برای رفتن جعفر والی
همهچیز فراموش میشود جز دستانی که به نیلوفرها ترنم باران میداد
مهرداد کورشنیا. نویسنده و کارگردان تئاتر
فروردین سال 1385 بود. نمایش آواز ستارهها را در تئاتر شهر اجرا داشتیم. اوایل اجراها بود که استاد جعفر والی را در تئاتر شهر دیدم، به سمتشان رفتم و برای دیدن نمایش دعوتشان کردم، اسم نمایش را پرسید و اینکه گروه شما از کجاست؟ و بعد هیجانزده گفت پس همشهری هستیم... من اصالتا از روستای ولیان هستم... همیشه هم آنجا هستيم و چند روز بعد با چهرهاي خرسند و پیروزمندانه که انگار همشهریهایش جايي را فتح کردهاند، به دیدن نمایش نشست و همان شب به دعوت من به ضیافت خانوادگی منزل پدری آمد؛ آنقدر صمیمی و بیپیرایه که گویی سالها با ما زندگی میکند. آن شب فرزند من 30روزه بود... چند شب بعد او من و چندی از دوستان تئاتری را به باغش دعوت کرد. صمیمیت و گرمی حضورش هرروز بیشتر میشد... دیگر بچههای تئاتر هشتگرد و بهخصوص من و اطرافیانم جزئی از خانوادهاش بودیم. دخترم وقتی زبان گشود، به او میگفت عمو والی...، هر هفته دو یا سهبار کنار هم جمع میشدیم، باغش محل تمرینات و نمایشنامهخوانیمان بود و گاها محل ضیافتهای هنری... . از تئاتر میگفت، از خاطراتش با ساعدی و تمامی هنرمندانی که امروز مفاخر هنر این کشور محسوب میشوند...، از اجراهایش و تعصبش به تئاتر ملی و انزجارش از تئاتر کاسبکارانه و تجاری. تمام تئاترها و تمریناتمان را همراهی میکرد، برایش مهم نبود کجا و ازسوي چه کسی! برایش آیین تئاتر مهم و مقدس بود، با محبت و سرشار از امیدی رشکبرانگیز. میگفت باید در همین باغ تئاتر کار کنیم و همینجا اجرا و مخاطبمان را دعوت کنیم. برایش شهرت، پول و بعضی وجههای برساخته و مرسوم، محلی از اعراب نداشت. در هشتگرد یک دوره کلاس بازیگری برگزار کرد. آنموقع 75 سالش بود، پرانرژی و صمیمی با هنرجویان جوان و مبتدی، با دستمزدی که کرایه رفتوآمدش نبود. در این ایام من دو نمایشنامه را با تشویق او در باغش نوشتم؛ آقا لیلا و درختها، نمایشنامه را تایپ میکردم. اسباب پذیرایی را میآورد و در سکوت به کارهایش میرسید. بعد از اتمام هر صحنه برایش میخواندم. گاها متقاعدم میکرد تغییرش دهم و لحظاتی هم تشویق و ترغیبم میکرد... . دروازه باغش روی همه باز بود و هر کس به سودایی کنارش پهلو میگرفت؛ یکی برای خوشباشی و لذتبردن از فضای مصفای آنجا و دیگری برای مصاحبت و اندوختن از گنجینه تجربیات او و ميهمانانش که گاها از همکاران و هنرمندان برجسته و پیشکسوت بودند... . باغش محفل دوستیابی بود، پاتوق آشنایی با اهالی هنر و مجمع انس همکیشان و همدردها از پیر و جوان و هیچگاه ميهمانی ناخوانده، حتی غریبه پشت در منزلش نمیماند... . صمیمیت و همدلیاش عجیب بود، آنچنانکه فقط لازم بود بگویی اینجا باغ آقای والی است؟ من از علاقهمندان فلان رشته هنریام. آمدم از شما کمک بگیرم.. کسی نبود که از پذیرایي و همدلی او بیدریغ مانده باشد... هنوز برایم عجیب است اینهمه شوق و همدلی و دیگرخواهی... . همه خاطرات و تجربیاتش را شنیده بودم. برایم تجربهاندوزی علمی و هنری نزد یک استاد بیش از پنج سال کسالتبار بود، اما چیزی که او را برای ما تازه و صمیمی نگه میداشت منش و اخلاق او بود. درسهایش جنبه نصيحت و خطابه نداشت، من و خیلی از اطرافیان از او آداب زندگی و ادب هنر را آموختیم... . اولین روز دبستان پارمیدای من مصادف با مشغلهای بود که امکان همراهیاش