آنتونیو گوترش، دبیر کل جدید سازمان ملل، از امروز آغاز به کار ميكند
بر ویرانههای امید
سازمان ملل متحد بدونشک هیچگاه به اندازه امروز فاقد اقتدار نبوده است. در شرایطی که ماشین جنگ سوریه همچنان میتازد و بحران انسانی حاصل از آن، باوجود همه توافقهای آتشبس ریزودرشت، بیشازپیش قربانی میگیرد، پرسشی آشنا از نو سر برآورده است: اگر سازمان ملل در چنین بزنگاههایی قادر به تحقق وعدهها و امیدهایی نیست که از پس جنگ جهانی دوم و بر ویرانههای جامعه ملل نقش بسته بود، پس بهراستی به چه کار میآید؟ این همان پرسشی است که پاسخگویی به آن بدون شک اولین مأموریت آنتونیو گوترش، دبیر کل جدید سازمان ملل، است که از امروز و با امید دمیدن روحی تازه به پیکر نیمهجان این مجمع جهانی آغاز به کار خواهد کرد. نخستوزیر سابق پرتغال در حالی برای پنج سال آینده جایگزین بان کیمون کرهای خواهد شد که به نظر میرسد انتخاب او به عنوان یک سیاستمدار کارکشته، به دیپلماتهای سازمان ملل امید بسیاری براي رفع شکافهای جاری بخشیده است. اما گوترش با مسئولیتهای دشواری روبهرو خواهد بود؛ از دستوپنجه نرمکردن با بحرانهای پیچیده اقلیمی و میانجیگری در مناقشات چندوجهی سوریه، سودان جنوبی، یمن، بروندی، فلسطین و کرهشمالی گرفته تا تعامل با
شورای امنیتی ازهمگسیخته که بهشدت دایره عمل این سازمان را محدود کرده است. دراینمیان، ورود دونالد ترامپ به کاخ سفید نیز که ازقضا فقط20 روز دیگر زمام امور ایالات متحده را به دست خواهد گرفت، احتمالا موجب تشدید هرچه بیشتر مسئولیتهای دبیر کل آتی سازمان ملل خواهد شد. البته گوترش اذعان كرده دبیر کل سازمان ملل رهبر جهان نیست و موفقیت او در مسئولیتهایش بدون حسن نیت قدرتهای بزرگ جهانی ممکن نیست؛ اما همچنان بسیاری از دیپلماتهای بینالمللی امید دارند پس از 10 سال ریاست بان کیمون که به باور بسیاری، از هرگونه ابتکار و کاریزما بیبهره بود، تغییر در رأس سازمان ملل میتواند این نهاد جهانی را حالا شده حتي چندقدمی به جایگاهی که شایسته آن است، نزدیکتر كند.
گوترش که در سالهای 2005 تا 2015 کمیسر ارشد سازمان ملل در امور پناهجویان بوده، مدتهاست سه اولویت کاری خود را اعلام کرده است: تلاش در راستای صلح، پشتیبانی از توسعه پایدار و بهبود مدیریت داخلی سازمان ملل. اما دراینمیان حلوفصل بحران سوریه بدون شک بالاتر از بقيه اولویتها قرار خواهد داشت. بان کیمون بهتازگي اعلام کرده بزرگترین افسوس او پس از ترک کرسی ریاست سازمان ملل، مشاهده تداوم کابوس جنگ و وحشت در سوریه است. این همان افسوسی است که گوترش قطع به یقین تمایلی به تجربهاش ندارد. در شرایطی که اکنون مسکو و آنکارا سردمدار تلاشهای جهانی برای برپایی آتشبسی سراسری هستند، دیپلماتهای غربی بر این باورند كه دبیر کل جدید سازمان ملل باید از همان ابتدا و بدون اتکا به دیگر طرحهای صلح جاری، پیشنهادات خود را برای حلوفصل بحران روی میز بگذارد. البته گوترش تاکنون هیچ برنامه مشخصی برای مقابله با بحران سوریه ارائه نداده و صرفا از اهمیت میانجیگری، حکمیت و دیپلماسی بازدارنده سخن گفته است. او چند روز پیش و در مصاحبه تلویزیونی منازعه سوریه را سرطانی در سطح جهانی دانسته که نهتنها موجب درد و رنج مردم سوری است، بلکه با
برانگیختن واکنشهایی خشونتآمیز، اقصی نقاط جهان را دستخوش حملات تروریستی قرار داده است. همچنین گوترش منازعه سوریه را تهدیدی جهانی دانسته که جز در سایه حل اختلافات و همکاری قدرتهای جهانی و در رأس آنان مسکو و واشنگتن، قابلدفع نیست.
