهای که فقط از طریق نمادهایی به شعور انسان راه مییابد. ایجاد ارتباط با نقاشیهای رحیمتبریزی و درک فضای آثار او به نحوه نگاه و چگونگی فهم ما از فرایند انتزاع بستگی دارد.
اصولا در برخورد با آثاری نظیر آثار مهشید رحیمتبریزی، نگره «تخیل خلاق» کارساز است. میخواهم بگویم با تخیل خلاق و قدرت ناشی از آن میتوان به نظام فکری هنرمند نزدیکتر شد. نظام فکری هنرمندانی از نوع مهشید رحیمتبریزی از جمله نظامهای خلاقی است که از دل واقعیت دگرگونشده در ذهن هنرمند، متجلی میشود. این هنرمند با تکیه بر فردیت خلاق و نگاه یگانه5 خود، واقعیت را با مفهومی یکسره متفاوت برای ما آشکار میکند. مهشید رحیمتبریزی همواره به دنبال معنایی وسیعتر در محتوای نقاشیهایش بوده است. گرایش تجریدی در پردازش خلاق تابلوهایش موجب شده تا او خود را به شباهتهای محسوس میان اثر و جهان پیرامون محدود نکرده و شیوه دیدن خود را با شیوه دیدن مدرن هماهنگ کند. به عبارت دیگر، مهشید رحیمتبریزی از ارتباط با طبیعت چشم نپوشیده، بلکه معنای وسیعتر را در طبیعت میجوید. به دیگر سخن، تصویر ظاهری چیزها، حساسیت و تجربه ناب بصری، او را در کمند جلوههای آشنای خود محدود نمیکند. مثلا درخت به دلیل ظاهرش بهعنوان یک پدیده طبیعی یا شیء برای او جذبهای ندارد و شاید «فرایند رشد» را بیشتر بر او آشکار کند تا جلوه ظاهریاش را. مهشید رحیمتبریزی،
مانند هر هنرمند مدرن دیگر، از پوسته ظاهری چیزها عبور کرده و سعی میکند به درونشان نفوذ و روند تکوینشان را آشکار کند؛ و این دقیقا همان بیان ناب تصویری است، بیانی که در رویداد
«مکاشفات شخصی» به کارگردانی داوود بنیاردلان در میان جمع مشتاقان خوش درخشید.
پی نوشتها:
1.Event
2.Transparent
3.Opaque
4.Lyric / لیریک: غنایی، نغمهسان، آوازین
5.Unique
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.