ترامپ و چالشهای تمامنشدنی ریاض
اميرحسن كشاورز زاده.كارشناس امور بينالملل
با برگزاری انتخابات آمریکا و در پی آن پیروزی دونالد ترامپ به عنوان شخصی تندرو، موج جدیدی از نگرانیها در جهان کلید خورد که از جمله این نگرانیها میتوان به اقدامات اتحادیه اروپا در روزهای اولیه پس از انتخابات آمریکا و اظهارات سران کشورهای اروپایی اشاره کرد. این نگرانیها منحصر به اروپاییها نیست، بلکه همه کشورهایی که به طور سنتی از متحدان آمریکا به شمار میآیند نیز نگران اقدامات و سیاستهای نهچندان روشن ترامپ هستند. دراینمیان میتوان به عربستان به عنوان کشوری استراتژیک برای آمریکاییها اشاره کرد.
در سالهای گذشته روابط عربستان با آمریکا دچار تنشهایی شده و روابط این دو کشور به سردی گراییده است؛ از دلایل مهم این اتفاق میتوان به دکترین «باراک اوباما»، رئیسجمهوری کنونی آمریکا، اشاره کرد. اگرچه ایده آمریکاییها برای روابط خارجی خود همیشه بر پایه شراکت با دوستان و خصومت با دشمنان برای تأمین منافعشان بوده است، اما اوباما با در پیشگرفتن سیاستهای جدیدی باعث سردشدن نسبی روابط آمریکا با عربستان شد، ازجمله این سیاستها میتوان به توافق هستهای آمریکا با ایران اشاره کرد که با نارضایتی مقامات سعودی همراه شد. مقامات سعودی بر این باور بودند آمریکا نقش خود را به عنوان ابرقدرتی جهانی بهدرستی ایفا نکرده است، این نارضایتی را میتوان در اظهارات ترکی الفیصل در جواب به دکترین اوباما که در نشریه آتلانتیک به چاپ رسید، جستوجو کرد. از طرف دیگر، در خود آمریکا نیز موجی از انتقادات به دولت عربستان در پی حوادث 11 سپتامبر به راه افتاده که خلاف تلاشهای اوباما و نیز تهدیدات عربستان مبنی بر خروج سرمایه خود از بانکهای آمریکاست. کنگره آمریکا اقدام به تصویب مصوبههای ضدعربی کرده است، بهعلاوه آنکه به نظر میرسد در دهه گذشته
واشنگتن از حمایت بیچونوچرای متحدان عرب خود دست برداشته و حامیان عرب خود را بهکنارآمدن با جریانات فکری منطقه ترغیب کرده است.
دلیل این تغییر رفتار آمریکاییها را باید در سیاستهای اتخاذشده از سوی ریاض جستوجو کرد. به نظر میرسد عربستان برای رهایی از مشکلات عدیده خود از جمله کسری بودجه به دلیل کاهش قیمت نفت یا هزینههای هنگفت نظامی در جنگ با یمن دست به بحرانسازی منطقهای میزند تا شاید خود را از وضع کنونی برهاند. این در حالی است که برای اجرای سیاستهای خصمانه اینچنینی از اعتبارات مالی و نظامی آمریکاییها استفاده میکند. این موضوع را میتوان در سخنان سفیر پیشین عربستان در ریاض نیز جستوجو کرد. او در اظهارات خود بهصراحت از مقامات آمریکایی میخواهد به ماجراجوییهای عربستان از هزینه و اعتبار آمریکا پایان دهند.
عربستان همیشه نگران سیاستهای ایران بوده و هست و سیاستهای اوباما را نشانه همدردینکردن او با جهان عرب میداند. این نکته نیز حائز اهمیت است که بخش عمده نگرانی عربستان مربوط به افزایش هژمونی ایران در منطقه و ازبینبردن تفکرات پانعربیسم است. از دیگر نگرانیهای عربستان سعودی میتوان به تحولات در سوریه و حضور نظامی روسها در منطقه برای اولینبار بعد از جنگ سرد بدون حضور ابرقدرتی دیگر به عنوان ناظر بر آنها اشاره کرد؛ این نگرانی عربستان از آنجا نشئت میگیرد که بقای خود را وابسته به حمایت آمریکا میداند.