اما سوریه تنها میدانگاهی نیست که سازمان ملل در سالهای اخیر از رفع و رجوع آن عاجز بوده است. جنگ داخلی در سودان جنوبی باوجود اعزام بیش از 13هزار صلحبان به منطقه و طرح ابتکاری ایالات متحده در وضع تحریمهای تسلیحاتی که بدون کسب آرای لازم در شورای امنیت ناکام ماند، همچنان غیرنظامیان را قربانی اصلی خود میبیند. این در حالی است که اتهام تجاوز از سوی صلحبانان مستقر در آفریقای مرکزی، یک بار برای همیشه چهره نیروهای اعزامی این سازمان را مخدوش کرده است. با همه این اوصاف و در شرایطی که گوترش از همینحالا کار خود را در اصلاح ساختاری سازمان ملل، از جمله برقراری توازن جنسیتی آغاز کرده است، احتمالا یکی از بزرگترین سؤالهای پیشِروی دبیرکل جدید سازمان ملل، تأثیر ریاستجمهوری دونالد ترامپ بر سازمان ملل و امور جهانی است. رئیسجمهور میلیاردر ایالات متحده که کشورش با تأمین 22درصد از بودجه سازمان ملل، بزرگترین پشتیبان این نهاد بینالمللی است، بارها و بارها اعتمادناپذیری و چهبسا موضع تقابلی خود را به رخ سازمان ملل کشیده و برای مثال، تهدید کرده درباره توافق اقلیمی پاریس که یکی از بزرگترین میراثهای ریاست بان کیمون بر آن
سازمان بوده، تجدیدنظر خواهد کرد. اینها جدای از موضع اخیر ترامپ درباره تصویب قطعنامهای ضداسرائیلی در شورای امنیت است که در پستی تويیتری مدعی شده از 20 ژانویه، روز سوگند ریاستجمهوری او، ایالات متحده رویکرد جدیدی در قبال سازمان ملل اتخاذ خواهد کرد. با این حال، گوترش بهتازگي در بیانیهای از تمایل خود برای دیدار هرچه زودتر با رئیسجمهور جدید ایالات متحده خبر داده و اعلام کرده عزم آن دارد به سیاق ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، با دولت آتی آمریکا نیز گفتوگویی سازنده برقرار كند.
سازمان ملل متحد بدونشک هیچگاه به اندازه امروز فاقد اقتدار نبوده است. در شرایطی که ماشین جنگ سوریه همچنان میتازد و بحران انسانی حاصل از آن، باوجود همه توافقهای آتشبس ریزودرشت، بیشازپیش قربانی میگیرد، پرسشی آشنا از نو سر برآورده است: اگر سازمان ملل در چنین بزنگاههایی قادر به تحقق وعدهها و امیدهایی نیست که از پس جنگ جهانی دوم و بر ویرانههای جامعه ملل نقش بسته بود، پس بهراستی به چه کار میآید؟ این همان پرسشی است که پاسخگویی به آن بدون شک اولین مأموریت آنتونیو گوترش، دبیر کل جدید سازمان ملل، است که از امروز و با امید دمیدن روحی تازه به پیکر نیمهجان این مجمع جهانی آغاز به کار خواهد کرد. نخستوزیر سابق پرتغال در حالی برای پنج سال آینده جایگزین بان کیمون کرهای خواهد شد که به نظر میرسد انتخاب او به عنوان یک سیاستمدار کارکشته، به دیپلماتهای سازمان ملل امید بسیاری براي رفع شکافهای جاری بخشیده است. اما گوترش با مسئولیتهای دشواری روبهرو خواهد بود؛ از دستوپنجه نرمکردن با بحرانهای پیچیده اقلیمی و میانجیگری در مناقشات چندوجهی سوریه، سودان جنوبی، یمن، بروندی، فلسطین و کرهشمالی گرفته تا تعامل با
شورای امنیتی ازهمگسیخته که بهشدت دایره عمل این سازمان را محدود کرده است. دراینمیان، ورود دونالد ترامپ به کاخ سفید نیز که ازقضا فقط20 روز دیگر زمام امور ایالات متحده را به دست خواهد گرفت، احتمالا موجب تشدید هرچه بیشتر مسئولیتهای دبیر کل آتی سازمان ملل خواهد شد. البته گوترش اذعان كرده دبیر کل سازمان ملل رهبر جهان نیست و موفقیت او در مسئولیتهایش بدون حسن نیت قدرتهای بزرگ جهانی ممکن نیست؛ اما همچنان بسیاری از دیپلماتهای بینالمللی امید دارند پس از 10 سال ریاست بان کیمون که به باور بسیاری، از هرگونه ابتکار و کاریزما بیبهره بود، تغییر در رأس سازمان ملل میتواند این نهاد جهانی را حالا شده حتي چندقدمی به جایگاهی که شایسته آن است، نزدیکتر كند.
