|

تصویب قطع‌نامه ضد اسرائیلی در شورای امنیت سازمان ملل

دولت باراک اوباما در آخرین ماه حضور خود در قدرت سیاست دیرینه این کشور را کنار گذاشت و روز جمعه در حرکتی جنجال‌برانگیز از حق وتوی خود برای متوقف‌کردن قطع‌نامه شورای امنیت علیه اسرائیل استفاده نکرد؛ درنهایت با رأی ممتنع ایالات متحده قطع‌نامه‌ای که خواستار توقف شهرک‌سازی اسرائیل در کرانه باختری بود، با 14 رأی موافق و بدون رأی مخالف تصویب شد. با این همه، قطع‌نامه شورای امنیت سازمان‌ملل تا حد زیادی نمادین است و اگرچه این قطع‌نامه شهرک‌سازی اسرائیل در سرزمین‌های اشغالی را خلاف قوانین بین‌المللی خوانده، اما هیچ مکانیسم مشخص و معناداری برای وادارکردن اسرائیل به این تصمیم طراحی نشده است. شهرک‌سازی‌ها همین‌حالا هم تحت قوانین بین‌المللی غیرقانونی است و این یعنی قطع‌نامه اخیر فقط یک یادآوری دیرهنگام به اسرائیل و دولت بنیامین نتانیاهو است.
پیش‌نویس قطع‌نامه شورای امنیت را کشورهای مالزی، سنگال، نیوزيلند و ونزوئلا تهیه کرده بودند و در آن از شهرک‌سازی‌های اسرائیل در سرزمین‌های اشغالی به‌عنوان مانعی برای هم‌زیستی مسالمت‌آمیز فلسطینیان و اسرائیلی‌ها در قالب دو کشور مستقل یاد شده بود. این قطع‌نامه در حالی روز جمعه به تصویب رسید که دو روز پیش‌تر مصر آن را به شورای امنیت سازمان ملل تقدیم کرد و سپس تحت فشار اسرائیل و دونالد ترامپ، رئیس جمهوری منتخب ایالات متحده، آن را پس گرفت. همان زمان هم زمزمه‌هایی درباره موافقت دولت اوباما با این قطع‌نامه مطرح شد و ازهمین‌رو اقدام روز جمعه واشنگتن جنجال‌برانگیز اما پیش‌بینی‌پذير بود.
گرچه اسرائیل و دونالد ترامپ، به همراه گروهی از سناتورهای جمهوری‌خواه و دموکرات آمریکایی به‌تندی از این اقدام دولت اوباما انتقاد کرده‌اند، اما برخی تحلیلگران آن را جبران حیثیت ازدست‌رفته اوباما در ماه آخر او در قدرت می‌خوانند. «ربکا ویلکمرسون»، رئیس گروه حقوق‌بشری «ندای یهود برای صلح» می‌گوید به لطف فشار افکار عمومی، برخی رهبران آمریکایی به این درک رسیده‌اند كه باید اسرائیل را در برابر قوانین بین‌المللی پاسخ‌گو کنند. هرچند به باور او، رأی ممتنع آمریکا نشان‌دهنده انزوای آمریکا در یک اجماع جهانی بود. او گرچه توقف ساخت‌وسازهای اسرائیل در سرزمین‌های اشغالی را گامی ضروری می‌خواند، اما می‌گوید این حرکت برای تغییر سیاست‌های اسرائیل و تحقق حقوق فلسطینی‌ها کافی نیست.
با وجود اقدام کم‌نظیر دولت اوباما، چشم‌انداز کلی همچنان تلخ باقی مانده است و گواه این ادعا اظهارات دونالد ترامپ و خشم او از این اقدام واشنگتن بود. او که پیش‌تر توانسته بود با فشارهای خود مصر را از ارائه این قطع‌نامه منصرف کند، روز گذشته و پس از تصویب قطع‌نامه ضداسرائیلی در سازمان ملل در توییتی نوشت: «برای سازمان ملل اوضاع از بعد از 20 ژانویه متفاوت خواهد بود». 20 ژانویه مراسم تحلیف دونالد ترامپ برگزار می‌شود و پس از آن او به صورت رسمی وارد کاخ سفید شده و جایگزین باراک اوباما می‌شود.
اصرار دونالد ترامپ برای استفاده آمریکا از حق وتوی خود درباره چنین قطع‌نامه ملایمی در کنار انتخاب احتمالی سفیری از جناح راست افراطی برای اسرائیل، فعالان آمریکایی را نگران کرده و بی‌شک تلاش‌های آنها برای سازماندهی مقاومتی جمعی علیه نژادپرستی و بی‌توجهی به اساسی‌ترین حقوق فلسطینی‌ها را سخت‌تر می‌کند.
