پهپادها علیه ماشین جنگی پوتین

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

شرق: روسیه می‌خواست جنگ را در خاک اوکراین نگه دارد؛ اما پهپادهای کی‌یف، جنگ را به پالایشگاه‌ها، پل‌ها، کارخانه‌ها و حساب‌های بانکی روس‌ها کشانده‌اند. کرملین در تلاش است به کارزار فزاینده حملات پهپادی اوکراین پاسخ دهد؛ حملاتی که هر روز عمیق‌تر وارد خاک روسیه می‌شوند، تأسیسات کلیدی تولید سلاح را هدف قرار می‌دهند، سهم بیشتری از ظرفیت پالایش نفت را از مدار خارج می‌کنند و کمبود سوخت را در سراسر کشور دامن می‌زنند.

جنگ فرسایشی‌ که مسکو تصور می‌کرد با فشار تدریجی بر اوکراین به سود خود آن را مدیریت می‌کند، اکنون به پشت جبهه روسیه برگشته است. در هفته اخیر موجی از پهپادهای اوکراینی تأسیسات نفتی در نقاط مختلف روسیه را هدف گرفتند. در کنار آنها، کارخانه وی‌زد‌پی‌پی-اس، تولیدکننده مهم قطعات نیمه‌رسانا برای موشک‌های بالستیک روسیه در ورونژ، مرکز ارتباطات ماهواره‌ای دوبنا در نزدیکی مسکو و یک کارخانه شیمیایی در تولا که برای تولید مهمات روسیه اهمیت دارد، هدف حمله قرار گرفتند. این فهرست نشان می‌دهد کی‌یف دیگر فقط به انبار سوخت یا پایگاه نظامی نگاه نمی‌کند؛ زنجیره تولیدات جنگی روسیه را نشانه گرفته است. در کریمه اشغالی نیز حملات اوکراین خاموشی‌های چرخشی در سراسر شبه‌جزیره ایجاد کرد و فروش سوخت متوقف شد. مقام‌های منصوب روسیه در کریمه، وضعیت اضطراری اعلام کردند. برای مسکو، کریمه فقط یک قلمرو اشغالی نیست؛ پایگاه لجستیکی و نماد سیاسی جنگ است. وقتی برق و سوخت در آن منطقه مختل می‌شود، ضربه هم نظامی است و هم روانی. دولت ولادیمیر پوتین در اوایل هفته جلسه اضطراری درباره بحران رو به گسترش سوخت برگزار کرد؛ بحرانی که پس از کاهش ۲۵درصدی تولید بنزین در سراسر روسیه در هفته منتهی به 21 ژوئن، ده‌ها منطقه را به سمت سهمیه‌بندی برد. مقام‌های رسمی تلاش کردند تصویری از کنترل اوضاع را حفظ کنند، اما اعداد چیز دیگری می‌گویند. وقتی کشور صادرکننده بزرگ انرژی با کمبود سوخت داخلی روبه‌رو می‌شود، جنگ از میدان نظامی وارد زندگی روزمره مردم شده است.