گوترش که در سالهای 2005 تا 2015 کمیسر ارشد سازمان ملل در امور پناهجویان بوده، مدتهاست سه اولویت کاری خود را اعلام کرده است: تلاش در راستای صلح، پشتیبانی از توسعه پایدار و بهبود مدیریت داخلی سازمان ملل. اما دراینمیان حلوفصل بحران سوریه بدون شک بالاتر از بقيه اولویتها قرار خواهد داشت. بان کیمون بهتازگي اعلام کرده بزرگترین افسوس او پس از ترک کرسی ریاست سازمان ملل، مشاهده تداوم کابوس جنگ و وحشت در سوریه است. این همان افسوسی است که گوترش قطع به یقین تمایلی به تجربهاش ندارد. در شرایطی که اکنون مسکو و آنکارا سردمدار تلاشهای جهانی برای برپایی آتشبسی سراسری هستند، دیپلماتهای غربی بر این باورند كه دبیر کل جدید سازمان ملل باید از همان ابتدا و بدون اتکا به دیگر طرحهای صلح جاری، پیشنهادات خود را برای حلوفصل بحران روی میز بگذارد. البته گوترش تاکنون هیچ برنامه مشخصی برای مقابله با بحران سوریه ارائه نداده و صرفا از اهمیت میانجیگری، حکمیت و دیپلماسی بازدارنده سخن گفته است. او چند روز پیش و در مصاحبه تلویزیونی منازعه سوریه را سرطانی در سطح جهانی دانسته که نهتنها موجب درد و رنج مردم سوری است، بلکه با
برانگیختن واکنشهایی خشونتآمیز، اقصی نقاط جهان را دستخوش حملات تروریستی قرار داده است. همچنین گوترش منازعه سوریه را تهدیدی جهانی دانسته که جز در سایه حل اختلافات و همکاری قدرتهای جهانی و در رأس آنان مسکو و واشنگتن، قابلدفع نیست.
اما سوریه تنها میدانگاهی نیست که سازمان ملل در سالهای اخیر از رفع و رجوع آن عاجز بوده است. جنگ داخلی در سودان جنوبی باوجود اعزام بیش از 13هزار صلحبان به منطقه و طرح ابتکاری ایالات متحده در وضع تحریمهای تسلیحاتی که بدون کسب آرای لازم در شورای امنیت ناکام ماند، همچنان غیرنظامیان را قربانی اصلی خود میبیند. این در حالی است که اتهام تجاوز از سوی صلحبانان مستقر در آفریقای مرکزی، یک بار برای همیشه چهره نیروهای اعزامی این سازمان را مخدوش کرده است. با همه این اوصاف و در شرایطی که گوترش از همینحالا کار خود را در اصلاح ساختاری سازمان ملل، از جمله برقراری توازن جنسیتی آغاز کرده است، احتمالا یکی از بزرگترین سؤالهای پیشِروی دبیرکل جدید سازمان ملل، تأثیر ریاستجمهوری دونالد ترامپ بر سازمان ملل و امور جهانی است. رئیسجمهور میلیاردر ایالات متحده که کشورش با تأمین 22درصد از بودجه سازمان ملل، بزرگترین پشتیبان این نهاد بینالمللی است، بارها و بارها اعتمادناپذیری و چهبسا موضع تقابلی خود را به رخ سازمان ملل کشیده و برای مثال، تهدید کرده درباره توافق اقلیمی پاریس که یکی از بزرگترین میراثهای ریاست بان کیمون بر آن
سازمان بوده، تجدیدنظر خواهد کرد. اینها جدای از موضع اخیر ترامپ درباره تصویب قطعنامهای ضداسرائیلی در شورای امنیت است که در پستی تويیتری مدعی شده از 20 ژانویه، روز سوگند ریاستجمهوری او، ایالات متحده رویکرد جدیدی در قبال سازمان ملل اتخاذ خواهد کرد. با این حال، گوترش بهتازگي در بیانیهای از تمایل خود برای دیدار هرچه زودتر با رئیسجمهور جدید ایالات متحده خبر داده و اعلام کرده عزم آن دارد به سیاق ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، با دولت آتی آمریکا نیز گفتوگویی سازنده برقرار كند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.