|

روی خوش عربستان به عمان

آزاده بابایی‌نژاد

سلطان‌نشین عمان که تنها به ‌خاطر مرز مشترک در قسمت جنوبی تنگه هرمز با ایران همسایه است، در چرخشی ١٨٠درجه‌ای، پیوستن به ائتلاف نظامی تحت رهبری عربستان را به ادامه همکاری با تهران ترجیح داد و این تغییر رویکرد از بازگشت آن به موضع‌گیری‌های سیاسی یکپارچه کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس و هم‌گرایی آنها علیه ایران، خبر می‌دهد. به باور سیاست‌مداران عمانی، ایران برای حفظ رابطه با این همسایه عرب خود به اندازه کافی تلاش نکرد. همچنین گسترش نبرد میان حوثی‌ها و ائتلاف به رهبری عربستان در یمن، ناامنی در مرزهای مشترک عمان با یمن را در پی داشته است؛ ازاین‌رو، اقدام به تغییر گرایش‌های خود در منطقه کرده؛ چراکه این کشور همواره به داشتن روابط نزدیک با ایران به‌عنوان «رقیب سنتی» عربستان و دیگر کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس شناخته می‌شده است. این در حالی است که عمان سال‌ها به‌طور محرمانه میزبان قدم‌های اولیه گفت‌وگوهای هسته‌ای غرب با ایران بوده است که در ابتدای بازگشت تهران به میز مذاکرات، روزنامه وال‌استریت‌ژورنال در گزارش مفصلی به رابطه ایران و عمان پرداخته و نوشته که عمانی‌ها از سال ٢٠٠٩ به این ‌سو میزبان نشست‌های محرمانه ایران با آمریکا بوده‌اند و به ‌دلیل جانبداری‌نکردن از رژیم صدام‌حسین در جنگ هشت‌ساله با ایران، مورد اطمینان دولت تهران واقع شده‌اند. به گفته غربی‌ها پاداش عمان برای این میزبانی‌ها و کاسته‌شدن تحریم‌های ایران، وعده تأسیس خطوط گاز از ایران به عمان بوده است. پیوستن عمان به ائتلاف به رهبری عربستان، در حالی انجام گرفت که سال‌ها بهبود و توسعه روابط با ایران در صدر دیپلماسی این کشور بوده؛ تاجایی‌که «سیف بن‌هاشل المسکرین»، معاون پیشین دبیرکل شورای همکاری کشورهای حوزه خلیج فارس معتقد بود که توسعه روابط تهران- مسقط نه‌تنها به نفع منافع هر دو کشور، بلکه به سود منطقه نیز هست. وی حتی از دیگر کشورهای عرب این شورا نیز خواست تا از رابطه روبه‌رشد آن زمان ایران و عمان الگوبرداری کرده و به ترمیم و تعمیق رابطه با تهران بپردازند. او در مصاحبه با الجزیره نیز گفته بود که سلطان‌نشین عمان از میزبانی دیدارهای ایران با نمایندگان کشورهای غربی به‌ویژه آمریکا با روی گشاده استقبال می‌کند؛ چراکه غربی‌ها خودشان هم به این نقطه رسیده‌اند که کشوری مثل ایران را نباید در حاشیه قرار داد؛ بلکه باید زمینه اعتمادسازی دوجانبه را فراهم کرد تا هر دو طرف به‌طور واضح و روشن از مواضع خود سخن بگویند تا پرونده هسته‌ای ایران برای همیشه بسته شود. عمان به نوبه خود برای رسیدن به این نقطه آرمانی دو طرف از هیچ تلاشی فروگذار نکرده است. مضاف بر اینکه جمعیت ایران به بالای ٨٥ میلیون ‌نفر رسیده و این یعنی یک بازار بزرگ و باید از ظرفیت و پتانسیل موجود برای بهبود روابط استفاده کرد. در آن زمان مدیرکل بازار بورس مسقط بر این باور بود که عمان به‌عنوان نزدیک‌ترین کشور عرب منطقه به ایران، از لحاظ جغرافیایی می‌تواند پذیرای سرمایه‌گذاران ایرانی باشد تا بیایند و در خاک این کشور سرمایه‌گذاری کنند. تجربه موفق اماراتی‌ها در جذب سرمایه‌های ایرانی پیش‌روی ماست. در حقیقت عمان سال‌ها در معادلات منطقه‌ای نقش کم‌رنگ و منفعلانه‌ای داشته و پیوستن به این ائتلاف از عزم جدی آنها بر تقویت این نقش حکایت دارد و بی‌تردید مقام‌های مسقط خواهان افزایش رابطه خود با آمریکا هستند که پیش‌تر ایران شریک مهم تجاری آنها به شمار می‌آمد؛ اما از‌آنجایی‌که تلاش‌های تهران برای حفظ رابطه کافی نبود، آنها نیز به ریاض متمایل شدند؛ آن‌هم در شرایطی که سلطان قابوس تمام موجودیت نظام پادشاهی‌اش را به ایران مدیون است؛ زیرا او در ابتدای زمامداری‌اش با شورش گروهی چپ‌گرا در استان ظفار این کشور مواجه شد؛ ولی توانست با حمایت ارتش ایران بر آنها غلبه کند. علاوه بر سابقه قدیمی روابط دو کشور، اینکه ایران و عمان بر دو سوی تنگه هرمز مسلط هستند هم عاملی مهم در حُسن هم‌جواری آنها به شمار می‌رود. ثبات و آرامش این تنگه هم به ‌لحاظ امنیت عمان و هم به دلیل اهمیت آن برای تداوم صدور نفت از خلیج‌فارس به جهان اهمیت زیادی دارد. حال باید دید عربستان تا چه اندازه و تا به کی برای این متحد تهران، جاذبه خواهد داشت؟