هم‌زمان با افزایش نگرانی درباره تضعیف موقعیت روسیه و تغییر لحن دونالد ترامپ رئیس‌جمهور ایالات متحده علیه مسکو، سهام روسیه از ابتدای ژوئن بیش از ۱۳ درصد سقوط کرده است؛ بزرگ‌ترین افت بازار از سپتامبر ۲۰۲۲، زمانی که ضدحمله اوکراین، روسیه را مجبور به عقب‌نشینی از بخشی مهم از شمال شرق اوکراین کرد. یک مقام پیشین ارشد مالی روسیه به واشینگتن‌پست گفته است: «وضعیت، وضعیت ابهام کامل است. این احساس وجود دارد که پایان خوبی در افق دیده نمی‌شود». حملات اخیر پس از یورش سنگین هفته گذشته به مسکو رخ داد؛ حمله‌ای که ستون‌های دود سیاه را بر فراز پایتخت بالا برد و پالایشگاه اصلی نفت مسکو را به آتش کشید. تولید این پالایشگاه ممکن است تا سال آینده متوقف بماند. برای پایتختی که کرملین همیشه می‌خواست از واقعیت جنگ جدا بماند، دود پالایشگاه فقط یک حادثه صنعتی نبود؛ یادآوری این بود که جنگ دیگر در خط مقدم جنگ نمی‌ماند. افزایش حملات اوکراین و چشم‌انداز ژئوپلیتیک بدتر، پس از آنکه ترامپ احتمال سخت‌ترکردن تحریم‌ها علیه مسکو را مطرح کرد و از ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین ستایش کرد، زنگ خطرهای جدی‌تری در مسکو به صدا درآورد. ترامپ در نشست گروه هفت در فرانسه نیز همراه رهبران اروپایی اعلامیه‌ای در حمایت از تمامیت ارضی اوکراین امضا کرد. برای کرملین، این تغییر لحن در واشینگتن مسئله کوچکی نیست. هم‌زمان کاهش قیمت نفت روسیه به سطحی که از پیش از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران دیده نشده بود، نگرانی‌ها را بیشتر کرده است. یک استاد دانشگاه نزدیک به دیپلمات‌های ارشد روسیه گفته این افت برای اقتصاد روسیه غیرمنتظره بود؛ آن هم درست وقتی مقام‌های روس به دنبال منابع تازه برای افزایش هزینه‌های نظامی هستند. به گفته او، همه چیز به این بستگی دارد که روسیه تا چه حد بتواند حملات اوکراین را محدود کند و با چه سرعتی سامانه‌های پدافندی مناسب برای مقابله با پهپادها بسازد. او جمله‌ای گفت که شاید خلاصه فضای تازه داخل روسیه باشد: «مردم دیگر احساس امنیت نمی‌کنند. جنگ درِ خانه ما را می‌کوبد». در کریمه، به گفته یک مدیر تجاری در مسکو، وحشت در حال گسترش است. او گفت همه می‌خواهند به هر شکل ممکن، حتی پیاده یا با دوچرخه، از منطقه خارج شوند و مشکل غذا هم در راه است، چون کسی نمی‌تواند به‌درستی مواد غذایی را تأمین کند.

پدافند ناکافی، سیستم پراکنده

حملات اوکراین پرسشی بزرگ‌تر را هم زنده کرده است: چرا ارتش روسیه پیشرفت سریع توان پهپادی اوکراین را پیش‌بینی نکرد و تدابیر کافی نیندیشید؟ یک مدیر تجاری در مسکو می‌گوید روشن است که سامانه‌های دفاع موشکی برای حفاظت از زیرساخت‌ها کافی نیستند و به نظر نمی‌رسد کسی بداند چگونه باید تولید را بالا برد. او وضعیت را «وحشتناک» توصیف کرده و گفته پوتین و حلقه نزدیکش ظاهرا چنین تهدیدی را انتظار نداشتند. روسیه نه برای جنگ طولانی آماده بود و نه برای تهدید پهپادی. تاتیانا استانووایا، پژوهشگر ارشد مرکز کارنگی روسیه و اوراسیا، ریشه بخشی از مشکل را در ساختار بسیار تکه‌تکه قدرت در روسیه می‌بیند؛ سیستمی که با وجود نقش مسلط پوتین، هماهنگی کافی میان شاخه‌های مختلف قدرت ندارد. او گفته این همان مشکل همیشگی مقام‌های روسیه است و اکنون به آزمونی جدی برای اقتصاد و مردم تبدیل شده است. پرسش او روشن است: آیا حکومت برنامه عملی و فهم کافی برای برخورد با بحران دارد یا نه؟ مقام‌های اروپایی نیز می‌گویند یکی از عوامل بحران، بی‌میلی مقام‌های ارشد روسیه به رساندن خبر بد به پوتین است. یک مقام اروپایی گفته: «آدم‌ها فقط از کنار آن گذشتند. حتی اگر کسی هشدار داده باشد، این هشدار به افراد بالا نرسیده است». به گفته او، این الگو از آغاز جنگ وجود داشته، اما حالا درد آن بزرگ‌تر شده است. زلنسکی چهارشنبه گفت روسیه در حال جابه‌جایی سامانه‌های پدافندی برای اولویت‌دادن به حفاظت از مسکو، اقامتگاه پوتین در والدای و پل کرچ است؛ پلی که مسیر کلیدی اتصال کریمه اشغالی به روسیه است. این ادعا بلافاصله قابل راستی‌آزمایی نبود، اما با منطق میدان سازگار است: روسیه مجبور شده میان حفاظت از نمادهای سیاسی، مسیرهای لجستیکی و تأسیسات صنعتی انتخاب کند. زلنسکی یک روز بعد اعلام کرد «عملیات اثرگذاری ۴۰روزه» علیه کشور مهاجم را تصویب کرده؛ عملیاتی با هدف وادارکردن روسیه به پایان جنگ.

