بیان واقعیت، سیاهنمایی نیست
انتشار گزارشهایی هشداردهنده و اجتماعی نظیر «گورخوابها» فارغ از تأثیرات و واکنشهای فراوانی که در بخشهای مختلف جامعه گذاشت، نوعی سیاهنمایی از سوی برخی عنوان شده است. همچنین اتفاقهایی نظیر سیلیخوردن خبرنگار در مجلس از سوی نادر قاضیپور یا شلاقخوردن خبرنگار دیگری بهدلیل شکایت در نجفآباد، تنها نمونههای اندکی از سوءرفتار با خبرنگاران است. از کامبیز نوروزی، حقوقدان، درباره این مسائل پرسیدهایم.
به نظر شما، گزارشهای میدانی در شرایط کنونی جامعه ما تا چه حد مهم هستند؟
یکی از مهمترین مؤلفههای روزنامهنگاری حرفهای، تولید خبر است و تولید خبر در میدان خبر اتفاق میافتد. گرفتن چند مصاحبه و تهیه اخبار از رسانههای دیگر، قطعا روندی تمامعیار و حرفهای نیست، بلکه خبرنگار حرفهای کسی است که گاه به میدانهای خبری خود میرود و دنبال یافتن حقایق است. بااینحساب، به نظر میرسد، دو، سهسالی است که بهتدریج روزنامهنگاری میدانی که در آن روزنامهنگار مستقیما در میدان خبر حضور پیدا میکند و گزارش زنده تهیه میکند، با یک روند آرام رو به رشد قرار گرفته است.
وظیفه خبرنگاری که برای تهیه چنین گزارشهایی به بطن جامعه میرود چیست؟
نخستین وظیفهاش، سوژهیابی درست است؛ سوژههایی که ارزش خبری و اجتماعی داشته و در جامعه بتوانند تأثیرگذار باشند. او باید اتفاقاتی را که بهطور عادی مدیران کشوری نمیبینند یا میبینند و پنهان میکنند، در معرض دید و داوری جامعه قرار دهد. از دیگر وظایفش، تهیه و تنظیم گزارش به صورتی بیطرفانه است و انعکاس تمام جنبههای یک موضوع برای کشف حقیقت در دل گزارش. گاهی حتی ذکر اتفاق افتاده کفایت نمیکند و بیانکننده حقیقت نیست، بلکه خیلی اوقات حقیقت خود را پنهان میکند و وظیفه خبرنگار کشف یا تلاش برای کشف آن است.
اگر با چنین ویژگیهایی یک گزارش تهیه و منتشر شود، مسئولیت خبرنگار درباره عواقب و بازتابهای آن چیست؟
حرفه روزنامهنگار، انتشار گزارش و خبر است و همانطور که عرض کردم، باید با رعایت اصول حرفهای باشد. تفسیر و تعبیر آن خبر، دیگر به گزارشگر مربوط نیست. بنابراین هر خبر، بسته به نوع نگرش جریانها و گروههای مختلف، بازتابهای متفاوتی خواهد داشت، اما روزنامهنگاری که در تهیه آن مطلب، مسئولیت حرفهای، قانونی و اخلاقی خود را انجام داده، دیگر در برابر این بازتابها مسئولیتی ندارد. او باید نادیدهها را منتقل کند که ممکن است خوب باشند یا ناخوشایند.
اما گاهی خبرنگاران با تمام این رعایتها متهم به سیاهنمایی شدهاند.
کلمه سیاهنمایی باید درست معنا شود؛ نمایاندن آنچه واقعیت فراگیر جامعه است نمیتواند سیاهنمایی باشد. گاه گستردگی یک پدیده آنچنان نیست که عمومی باشد و میشود بازتاب آن را بهعنوان امری عمومی در جامعه، تا حدی سیاهنمایی دانست، اما بازتاب آسیبی که فراوانیاش قابل توجه است، دیگر سیاهنمایی نیست. تکدی، اعتیاد، کارتنخوابی، فروش مواد مخدر و... آنقدر در جامعه ما مطرح است که شخص مقام معظم رهبری هم دراینباره وارد شده و ابراز نگرانی کردهاند، بنابراین بیان اینکه فقر، کارتنخوابی، طلاق و... در جامعه ما رو به افزایش رفته، نمیتواند سیاهنمایی باشد، بلکه واقعیتنمایی است.