علاوه بر ترامپ، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل هم جمعه‌شب به‌تندی به واشنگتن تاخت و دولت اوباما را به تبانی در پشت پرده این قطع‌نامه متهم کرد. او به‌صراحت گفت اسرائیل منتظر است با دونالد ترامپ و همه دوستان اسرائیل در کنگره، هم جمهوری‌خواه و هم دموکرات همکاری کند تا آثار مخرب این قطع‌نامه نامعقول را خنثی کند. نتانیاهو در بخش دیگری از واکنش خود به این قطع‌نامه، آن را «شرم‌آور» و «ضداسرائیلی» خواند و گفت اسرائیل به این قطع‌نامه عمل نخواهد کرد.
ساختن شهرک‌های یهودی‌نشین در اراضی اشغالی فلسطینی یکی از مسائل عمده‌‌ای است که مذاکرات صلح را با مانع روبه‌رو کرده است. حدود نیم ‌میلیون یهودی در ۱۴۰ شهرکی زندگی می‌کنند که اسرائیل در زمین‌هایی ساخته است که پس از سال ۱۹۶۷ در کرانه‌باختری رود اردن و بیت‌المقدس شرقی اشغال کرده است. این شهرک‌ها مطابق حقوق بین‌الملل غیرقانونی محسوب می‌شوند، اما اسرائیل این مسئله را قبول ندارد.
انتقادها بی‌شمارند و ستایش‌ها هم فراوان. بسیاری البته تا حدودی به‌حق می‌گویند باراک اوباما و بنیامین نتانیاهو در سال‌های اخیر روابط پرتنشی با یکدیگر داشته‌اند، اما نباید این نکته را نادیده گرفت که همین تابستان گذشته دولت اوباما بزرگ‌ترین بسته کمک‌های نظامی خود را به اسرائیل تقدیم کرد؛ توافق‌نامه‌ای که براساس آن، آمریکا در 10 سال آینده 38‌میلیارد دلار به اسرائیل کمک نظامی خواهد کرد.
در ضمن، این تنها قطع‌نامه شورای امنیت علیه اسرائیل بود که دولت اوباما برای متوقف‌کردن آن از حق وتوی خود استفاده نکرد، درحالی‌که در دوران جورج بوش، شش قطع‌نامه مشابه تصویب شد و در دوران ریاست‌جمهوری جورج اچ دبیلیو بوش هم 9 قطع‌نامه انتقادی در قبال اسرائیل به تصویب رسید.

قطع‌نامه‌اي «حقوقی» اما فاقد توان «اجرائی»
اردشیر زارعی‌قنواتی

جمعه گذشته با تصویب طرح پیشنهادی «توقف شهرک‌سازی در مناطق اشغالی فلسطینی» برای سازمان ملل متحد و همچنین جایگاه «حقوق بین‌الملل» روزي تاریخی به حساب خواهد آمد. چالش‌های حول این قطع‌نامه که ابتدا در روز پنجشنبه از سوی جمهوری مصر به شورای امنیت ارائه شده بود و تنها چند ساعت قبل از رأی‌گیری با فشار رژیم اسرائیلی و رایزنی‌های سه‌جانبه «بنیامین نتانیاهو»، نخست‌وزیر راست‌گرای تل‌آویو، «عبدالفتاح السیسی»، رئیس‌جمهوری مصر و «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهوری منتخب آمریکا، که از روز 20 ژانویه ساکن کاخ سفید می‌شود، پس گرفته شد، به‌نوعی یک پیروزی برای بی‌بی و ترامپ تلقی شد.
اما بقیه کشورهای عضو شورای امنیت که این‌بار عزم دولت روبه‌پایان «باراک اوباما» را برای استفاده‌نکردن از «حق وتو» درباره قطع‌نامه می‌دانستند، بعد از مهلت 24ساعته مصر، این‌بار از طریق چهار کشور ونزوئلا، مالزی، زلاندنو و سنگال که در تدوین پیش‌نویس قطع‌نامه مشارکت داشتند، طرح را به صحن شورا آوردند. رأی مثبت 14 کشور عضو شورا و یک رأی ممتنع آمریکا به‌نوعی یکی از مصوبات شورای امنیت را رقم زد که با اکثریت قاطع و اجماع عمومی همراه بود و این اجماع جهانی حاوی یک پیام قاطع به طرف اسرائیلی است. هر چند این قطع‌نامه تحت فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد به تصویب رسیده و اجرای آن یا تعهد طرف اسرائیلی به رعایت آن «الزام‌آور» است، اما به دلیل نبود اراده واقعی در عرصه جهانی به نظر نمی‌رسد چندان قابلیت اجرائی داشته باشد. اسرائیل در طول چند دهه اخیر نشان داده است به همه قطع‌نامه‌های تصویبی شورای امنیت بعد از جنگ شش‌روزه 1967 با اعراب، هیچ اعتنایی نداشته و همیشه با نادیده‌گرفتن این قطع‌نامه‌ها بر خلاف آن عمل کرده و هرگز هم با مجازات و تنبیه بین‌المللی روبه‌رو نشده است.