انکار رسمی، اضطراب پنهان

در ظاهر، مقام‌های روسیه کوشیده‌اند اثر حملات اوکراین را کوچک نشان دهند. الکساندر نواک، معاون نخست‌وزیر روسیه، در جلسه‌ای با پوتین درباره بحران سوخت گفت وضعیت بازار داخلی سوخت «خوب نیست، اما قابل کنترل است». آنتون سیلوانوف، وزیر دارایی نیز افزایش شدید قیمت بنزین را رد کرد و گفت اگر قیمت‌ها بالا رفته باشد، ناچیز بوده است. این زبان رسمی، آرام و کنترل‌شده است؛ اما بیرون از اتاق‌های دولت، نشانه‌های بحران تندتر هستند. دولت روسیه در حال بررسی ممنوعیت کامل صادرات دیزل برای جبران کمبودهاست؛ اعترافی ضمنی به اینکه افزایش تولید در کوتاه‌مدت ممکن نیست. وضع مالی روسیه نیز اضطراب مسکو را بیشتر کرده است. وزارت دارایی با شتاب دنبال راه‌هایی برای تأمین هزینه‌های نظامی فزاینده است. هفته گذشته دولت اصلاحاتی در قانون بودجه پیش برد تا وزارت دارایی بتواند بدون تصویب رسمی پارلمان بیشتر خرج و بیشتر قرض کند. حتی پیش از سقوط قیمت نفت روسیه به  ۵۰ دلار در هر بشکه پس از آتش‌بس ایران و آمریکا، کسری بودجه فدرال روسیه از سقف ۴۸ میلیارد دلار‌ که برای کل سال ۲۰۲۶ در نظر گرفته شده بود، عبور کرده بود.

این کسری تا پایان ماه می‌ به ۸۳ میلیارد دلار رسید؛ بیش از دو برابر سطح سال گذشته. یک مقام پیشین مالی روسیه گفته روشن است تصمیم به افزایش استقراض گرفته شده؛ از‌جمله با انتشار حجم بیشتری از اوراق دولتی. اما این کار می‌تواند تورم را بیشتر کند، آن هم وقتی بانک مرکزی با نرخ بهره 14.25درصدی تلاش دارد افزایش قیمت‌ها را مهار کند. در جامعه تجاری روسیه، ترس تازه‌ای شکل گرفته است: دولت ممکن است برای سر پا نگه‌داشتن ماشین جنگی، به پس‌انداز مردم دست ببرد. نگرانی‌ها زمانی بیشتر شد که گنادی زیوگانوف، رهبر قدیمی حزب کمونیست روسیه، در پارلمان خواستار «بسیج» حدود ۱۳۰ تریلیون روبل سپرده کسب‌وکارها و افراد در حساب‌های بانکی برای حل مشکلات اقتصادی و بودجه‌ای روسیه شد. وزارت دارایی روسیه همچنین در حال آماده‌سازی قانونی است که ممکن است اجازه دسترسی به حدود ۴۰ میلیارد دلار پس‌انداز بازنشستگی در صندوق‌های خصوصی را فراهم کند. در کنار نرخ بهره بالا، افزایش قیمت سوخت و کاهش درآمد، چشم‌انداز عمومی اقتصاد تیره‌تر شده است. با این همه، تحلیلگران و مقام‌ها می‌گویند پوتین احتمالا در برابر فشار فزاینده عقب نمی‌نشیند و به‌جای آن، کارزار بمباران را تشدید خواهد کرد.