|

از واقعیت تا رویا

بهرنگ صدیقی

1- در وهله نخست به نظرم پاسخ به این پرسش که مهم‌ترین آسیب اجتماعی در ایران چیست، نیاز به آمار و ارقام و نیز تحلیل‌هایی بر مبنای آنها دارد که همیشه تاریخ، کیمیایی نادر در ایران‌زمین بوده و هست. در این خصوص اندک آمارهایی هم که موجود است عموما آمارهایی رسمی‌اند که وثوق آنها در همه جای جهان برای ارایه تحلیل‌های اصیل جامعه شناختی محل تردید است. می‌گویم همه جای جهان و به واقع منظورم همه جای جهان است. برای نمونه، آمارهای رسمی درخصوص تجاوز به عنف در کشور انگلستان در سال2007 حدود 15هزارو500 مورد اعلام شده است1، در حالی‌که بنا بر پژوهش‌های مستقل این رقم بالغ بر 85هزار مورد در این سال می‌شود2، یعنی تفاوتی شش برابری! در چنین وضعیتی، با تکیه بر آمارهای رسمی به واقع چه تحلیل درخوری می‌توان به دست داد؟ با این وصف، وضع و روز ما و اوضاع آشفته آمارهای رسمی‌مان که دیگر روشن‌تر از خورشید است.
2- اما اگر صادق باشم باید عرض کنم که نسبت به درستی اصلِ پرسش شما که ناظر بر اولویت‌بندی آسیب‌های اجتماعی در ایران است هم مشکوک هستم. بین خودمان بماند، اما مگر به واقع می‌توان آسیب‌های اجتماعی را اولویت‌بندی کرد؟ مگر می‌توان گفت یکی از آسیب‌های اجتماعی مهم‌تر از سایرین است؟ جور دیگر بگویم. به نظرم پرسش شما از منظری آسیب شناختی طرح شده است. یعنی شما گویی با طرح این پرسش، غیرمستقیم، در صدد جلب توجه به آسیب‌های اجتماعی پراولویت هستید تا از این طریق توجه سیاستگذاران را برای فراهم‌آوردن امکانات لازم، برای حل آنها جلب کنید. اما واقعیت این است که آسیب‌های اجتماعی شبکه‌ای تودرتو و به هم وابسته را شکل می‌دهند. خودمان را گول نزنیم. باید بپذیریم که آسیب‌های اجتماعی علل اجتماعی دارند و بنابراین به ریشه‌های ساختاری مرتبط‌اند. به عبارتی دیگر، مواجهه با آسیب‌های اجتماعی نیاز به مواجهه‌های ساختاری دارد و خلاصی از آسیبی اجتماعی مستلزم تغییری ساختاری است. در غیراین صورت آسیب‌های اجتماعی به یکدیگر تبدیل خواهند شد و در بسیاری موارد مقابله با یکی منجر به بروز دیگری می‌شود. اعتیاد و فقر و طلاق و بیکاری و فحشا و قانون‌گریزی و جرم و فساد و خشونت و چه و چه، ارتباطی محکم با یکدیگر دارند چراکه از قواعد ساختاری تثبیت شده در جامعه طی سالیان ناشی می‌شوند. یکی دیگری را ایجاد و تقویت می‌کند و بنابراین گردونه‌ای پایان‌ناپذیر را شکل می‌دهند که جز با تغییرات ساختاری خلاصی از آن ممکن نیست. این تغییرات ساختاری، اما، بدون حضور و مشارکت «جامعه» ممکن نخواهد بود. جامعه‌ای که می‌رود تا به کل در دولت و بازار مستحیل شود. 3- این روزها در کنار زمزمه‌هایی که میان مردم درخصوص آسیب‌های اجتماعی در جریان است، شاهد تمایل دولتمردان برای انتشار آمار و اطلاعات رسمی در این خصوص از تریبون‌های رسمی نیز هستیم؛ راه‌اندازی سامانه بانک اطلاعات آسیب‌های اجتماعی3 در ماه‌های اخیر یکی از گام‌ها در این راه بوده است. رسانه‌های عمومی هم این روزها بی‌پرده‌تر به ارایه آمار آسیب‌های اجتماعی در ایران می‌پردازند؛ امری که تا پیش از این کمتر شاهدش بودیم. اینکه مصرف‌کنندگان مواد مخدر در کشور یک‌میلیون‌و 325هزار نفر هستند4، اینکه روزانه بیش از 11 نفر و سالانه چهارهزار نفر در اثر سوءمصرف مواد مخدر در کشور می‌میرند، اینکه سالانه 900 مورد پرونده تجاوز به عنف در ایران تشکیل می‌شود که 60درصد از آنها مربوط به مردان و 40درصد مربوط به زنان است5، اینکه سالانه بین 60 تا 80میلیون‌لیتر مشروبات الکلی به کشور قاچاق می‌شود6 و اینکه بیش از 120هزار مورد سرقت در سال 1389 ثبت شده است7، برخی از این آمارهاست. با این وصف، امروزه با ولعی هم از سوی مردم و هم از سوی دولتمردان برای طرح آمار و ارقام و اطلاعات درخصوص آسیب‌های اجتماعی مواجهیم. اما منشا این دو را باید متفاوت دانست. چنانکه گفته شد، اگر میل به تغییر در وضع موجود را ریشه این ولع در مردم بدانیم، دولتمردان اما در وهله نخست در توجیه اعمال خود است که چنین در انتشار آمارهای این‌چنینی از هم سبقت می‌گیرند. چنین می‌شود که واقعیت به سویی می‌رود و رویای دولت به سویی دیگر.