از طرف دیگر، تصویب قطع‌نامه در شورای امنیت تنها گام اول برای تعیین یک چارچوب حقوقی الزام‌آور تلقی می‌شود و به لحاظ حقوقی و طبق منشور همین سازمان در صورت رعایت‌نکردن آن هرگونه مجازات و تنبیه علیه کشور یا فرد خاطی مستلزم تصویب دوباره قطع‌نامه‌های جدید در همین شورا خواهد بود. از آنجا که بلافاصله بعد از تصویب این قطع‌نامه در شورای امنیت دونالد ترامپ به عنوان رئیس‌جمهوری بعدی آمریکا در یک واکنش خشم‌آلود ضمن محکوم‌کردن آن و تهدید سازمان ملل متحد، در تويیتی نوشت «پس از ۲۰ ژانویه، امور در سازمان ملل به گونه دیگری خواهد گذشت»، به نظر نمی‌رسد روند و مکانیسم حقوقی شورای امنیت برای ضمانت اجرائی قطع‌نامه به فعل درآید.
از طرف دیگر، برخورد بسیار خشم‌آلود نتانیاهو و دیگر مقامات اسرائیلی هم نشان می‌دهد آنان تحت هیچ شرایطی نه‌فقط خود را ملتزم به رعایت این قطع‌نامه نمی‌دانند که به احتمال زیاد در روزهای آینده در اقداماتی تلافی‌جویانه مجوزهای بیشتری برای ادامه شهرک‌سازی‌های تازه در مناطق اشغالی فلسطینی صادر خواهند کرد. واکنش بسیار منفی رهبران کنگره آمریکا، از جمله «پل رایان»، رئیس‌ جمهوری‌خواه مجلس نمایندگان آمریکا، در محکومیت این قطع‌نامه و حتی لجن‌مال‌کردن دولت اوباما به‌دلیل استفاده‌نکردن از حق وتوی خود، گویای عزم دولت ترامپ در تقابل با این قطع‌نامه و همراهی کامل با سیاست‌های دولت دست‌راستی نتانیاهو خواهد بود.
با اینکه تصویب قطع‌نامه محکومیت شهرک‌سازی در مناطق اشغالی (کرانه‌باختری و شرق بیت‌المقدس) هیچ‌گونه ضمانت اجرائی در وضعیت موجود ندارد، اما به لحاظ حقوق بین‌الملل یک سند معتبر بین‌المللی تلقی می‌شود که حتی از سوی دولت فلسطینی و نهادهای حقوق‌بشری می‌تواند در ارائه دادخواست برای اقامه دعوی علیه اسرائیل در دادگاه‌های بین‌المللی و حتی دادگاه‌های ملی در بعضی کشورها مورد استناد قرار گیرد.
از آنجا که مکانیسم‌های حقوقی در دادگاه‌های بین‌المللی و ملی در دیگر کشورهای تابع حق وتوی هیچ قدرتی نخواهد بود و به‌نوعی مكانيسم‌های حقوقی دموکراتیک‌تری را نمایندگی می‌کند، درواقع زنگ خطر اصلی است که در آینده می‌تواند رژیم اسرائیلی را تهدید کند. نتانیاهو و دولت او از همان ابتدای بحث طرح این قطع‌نامه و سپس بعد از تصویب آن به‌صراحت ضمن محکوم‌کردن آن، موضع شفاف خود را در بیانیه دفتر نخست‌وزیری مبنی بر اینکه «اسرائیل این قطع‌نامه ضداسرائیلی سازمان ملل متحد را رد می‌کند و خود را ملزم به رعایت مفاد آن نمی‌داند»، اعلان کرده‌اند. بنابراین به نظر نمی‌رسد تصویب قطع‌نامه جدید شورای امنیت تغییری در سیاست غیرقانونی گسترش شهرک‌سازی اسرائیل در مناطق اشغالی فلسطینی به وجود بیاورد و این مصوبه برای طرف فلسطینی فقط یک دستاورد حقوقی و سمبولیک خواهد بود که در آینده در صورت تغییر در مناسبات قدرت جهانی بتوانند با استناد به آن به بخشی از حقوق پایمال‌شده خود دست یابند.