یکی از عوامل تأثیرگذار در ادبیات سیاست خارجی آمریکا ویژگیهای رفتاری رؤسایجمهور این کشور است، حال با رویکارآمدن شخصی مانند ترامپ که مواضعش چندان ثابت نیست، کشورهای حاشیه خلیجفارس از سیاستهای ترامپ مطمئن نیستند. اگرچه ترامپ در تبلیغات انتخاباتی خود قول حمایت به کشورهای حاشیه خلیجفارس و بهویژه عربستان را از پیش داده است. به نظر میرسد عمده سیاست خارجی ترامپ معطوف به آسیای دور شود، زیرا نگرانی عمده امروز آمریکا ظهور چین در قامت قدرتی اقتصادی همارز آمریکا و سیاستهای ژئوپلیتیکی روسیه در شرق اروپا است.
البته این موضوع به معنای خروج آمریکاییها از غرب آسیا نیست، بلکه به معنای کمرنگشدن حضور آنان است شاید شرایط آسیای غربی به شرایط آن دوره ابتدایی بعد از جنگ سرد سوق داده شود. از مواضع انتخاباتی ترامپ و دیدگاه حزبیاش میتوان به این نکته پی برد که از نظر او ضرورتی در سرنگونی رژیمهای دیکتاتوری که توانایی حفظ ثبات و امنیت کشور خود را دارند و تأمینکننده بخشی از منافع آمریکا هستند، وجود ندارد. از دیگر مواضع ترامپ در تبلیغات انتخاباتیاش میتوان به اشارههای مکرر او به تروریسم اشاره کرد. ترامپ همیشه بر تغذیه تروریستها از جانب دولت اوباما تأکید داشته و در سخنانش نوید حل موضوع تروریسم را به مردم آمریکا داده است. این در حالی است که بازوی اصلی تغذیه تروریستها عربستان و کشورهای حاشیه خلیجفارس است. اگرچه در مانورهای انتخاباتی طرفین به نقش عربستان در توسعه تروریسم اشاره چندانی نشد. اما این نکته قابل دریافت بود که یکی از متهمان توسعه تروریسم عربستان بوده و اقرار این موضوع البته به طور غیرمستقیم حائز اهمیت است. به نظر میرسد یکی از برنامههای اصلی ترامپ ایجاد هژمونی آمریکا در منطقه باشد. درحالیکه همه توان سیاسی خود
را روی خاورمیانه نخواهد گذاشت و همانطور که گفته شد، عمده توجه سیاست خارجی او معطوف به آسیای دور و تحولات آن و نیز رفتار روسیه خواهد بود.
با برگزاری انتخابات آمریکا و در پی آن پیروزی دونالد ترامپ به عنوان شخصی تندرو، موج جدیدی از نگرانیها در جهان کلید خورد که از جمله این نگرانیها میتوان به اقدامات اتحادیه اروپا در روزهای اولیه پس از انتخابات آمریکا و اظهارات سران کشورهای اروپایی اشاره کرد. این نگرانیها منحصر به اروپاییها نیست، بلکه همه کشورهایی که به طور سنتی از متحدان آمریکا به شمار میآیند نیز نگران اقدامات و سیاستهای نهچندان روشن ترامپ هستند. دراینمیان میتوان به عربستان به عنوان کشوری استراتژیک برای آمریکاییها اشاره کرد.
در سالهای گذشته روابط عربستان با آمریکا دچار تنشهایی شده و روابط این دو کشور به سردی گراییده است؛ از دلایل مهم این اتفاق میتوان به دکترین «باراک اوباما»، رئیسجمهوری کنونی آمریکا، اشاره کرد. اگرچه ایده آمریکاییها برای روابط خارجی خود همیشه بر پایه شراکت با دوستان و خصومت با دشمنان برای تأمین منافعشان بوده است، اما اوباما با در پیشگرفتن سیاستهای جدیدی باعث سردشدن نسبی روابط آمریکا با عربستان شد، ازجمله این سیاستها میتوان به توافق هستهای آمریکا با ایران اشاره کرد که با نارضایتی مقامات سعودی همراه شد. مقامات سعودی بر این باور بودند آمریکا نقش خود را به عنوان ابرقدرتی جهانی بهدرستی ایفا نکرده است، این نارضایتی را میتوان در اظهارات ترکی الفیصل در جواب به دکترین اوباما که در نشریه آتلانتیک به چاپ رسید، جستوجو کرد. از طرف دیگر، در خود آمریکا نیز موجی از انتقادات به دولت عربستان در پی حوادث 11 سپتامبر به راه افتاده که خلاف تلاشهای اوباما و نیز تهدیدات عربستان مبنی بر خروج سرمایه خود از بانکهای آمریکاست. کنگره آمریکا اقدام به تصویب مصوبههای ضدعربی کرده است، بهعلاوه آنکه به نظر میرسد در دهه گذشته
واشنگتن از حمایت بیچونوچرای متحدان عرب خود دست برداشته و حامیان عرب خود را بهکنارآمدن با جریانات فکری منطقه ترغیب کرده است.