پی‌نوشت‌ها:‌
1-http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/statistics/crime/CTS12_Sexual_violence.xls
2-http://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/markeaston/2008/07/rape_a_complex_crime.html
3-http://asibha.mcls.gov.ir/fa/home
4-http://asibha.mcls.gov.ir/fa/news/27033
5-روزنامه شرق ، شماره ۱۵۴۲ چهارشنبه،۱۰ خرداد ۱۳۹۱
6-http://www.khabaronline.ir/detail/213567
7-http://asibha.mcls.gov.ir/fa/filepool/1459?redirectpage=2ffa2fstatistics2famarekeshvari
1- در وهله نخست به نظرم پاسخ به این پرسش که مهم‌ترین آسیب اجتماعی در ایران چیست، نیاز به آمار و ارقام و نیز تحلیل‌هایی بر مبنای آنها دارد که همیشه تاریخ، کیمیایی نادر در ایران‌زمین بوده و هست. در این خصوص اندک آمارهایی هم که موجود است عموما آمارهایی رسمی‌اند که وثوق آنها در همه جای جهان برای ارایه تحلیل‌های اصیل جامعه شناختی محل تردید است. می‌گویم همه جای جهان و به واقع منظورم همه جای جهان است. برای نمونه، آمارهای رسمی درخصوص تجاوز به عنف در کشور انگلستان در سال2007 حدود 15هزارو500 مورد اعلام شده است1، در حالی‌که بنا بر پژوهش‌های مستقل این رقم بالغ بر 85هزار مورد در این سال می‌شود2، یعنی تفاوتی شش برابری! در چنین وضعیتی، با تکیه بر آمارهای رسمی به واقع چه تحلیل درخوری می‌توان به دست داد؟ با این وصف، وضع و روز ما و اوضاع آشفته آمارهای رسمی‌مان که دیگر روشن‌تر از خورشید است.
2- اما اگر صادق باشم باید عرض کنم که نسبت به درستی اصلِ پرسش شما که ناظر بر اولویت‌بندی آسیب‌های اجتماعی در ایران است هم مشکوک هستم. بین خودمان بماند، اما مگر به واقع می‌توان آسیب‌های اجتماعی را اولویت‌بندی کرد؟ مگر می‌توان گفت یکی از آسیب‌های اجتماعی مهم‌تر از سایرین است؟ جور دیگر بگویم. به نظرم پرسش شما از منظری آسیب شناختی طرح شده است. یعنی شما گویی با طرح این پرسش، غیرمستقیم، در صدد جلب توجه به آسیب‌های اجتماعی پراولویت هستید تا از این طریق توجه سیاستگذاران را برای فراهم‌آوردن امکانات لازم، برای حل آنها جلب کنید. اما واقعیت این است که آسیب‌های اجتماعی شبکه‌ای تودرتو و به هم وابسته را شکل می‌دهند. خودمان را گول نزنیم. باید بپذیریم که آسیب‌های اجتماعی علل اجتماعی دارند و بنابراین به ریشه‌های ساختاری مرتبط‌اند. به عبارتی دیگر، مواجهه با آسیب‌های اجتماعی نیاز به مواجهه‌های ساختاری دارد و خلاصی از آسیبی اجتماعی مستلزم تغییری ساختاری است. در غیراین صورت آسیب‌های اجتماعی به یکدیگر تبدیل خواهند شد و در بسیاری موارد مقابله با یکی منجر به بروز دیگری می‌شود. اعتیاد