در روزهای آینده باید در انتظار یک جنگ دیپلماتیک گسترده بین رژیم اسرائیلی با دولت روبه‌پایان اوباما بود که در آخرین روزهای کاری خود گویا تصمیم گرفته بعضی از اقدامات و توهین‌های «بی‌بی» را تلافی کند. به‌همین‌دلیل هم‌اکنون بهترین فرصت برای حامیان فلسطینی‌ها در مجمع عمومی و شورای امنیت سازمان ملل متحد است که تا قبل از 20 ژانویه طرح یک قطع‌نامه برای به‌رسمیت‌شناختن دولت مستقل فلسطینی را به صحن شورای امنیت ببرند.
موضوع به‌رسمیت‌شناختن دولت مستقل فلسطینی در سال 2016 در پارلمان بعضی از کشورهای اروپایی به تصویب رسیده است و این مجموعه در شورای امنیت نمی‌تواند مخالفتی با این موضوع داشته باشد. چین و روسیه نیز به عنوان دو عضو دائم دارای حق وتو نه‌فقط مخالف طرح به‌رسمیت‌شناختن دولت مستقل فلسطینی نيستند که معمولا همیشه به عنوان دوستان تاریخی فلسطینیان شناخته شده‌اند. از طرف دیگر، هم‌اکنون ترکیب اعضای غیردائم که حداقل پنج کشور آن در تدوین قطع‌نامه جدید شورای امنیت مشارکت عملی داشته‌اند، به نفع فلسطینی‌ها خواهد بود.
نقطه ابهام بازهم به موضع تعیین‌کننده آمریکا برمی‌گردد که تا حدودی به نظر می‌رسد باراک اوباما در آخرین روزهای کاری خود تصمیم گرفته است با چالش‌گری علیه بی‌بی، توهین‌های چند سال اخیر او را تلافی کند. چنانچه شورای امنیت به سطح این بازی بزرگ برای طرح و تصویب قطع‌نامه برای به‌رسمیت‌شناختن دولت مستقل فلسطینی برسد، قادر خواهد بود التزامات حقوقی همین قطع‌نامه را نیز برای آینده تضمین کند.

دولت باراک اوباما در آخرین ماه حضور خود در قدرت سیاست دیرینه این کشور را کنار گذاشت و روز جمعه در حرکتی جنجال‌برانگیز از حق وتوی خود برای متوقف‌کردن قطع‌نامه شورای امنیت علیه اسرائیل استفاده نکرد؛ درنهایت با رأی ممتنع ایالات متحده قطع‌نامه‌ای که خواستار توقف شهرک‌سازی اسرائیل در کرانه باختری بود، با 14 رأی موافق و بدون رأی مخالف تصویب شد. با این همه، قطع‌نامه شورای امنیت سازمان‌ملل تا حد زیادی نمادین است و اگرچه این قطع‌نامه شهرک‌سازی اسرائیل در سرزمین‌های اشغالی را خلاف قوانین بین‌المللی خوانده، اما هیچ مکانیسم مشخص و معناداری برای وادارکردن اسرائیل به این تصمیم طراحی نشده است. شهرک‌سازی‌ها همین‌حالا هم تحت قوانین بین‌المللی غیرقانونی است و این یعنی قطع‌نامه اخیر فقط یک یادآوری دیرهنگام به اسرائیل و دولت بنیامین نتانیاهو است.
پیش‌نویس قطع‌نامه شورای امنیت را کشورهای مالزی، سنگال، نیوزيلند و ونزوئلا تهیه کرده بودند و در آن از شهرک‌سازی‌های اسرائیل در سرزمین‌های اشغالی به‌عنوان مانعی برای هم‌زیستی مسالمت‌آمیز فلسطینیان و اسرائیلی‌ها در قالب دو کشور مستقل یاد شده بود. این قطع‌نامه در حالی روز جمعه به تصویب رسید که دو روز پیش‌تر مصر آن را به شورای امنیت سازمان ملل تقدیم کرد و سپس تحت فشار اسرائیل و دونالد ترامپ، رئیس جمهوری منتخب ایالات متحده، آن را پس گرفت. همان زمان هم زمزمه‌هایی درباره موافقت دولت اوباما با این قطع‌نامه مطرح شد و ازهمین‌رو اقدام روز جمعه واشنگتن جنجال‌برانگیز اما پیش‌بینی‌پذير بود.