را تا مدرسه نداشتم... . جای من را استاد پر کرد، او و مادرش را تا مدرسه همراهی کرد و به این کار میبالید... . همیشه میگفت ما یک خانوادهایم. همیشه بشاش و امیدوار بود مانند نیلوفران باغش که هر سال بر تعدادشان اضافه میشد. این اواخر نوبت اجرای نمایش «در گوش سالمم زمزمه کن» را در تئاتر شهر گرفته و تمریناتش را نیز آغاز کرده بود، آنهم در 83سالگی و بیماری قلبی و ضعف جسمیاش... . غالبا هنرمندان بزرگ یا انسانهای مشهور رفتارشان توأم با یک فاصلهجویی از جامعه یا تفرعنی استادمآبانه با عموم است، رفتار استاد والی نقطه مقابل چنین رویکردی بود...، ازاینرو من و گروه بهمن و تمامی اطرافیانش مهمترین چیزی که از او آموختیم، نگاه انسانی و خضوع و خشوع در رفتار حرفهای و زندگی خصوصی بود... و بعد، آن نگاهش به مفهوم و معنی و کاربرد هنر برای مردم کوچه و بازار، بهخصوص در همکاری 11 اثر مشترک او با غلامحسین ساعدی. بیدلیل نیست که او و آثارش از مهمترین بنیادهای تئاتر ملی ما در دهه 40 محسوب میشوند... اگر مهمترین ماحصل 11سال همنشینی ما و استاد را بتوان خلاصه کرد، آموختن صداقت و شرافتی بیبدیل در شیوه مردمی و در زندگی و بروزش در آثار هنریاش بود... و تأثیر این نگاه را روی ما و در تولید آثار و تربیت اعضای گروه تئاتر بهمن در 10 سال اخیر نمیتوان کتمان کرد. این رفتار و نگاه به زندگی استاد باعث جذب افراد مختلف جامعه در زندگی خصوصی به او میشد و این طیف وسیع همدلان و همکیشان متنوع که دلبستهاش بودند، در نگاه جوانترها عجیب و رشکبرانگیز به نظر میآمد. یادش گرامی، اما خاطرات و آمیزههایش هر روز در بین ما خواهد بود و در جلو دیدگان ما زندگی خواهد کرد، مانند نوزاد فروردین 1385 که امروز دختری زیباست.
فروردین سال 1385 بود. نمایش آواز ستارهها را در تئاتر شهر اجرا داشتیم. اوایل اجراها بود که استاد جعفر والی را در تئاتر شهر دیدم، به سمتشان رفتم و برای دیدن نمایش دعوتشان کردم، اسم نمایش را پرسید و اینکه گروه شما از کجاست؟ و بعد هیجانزده گفت پس همشهری هستیم... من اصالتا از روستای ولیان هستم... همیشه هم آنجا هستيم و چند روز بعد با چهرهاي خرسند و پیروزمندانه که انگار همشهریهایش جايي را فتح کردهاند، به دیدن نمایش نشست و همان شب به دعوت من به ضیافت خانوادگی منزل پدری آمد؛ آنقدر صمیمی و بیپیرایه که گویی سالها با ما زندگی میکند. آن شب فرزند من 30روزه بود... چند شب بعد او من و چندی از دوستان تئاتری را به باغش دعوت کرد. صمیمیت و گرمی حضورش هرروز بیشتر میشد... دیگر بچههای تئاتر هشتگرد و بهخصوص من و اطرافیانم جزئی از خانوادهاش بودیم. دخترم وقتی زبان گشود، به او میگفت عمو والی...، هر هفته دو یا سهبار کنار هم جمع میشدیم، باغش محل تمرینات و نمایشنامهخوانیمان بود و گاها محل ضیافتهای هنری... . از تئاتر میگفت، از خاطراتش با ساعدی و تمامی هنرمندانی که امروز مفاخر هنر این کشور محسوب میشوند...