|

فلسفه زبان

چرخش به سمت دستور

ویلیام جی لایکن، استاد فلسفه در دانشگاه کارولینای شمالی، نویسنده کتاب‌های متعددی در حوزه فلسفه ذهن و فلسفه زبان از جمله آگاهی و تجربه، فرم منطقی در زبان طبیعی و فلسفه زبان است. کتاب فلسفه زبان که در سال 1999 توسط انتشارات راتلیج چاپ شد به موضوعات اصلی در فلسفه زبان معاصر می‌پردازد. آنگونه که در مقدمه کتاب آمده‌است مهم‌ترین ویژگی فلسفه زبان در 40 سال گذشته، چرخش به سمت دستور یا نحو صوری است. به زعم لایکن توجه به این موضوع برای فلسفه‌ورزی درباره زبان امری ضروری است. حول و حوش سال 1980 توجه برخی فیلسوفان زبان به فلسفه ذهن معطوف می‌شود و برخی دیگر ماجراجویی‌های متافیزیکی را درباره وجود یا عدم وجود رابطه میان زبان و حقیقت پیش گرفتند. این دو جریان به سرعت علاقه طیف وسیعی از فلیسوفان را برانگیخت. با این همه اما از دید لایکن، هیچ‌یک از این دو نحله، با وجود محاسن بسیار، فهم کافی از سازوکارهای مختص زبان یا مسایل محوری در خود فلسفه زبان، به دست نمی‌دهند. دعوی کتاب فلسفه زبان تمرکز روی این سازوکارها و مسایل است. عمده فصل‌های کتاب به ارایه داده‌های مربوط به یک پدیده زبانی می‌پردازد و در ادامه نظریه یک متفکر درباره آن پدیده را توضیح می‌دهد و در انتها لایکن به ارزیابی و نقد آن نظریه دست می‌زند.فصل‌های کتاب در قالب چهار بخش سازمان یافته‌اند. بخش اول شامل فصل‌هایی پیرامون نظریه وصف‌های راسل، تمایز دانلان، مساله پس‌رویکرد (anaphora)، نظریه توصیفی اسامی خاص، نظریه خوشه‌ای (cluster theory) سرل و نظریه علی-تاریخی (causal-historical theory) است. لایکن در بخش دوم نظریات معنا، به بررسی نظریات رقیب درباره معنای زبانی می‌پردازد و برتری‌ها و کاستی‌های مختلف آنها را با یکدیگر مقایسه می‌کند. بخش سوم با عنوان کاربردشناسی و کنش‌های گفتاری، مفاهیم پایه‌ای کاربردشناسی زبانی را معرفی می‌کند و بحث مفصلی هم درباره مساله توان غیرمستقیم دارد. رویکردهای گوناگون در پرداختن به مساله استعاره نیز در بخش آخر این کتاب بررسی می‌شود. بخش چهارم که در ویرایش جدید افزوده شده، شامل چهار نظریه درباره استعاره است.ویژگی‌های متمایز این کتاب که آن را از سایر کتاب‌های ترجمه شده در این حوزه جدا می‌کند شامل این موارد است: فصل‌هایی جدید درباره فرگه و معماهایش، استنباط‌گرایی، نظریات گفت-کنشی معنا و نظریه ربط و البته خلاصه و چکیده فصول، مثال‌های روشن، پرسش‌هایی برای مطالعه، منابع تکمیلی در حاشیه مباحث و واژه‌نامه. این کتاب با ترجمه میثم محمدامینی، توسط نشر هرمس روانه بازار شده ‌است. اين كتاب براي مخاطبان فلسفه و دانشجويان علاقه‌مند در اين حوزه مي‌تواند منبع مهمي براي آشنايي با مقدمات فلسفه زبان باشد.
ویلیام جی لایکن، استاد فلسفه در دانشگاه کارولینای شمالی، نویسنده کتاب‌های متعددی در حوزه فلسفه ذهن و فلسفه زبان از جمله آگاهی و تجربه، فرم منطقی در زبان طبیعی و فلسفه زبان است. کتاب فلسفه زبان که در سال 1999 توسط انتشارات راتلیج چاپ شد به موضوعات اصلی در فلسفه زبان معاصر می‌پردازد. آنگونه که در مقدمه کتاب آمده‌است مهم‌ترین ویژگی فلسفه زبان در 40 سال گذشته، چرخش به سمت دستور یا نحو صوری است. به زعم لایکن توجه به این موضوع برای فلسفه‌ورزی درباره زبان امری ضروری است. حول و حوش سال 1980 توجه برخی فیلسوفان زبان به فلسفه ذهن معطوف می‌شود و برخی دیگر ماجراجویی‌های متافیزیکی را درباره وجود یا عدم وجود رابطه میان زبان و حقیقت پیش گرفتند. این دو جریان به سرعت علاقه طیف وسیعی از فلیسوفان را برانگیخت. با این همه اما از دید لایکن، هیچ‌یک از این دو نحله، با وجود محاسن بسیار، فهم کافی از سازوکارهای مختص زبان یا مسایل محوری در خود فلسفه زبان، به دست نمی‌دهند. دعوی کتاب فلسفه زبان تمرکز روی این سازوکارها و مسایل است. عمده فصل‌های کتاب به ارایه داده‌های مربوط به یک پدیده زبانی می‌پردازد و در ادامه نظریه یک متفکر درباره آن پدیده را توضیح می‌دهد و در انتها لایکن به ارزیابی و نقد آن نظریه دست می‌زند.فصل‌های کتاب در قالب چهار بخش سازمان یافته‌اند. بخش اول شامل فصل‌هایی پیرامون نظریه وصف‌های راسل، تمایز دانلان، مساله پس‌رویکرد (anaphora)، نظریه توصیفی اسامی خاص، نظریه خوشه‌ای (cluster theory) سرل و نظریه علی-تاریخی (causal-historical theory) است. لایکن در بخش دوم نظریات معنا، به بررسی نظریات رقیب درباره معنای زبانی می‌پردازد و برتری‌ها و کاستی‌های مختلف آنها را با یکدیگر مقایسه می‌کند. بخش سوم با عنوان کاربردشناسی و کنش‌های گفتاری، مفاهیم پایه‌ای کاربردشناسی زبانی را معرفی می‌کند و بحث مفصلی هم درباره مساله توان غیرمستقیم دارد. رویکردهای گوناگون در پرداختن به مساله استعاره نیز در بخش آخر این کتاب بررسی می‌شود. بخش چهارم که در ویرایش جدید افزوده شده، شامل چهار نظریه درباره استعاره است.ویژگی‌های متمایز این کتاب که آن را از سایر کتاب‌های ترجمه شده در این حوزه جدا می‌کند شامل این موارد است: فصل‌هایی جدید درباره فرگه و معماهایش، استنباط‌گرایی، نظریات گفت-کنشی معنا و نظریه ربط و البته خلاصه و چکیده فصول، مثال‌های روشن، پرسش‌هایی برای مطالعه، منابع تکمیلی در حاشیه مباحث و واژه‌نامه. این کتاب با ترجمه میثم محمدامینی، توسط نشر هرمس روانه بازار شده ‌است. اين كتاب براي مخاطبان فلسفه و دانشجويان علاقه‌مند در اين حوزه مي‌تواند منبع مهمي براي آشنايي با مقدمات فلسفه زبان باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.