انتشار گزارشهایی هشداردهنده و اجتماعی نظیر «گورخوابها» فارغ از تأثیرات و واکنشهای فراوانی که در بخشهای مختلف جامعه گذاشت، نوعی سیاهنمایی از سوی برخی عنوان شده است. همچنین اتفاقهایی نظیر سیلیخوردن خبرنگار در مجلس از سوی نادر قاضیپور یا شلاقخوردن خبرنگار دیگری بهدلیل شکایت در نجفآباد، تنها نمونههای اندکی از سوءرفتار با خبرنگاران است. از کامبیز نوروزی، حقوقدان، درباره این مسائل پرسیدهایم.
به نظر شما، گزارشهای میدانی در شرایط کنونی جامعه ما تا چه حد مهم هستند؟
یکی از مهمترین مؤلفههای روزنامهنگاری حرفهای، تولید خبر است و تولید خبر در میدان خبر اتفاق میافتد. گرفتن چند مصاحبه و تهیه اخبار از رسانههای دیگر، قطعا روندی تمامعیار و حرفهای نیست، بلکه خبرنگار حرفهای کسی است که گاه به میدانهای خبری خود میرود و دنبال یافتن حقایق است. بااینحساب، به نظر میرسد، دو، سهسالی است که بهتدریج روزنامهنگاری میدانی که در آن روزنامهنگار مستقیما در میدان خبر حضور پیدا میکند و گزارش زنده تهیه میکند، با یک روند آرام رو به رشد قرار گرفته است.
وظیفه خبرنگاری که برای تهیه چنین گزارشهایی به بطن جامعه میرود چیست؟
نخستین وظیفهاش، سوژهیابی درست است؛ سوژههایی که ارزش خبری و اجتماعی داشته و در جامعه بتوانند تأثیرگذار باشند. او باید اتفاقاتی را که بهطور عادی مدیران کشوری نمیبینند یا میبینند و پنهان میکنند، در معرض دید و داوری جامعه قرار دهد. از دیگر وظایفش، تهیه و تنظیم گزارش به صورتی بیطرفانه است و انعکاس تمام جنبههای یک موضوع برای کشف حقیقت در دل گزارش. گاهی حتی ذکر اتفاق افتاده کفایت نمیکند و بیانکننده حقیقت نیست، بلکه خیلی اوقات حقیقت خود را پنهان میکند و وظیفه خبرنگار کشف یا تلاش برای کشف آن است.
اگر با چنین ویژگیهایی یک گزارش تهیه و منتشر شود، مسئولیت خبرنگار درباره عواقب و بازتابهای آن چیست؟
حرفه روزنامهنگار، انتشار گزارش و خبر است و همانطور که عرض کردم، باید با رعایت اصول حرفهای باشد. تفسیر و تعبیر آن خبر، دیگر به گزارشگر مربوط نیست. بنابراین هر خبر، بسته به نوع نگرش جریانها و گروههای مختلف، بازتابهای متفاوتی خواهد داشت، اما روزنامهنگاری که در تهیه آن مطلب، مسئولیت حرفهای، قانونی و اخلاقی خود را انجام داده، دیگر در برابر این بازتابها مسئولیتی ندارد. او باید نادیدهها را منتقل کند که ممکن است خوب باشند یا ناخوشایند.
اما گاهی خبرنگاران با تمام این رعایتها متهم به سیاهنمایی شدهاند.
کلمه سیاهنمایی باید درست معنا شود؛ نمایاندن آنچه واقعیت فراگیر جامعه است نمیتواند سیاهنمایی باشد. گاه گستردگی یک پدیده آنچنان نیست که عمومی باشد و میشود بازتاب آن را بهعنوان امری عمومی در جامعه، تا حدی سیاهنمایی دانست، اما بازتاب آسیبی که فراوانیاش قابل توجه است، دیگر سیاهنمایی نیست. تکدی، اعتیاد، کارتنخوابی، فروش مواد مخدر و... آنقدر در جامعه ما مطرح است که شخص مقام معظم رهبری هم دراینباره وارد شده و ابراز نگرانی کردهاند، بنابراین بیان اینکه فقر، کارتنخوابی، طلاق و... در جامعه ما رو به افزایش رفته، نمیتواند سیاهنمایی باشد، بلکه واقعیتنمایی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.