، از اجراهایش و تعصبش به تئاتر ملی و انزجارش از تئاتر کاسبکارانه و تجاری. تمام تئاترها و تمریناتمان را همراهی میکرد، برایش مهم نبود کجا و ازسوي چه کسی! برایش آیین تئاتر مهم و مقدس بود، با محبت و سرشار از امیدی رشکبرانگیز. میگفت باید در همین باغ تئاتر کار کنیم و همینجا اجرا و مخاطبمان را دعوت کنیم. برایش شهرت، پول و بعضی وجههای برساخته و مرسوم، محلی از اعراب نداشت. در هشتگرد یک دوره کلاس بازیگری برگزار کرد. آنموقع 75 سالش بود، پرانرژی و صمیمی با هنرجویان جوان و مبتدی، با دستمزدی که کرایه رفتوآمدش نبود. در این ایام من دو نمایشنامه را با تشویق او در باغش نوشتم؛ آقا لیلا و درختها، نمایشنامه را تایپ میکردم. اسباب پذیرایی را میآورد و در سکوت به کارهایش میرسید. بعد از اتمام هر صحنه برایش میخواندم. گاها متقاعدم میکرد تغییرش دهم و لحظاتی هم تشویق و ترغیبم میکرد... . دروازه باغش روی همه باز بود و هر کس به سودایی کنارش پهلو میگرفت؛ یکی برای خوشباشی و لذتبردن از فضای مصفای آنجا و دیگری برای مصاحبت و اندوختن از گنجینه تجربیات او و ميهمانانش که گاها از همکاران و هنرمندان برجسته و پیشکسوت بودند... . باغش محفل دوستیابی بود، پاتوق آشنایی با اهالی هنر و مجمع انس همکیشان و همدردها از پیر و جوان و هیچگاه ميهمانی ناخوانده، حتی غریبه پشت در منزلش نمیماند... . صمیمیت و همدلیاش عجیب بود، آنچنانکه فقط لازم بود بگویی اینجا باغ آقای والی است؟ من از علاقهمندان فلان رشته هنریام. آمدم از شما کمک بگیرم.. کسی نبود که از پذیرایي و همدلی او بیدریغ مانده باشد... هنوز برایم عجیب است اینهمه شوق و همدلی و دیگرخواهی... . همه خاطرات و تجربیاتش را شنیده بودم. برایم تجربهاندوزی علمی و هنری نزد یک استاد بیش از پنج سال کسالتبار بود، اما چیزی که او را برای ما تازه و صمیمی نگه میداشت منش و اخلاق او بود. درسهایش جنبه نصيحت و خطابه نداشت، من و خیلی از اطرافیان از او آداب زندگی و ادب هنر را آموختیم... . اولین روز دبستان پارمیدای من مصادف با مشغلهای بود که امکان همراهیاش را تا مدرسه نداشتم... . جای من را استاد پر کرد، او و مادرش را تا مدرسه همراهی کرد و به این کار میبالید... . همیشه میگفت ما یک خانوادهایم. همیشه بشاش و امیدوار بود مانند نیلوفران باغش که هر سال بر تعدادشان اضافه میشد. این اواخر نوبت اجرای نمایش «در گوش سالمم زمزمه کن» را در تئاتر شهر گرفته و تمریناتش را نیز آغاز کرده بود، آنهم در 83سالگی و بیماری قلبی و ضعف جسمیاش... . غالبا هنرمندان بزرگ یا انسانهای مشهور رفتارشان توأم با یک فاصلهجویی از جامعه یا تفرعنی استادمآبانه با عموم است، رفتار استاد والی نقطه مقابل چنین رویکردی بود...، ازاینرو من و گروه بهمن و تمامی اطرافیانش مهمترین چیزی که از او آموختیم، نگاه انسانی و خضوع و خشوع در رفتار حرفهای و زندگی خصوصی بود... و بعد، آن نگاهش به مفهوم و معنی و کاربرد هنر برای مردم کوچه و بازار، بهخصوص در همکاری 11 اثر مشترک او با غلامحسین ساعدی. بیدلیل نیست که او و آثارش از مهمترین بنیادهای تئاتر ملی ما در دهه 40 محسوب میشوند... اگر مهمترین ماحصل 11سال همنشینی ما و استاد را بتوان خلاصه کرد، آموختن صداقت و شرافتی بیبدیل در شیوه مردمی و در زندگی و بروزش در آثار هنریاش بود... و تأثیر این نگاه را روی ما و در تولید آثار و تربیت اعضای گروه تئاتر بهمن در 10 سال اخیر نمیتوان کتمان کرد. این رفتار و نگاه به زندگی استاد باعث جذب افراد مختلف جامعه در زندگی خصوصی به او میشد و این طیف وسیع همدلان و همکیشان متنوع که دلبستهاش بودند، در نگاه جوانترها عجیب و رشکبرانگیز به نظر میآمد. یادش گرامی، اما خاطرات و آمیزههایش هر روز در بین ما خواهد بود و در جلو دیدگان ما زندگی خواهد کرد، مانند نوزاد فروردین 1385 که امروز دختری زیباست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.