دلیل این تغییر رفتار آمریکاییها را باید در سیاستهای اتخاذشده از سوی ریاض جستوجو کرد. به نظر میرسد عربستان برای رهایی از مشکلات عدیده خود از جمله کسری بودجه به دلیل کاهش قیمت نفت یا هزینههای هنگفت نظامی در جنگ با یمن دست به بحرانسازی منطقهای میزند تا شاید خود را از وضع کنونی برهاند. این در حالی است که برای اجرای سیاستهای خصمانه اینچنینی از اعتبارات مالی و نظامی آمریکاییها استفاده میکند. این موضوع را میتوان در سخنان سفیر پیشین عربستان در ریاض نیز جستوجو کرد. او در اظهارات خود بهصراحت از مقامات آمریکایی میخواهد به ماجراجوییهای عربستان از هزینه و اعتبار آمریکا پایان دهند.
عربستان همیشه نگران سیاستهای ایران بوده و هست و سیاستهای اوباما را نشانه همدردینکردن او با جهان عرب میداند. این نکته نیز حائز اهمیت است که بخش عمده نگرانی عربستان مربوط به افزایش هژمونی ایران در منطقه و ازبینبردن تفکرات پانعربیسم است. از دیگر نگرانیهای عربستان سعودی میتوان به تحولات در سوریه و حضور نظامی روسها در منطقه برای اولینبار بعد از جنگ سرد بدون حضور ابرقدرتی دیگر به عنوان ناظر بر آنها اشاره کرد؛ این نگرانی عربستان از آنجا نشئت میگیرد که بقای خود را وابسته به حمایت آمریکا میداند.
یکی از عوامل تأثیرگذار در ادبیات سیاست خارجی آمریکا ویژگیهای رفتاری رؤسایجمهور این کشور است، حال با رویکارآمدن شخصی مانند ترامپ که مواضعش چندان ثابت نیست، کشورهای حاشیه خلیجفارس از سیاستهای ترامپ مطمئن نیستند. اگرچه ترامپ در تبلیغات انتخاباتی خود قول حمایت به کشورهای حاشیه خلیجفارس و بهویژه عربستان را از پیش داده است. به نظر میرسد عمده سیاست خارجی ترامپ معطوف به آسیای دور شود، زیرا نگرانی عمده امروز آمریکا ظهور چین در قامت قدرتی اقتصادی همارز آمریکا و سیاستهای ژئوپلیتیکی روسیه در شرق اروپا است.
البته این موضوع به معنای خروج آمریکاییها از غرب آسیا نیست، بلکه به معنای کمرنگشدن حضور آنان است شاید شرایط آسیای غربی به شرایط آن دوره ابتدایی بعد از جنگ سرد سوق داده شود. از مواضع انتخاباتی ترامپ و دیدگاه حزبیاش میتوان به این نکته پی برد که از نظر او ضرورتی در سرنگونی رژیمهای دیکتاتوری که توانایی حفظ ثبات و امنیت کشور خود را دارند و تأمینکننده بخشی از منافع آمریکا هستند، وجود ندارد. از دیگر مواضع ترامپ در تبلیغات انتخاباتیاش میتوان به اشارههای مکرر او به تروریسم اشاره کرد. ترامپ همیشه بر تغذیه تروریستها از جانب دولت اوباما تأکید داشته و در سخنانش نوید حل موضوع تروریسم را به مردم آمریکا داده است. این در حالی است که بازوی اصلی تغذیه تروریستها عربستان و کشورهای حاشیه خلیجفارس است. اگرچه در مانورهای انتخاباتی طرفین به نقش عربستان در توسعه تروریسم اشاره چندانی نشد. اما این نکته قابل دریافت بود که یکی از متهمان توسعه تروریسم عربستان بوده و اقرار این موضوع البته به طور غیرمستقیم حائز اهمیت است. به نظر میرسد یکی از برنامههای اصلی ترامپ ایجاد هژمونی آمریکا در منطقه باشد. درحالیکه همه توان سیاسی خود
را روی خاورمیانه نخواهد گذاشت و همانطور که گفته شد، عمده توجه سیاست خارجی او معطوف به آسیای دور و تحولات آن و نیز رفتار روسیه خواهد بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.