و فقر و طلاق و بیکاری و فحشا و قانون‌گریزی و جرم و فساد و خشونت و چه و چه، ارتباطی محکم با یکدیگر دارند چراکه از قواعد ساختاری تثبیت شده در جامعه طی سالیان ناشی می‌شوند. یکی دیگری را ایجاد و تقویت می‌کند و بنابراین گردونه‌ای پایان‌ناپذیر را شکل می‌دهند که جز با تغییرات ساختاری خلاصی از آن ممکن نیست. این تغییرات ساختاری، اما، بدون حضور و مشارکت «جامعه» ممکن نخواهد بود. جامعه‌ای که می‌رود تا به کل در دولت و بازار مستحیل شود. 3- این روزها در کنار زمزمه‌هایی که میان مردم درخصوص آسیب‌های اجتماعی در جریان است، شاهد تمایل دولتمردان برای انتشار آمار و اطلاعات رسمی در این خصوص از تریبون‌های رسمی نیز هستیم؛ راه‌اندازی سامانه بانک اطلاعات آسیب‌های اجتماعی3 در ماه‌های اخیر یکی از گام‌ها در این راه بوده است. رسانه‌های عمومی هم این روزها بی‌پرده‌تر به ارایه آمار آسیب‌های اجتماعی در ایران می‌پردازند؛ امری که تا پیش از این کمتر شاهدش بودیم. اینکه مصرف‌کنندگان مواد مخدر در کشور یک‌میلیون‌و 325هزار نفر هستند4، اینکه روزانه بیش از 11 نفر و سالانه چهارهزار نفر در اثر سوءمصرف مواد مخدر در کشور می‌میرند، اینکه سالانه 900 مورد پرونده تجاوز به عنف در ایران تشکیل می‌شود که 60درصد از آنها مربوط به مردان و 40درصد مربوط به زنان است5، اینکه سالانه بین 60 تا 80میلیون‌لیتر مشروبات الکلی به کشور قاچاق می‌شود6 و اینکه بیش از 120هزار مورد سرقت در سال 1389 ثبت شده است7، برخی از این آمارهاست. با این وصف، امروزه با ولعی هم از سوی مردم و هم از سوی دولتمردان برای طرح آمار و ارقام و اطلاعات درخصوص آسیب‌های اجتماعی مواجهیم. اما منشا این دو را باید متفاوت دانست. چنانکه گفته شد، اگر میل به تغییر در وضع موجود را ریشه این ولع در مردم بدانیم، دولتمردان اما در وهله نخست در توجیه اعمال خود است که چنین در انتشار آمارهای این‌چنینی از هم سبقت می‌گیرند. چنین می‌شود که واقعیت به سویی می‌رود و رویای دولت به سویی دیگر.

پی‌نوشت‌ها:‌
1-http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/statistics/crime/CTS12_Sexual_violence.xls
2-http://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/markeaston/2008/07/rape_a_complex_crime.html
3-http://asibha.mcls.gov.ir/fa/home
4-http://asibha.mcls.gov.ir/fa/news/27033
5-روزنامه شرق ، شماره ۱۵۴۲ چهارشنبه،۱۰ خرداد ۱۳۹۱
6-http://www.khabaronline.ir/detail/213567
7-http://asibha.mcls.gov.ir/fa/filepool/1459?redirectpage=2ffa2fstatistics2famarekeshvari

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.