سلطان‌نشین عمان که تنها به ‌خاطر مرز مشترک در قسمت جنوبی تنگه هرمز با ایران همسایه است، در چرخشی ١٨٠درجه‌ای، پیوستن به ائتلاف نظامی تحت رهبری عربستان را به ادامه همکاری با تهران ترجیح داد و این تغییر رویکرد از بازگشت آن به موضع‌گیری‌های سیاسی یکپارچه کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس و هم‌گرایی آنها علیه ایران، خبر می‌دهد. به باور سیاست‌مداران عمانی، ایران برای حفظ رابطه با این همسایه عرب خود به اندازه کافی تلاش نکرد. همچنین گسترش نبرد میان حوثی‌ها و ائتلاف به رهبری عربستان در یمن، ناامنی در مرزهای مشترک عمان با یمن را در پی داشته است؛ ازاین‌رو، اقدام به تغییر گرایش‌های خود در منطقه کرده؛ چراکه این کشور همواره به داشتن روابط نزدیک با ایران به‌عنوان «رقیب سنتی» عربستان و دیگر کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس شناخته می‌شده است. این در حالی است که عمان سال‌ها به‌طور محرمانه میزبان قدم‌های اولیه گفت‌وگوهای هسته‌ای غرب با ایران بوده است که در ابتدای بازگشت تهران به میز مذاکرات، روزنامه وال‌استریت‌ژورنال در گزارش مفصلی به رابطه ایران و عمان پرداخته و نوشته که عمانی‌ها از سال ٢٠٠٩ به این ‌سو میزبان نشست‌های محرمانه ایران با آمریکا بوده‌اند و به ‌دلیل جانبداری‌نکردن از رژیم صدام‌حسین در جنگ هشت‌ساله با ایران، مورد اطمینان دولت تهران واقع شده‌اند. به گفته غربی‌ها پاداش عمان برای این میزبانی‌ها و کاسته‌شدن تحریم‌های ایران، وعده تأسیس خطوط گاز از ایران به عمان بوده است. پیوستن عمان به ائتلاف به رهبری عربستان، در حالی انجام گرفت که سال‌ها بهبود و توسعه روابط با ایران در صدر دیپلماسی این کشور بوده؛ تاجایی‌که «سیف بن‌هاشل المسکرین»، معاون پیشین دبیرکل شورای همکاری کشورهای حوزه خلیج فارس معتقد بود که توسعه روابط تهران- مسقط نه‌تنها به نفع منافع هر دو کشور، بلکه به سود منطقه نیز هست. وی حتی از دیگر کشورهای عرب این شورا نیز خواست تا از رابطه روبه‌رشد آن زمان ایران و عمان الگوبرداری کرده و به ترمیم و تعمیق رابطه با تهران بپردازند. او در مصاحبه با الجزیره نیز گفته بود که سلطان‌نشین عمان از میزبانی دیدارهای ایران با نمایندگان کشورهای غربی به‌ویژه آمریکا با روی گشاده استقبال می‌کند؛ چراکه غربی‌ها خودشان هم به این نقطه رسیده‌اند که کشوری مثل ایران را نباید در حاشیه قرار داد؛ بلکه باید زمینه اعتمادسازی دوجانبه را فراهم کرد تا هر دو طرف به‌طور واضح و روشن از مواضع خود سخن بگویند تا پرونده هسته‌ای ایران برای همیشه بسته شود. عمان به نوبه خود برای رسیدن به این نقطه آرمانی دو طرف از هیچ تلاشی فروگذار نکرده است. مضاف بر اینکه جمعیت ایران به بالای ٨٥ میلیون ‌نفر رسیده و این یعنی یک بازار بزرگ و باید از ظرفیت و پتانسیل موجود برای بهبود روابط استفاده کرد. در آن زمان مدیرکل بازار بورس مسقط بر این باور بود که عمان به‌عنوان نزدیک‌ترین کشور عرب منطقه به ایران، از لحاظ جغرافیایی می‌تواند پذیرای سرمایه‌گذاران ایرانی باشد تا بیایند و در خاک این کشور سرمایه‌گذاری کنند. تجربه موفق اماراتی‌ها در جذب سرمایه‌های ایرانی پیش‌روی ماست. در حقیقت عمان سال‌ها در معادلات منطقه‌ای نقش کم‌رنگ و منفعلانه‌ای داشته و پیوستن به این ائتلاف از عزم جدی آنها بر تقویت این نقش حکایت دارد و بی‌تردید مقام‌های مسقط خواهان افزایش رابطه خود با آمریکا هستند که پیش‌تر ایران شریک مهم تجاری آنها به شمار می‌آمد؛ اما از‌آنجایی‌که تلاش‌های تهران برای حفظ رابطه کافی نبود، آنها نیز به ریاض متمایل شدند؛ آن‌هم در شرایطی که سلطان قابوس تمام موجودیت نظام پادشاهی‌اش را به ایران مدیون است؛ زیرا او در ابتدای زمامداری‌اش با شورش گروهی چپ‌گرا در استان ظفار این کشور مواجه شد؛ ولی توانست با حمایت ارتش ایران بر آنها غلبه کند. علاوه بر سابقه قدیمی روابط دو کشور، اینکه ایران و عمان بر دو سوی تنگه هرمز مسلط هستند هم عاملی مهم در حُسن هم‌جواری آنها به شمار می‌رود. ثبات و آرامش این تنگه هم به ‌لحاظ امنیت عمان و هم به دلیل اهمیت آن برای تداوم صدور نفت از خلیج‌فارس به جهان اهمیت زیادی دارد. حال باید دید عربستان تا چه اندازه و تا به کی برای این متحد تهران، جاذبه خواهد داشت؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.