گرچه اسرائیل و دونالد ترامپ، به همراه گروهی از سناتورهای جمهوری‌خواه و دموکرات آمریکایی به‌تندی از این اقدام دولت اوباما انتقاد کرده‌اند، اما برخی تحلیلگران آن را جبران حیثیت ازدست‌رفته اوباما در ماه آخر او در قدرت می‌خوانند. «ربکا ویلکمرسون»، رئیس گروه حقوق‌بشری «ندای یهود برای صلح» می‌گوید به لطف فشار افکار عمومی، برخی رهبران آمریکایی به این درک رسیده‌اند كه باید اسرائیل را در برابر قوانین بین‌المللی پاسخ‌گو کنند. هرچند به باور او، رأی ممتنع آمریکا نشان‌دهنده انزوای آمریکا در یک اجماع جهانی بود. او گرچه توقف ساخت‌وسازهای اسرائیل در سرزمین‌های اشغالی را گامی ضروری می‌خواند، اما می‌گوید این حرکت برای تغییر سیاست‌های اسرائیل و تحقق حقوق فلسطینی‌ها کافی نیست.
با وجود اقدام کم‌نظیر دولت اوباما، چشم‌انداز کلی همچنان تلخ باقی مانده است و گواه این ادعا اظهارات دونالد ترامپ و خشم او از این اقدام واشنگتن بود. او که پیش‌تر توانسته بود با فشارهای خود مصر را از ارائه این قطع‌نامه منصرف کند، روز گذشته و پس از تصویب قطع‌نامه ضداسرائیلی در سازمان ملل در توییتی نوشت: «برای سازمان ملل اوضاع از بعد از 20 ژانویه متفاوت خواهد بود». 20 ژانویه مراسم تحلیف دونالد ترامپ برگزار می‌شود و پس از آن او به صورت رسمی وارد کاخ سفید شده و جایگزین باراک اوباما می‌شود.
اصرار دونالد ترامپ برای استفاده آمریکا از حق وتوی خود درباره چنین قطع‌نامه ملایمی در کنار انتخاب احتمالی سفیری از جناح راست افراطی برای اسرائیل، فعالان آمریکایی را نگران کرده و بی‌شک تلاش‌های آنها برای سازماندهی مقاومتی جمعی علیه نژادپرستی و بی‌توجهی به اساسی‌ترین حقوق فلسطینی‌ها را سخت‌تر می‌کند.
علاوه بر ترامپ، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل هم جمعه‌شب به‌تندی به واشنگتن تاخت و دولت اوباما را به تبانی در پشت پرده این قطع‌نامه متهم کرد. او به‌صراحت گفت اسرائیل منتظر است با دونالد ترامپ و همه دوستان اسرائیل در کنگره، هم جمهوری‌خواه و هم دموکرات همکاری کند تا آثار مخرب این قطع‌نامه نامعقول را خنثی کند. نتانیاهو در بخش دیگری از واکنش خود به این قطع‌نامه، آن را «شرم‌آور» و «ضداسرائیلی» خواند و گفت اسرائیل به این قطع‌نامه عمل نخواهد کرد.
ساختن شهرک‌های یهودی‌نشین در اراضی اشغالی فلسطینی یکی از مسائل عمده‌‌ای است که مذاکرات صلح را با مانع روبه‌رو کرده است. حدود نیم ‌میلیون یهودی در ۱۴۰ شهرکی زندگی می‌کنند که اسرائیل در زمین‌هایی ساخته است که پس از سال ۱۹۶۷ در کرانه‌باختری رود اردن و بیت‌المقدس شرقی اشغال کرده است. این شهرک‌ها مطابق حقوق بین‌الملل غیرقانونی محسوب می‌شوند، اما اسرائیل این مسئله را قبول ندارد.
انتقادها بی‌شمارند و ستایش‌ها هم فراوان. بسیاری البته تا حدودی به‌حق می‌گویند باراک اوباما و بنیامین نتانیاهو در سال‌های اخیر روابط پرتنشی با یکدیگر داشته‌اند، اما نباید این نکته را نادیده گرفت که همین تابستان گذشته دولت اوباما بزرگ‌ترین بسته کمک‌های نظامی خود را به اسرائیل تقدیم کرد؛ توافق‌نامه‌ای که براساس آن، آمریکا در 10 سال آینده 38‌میلیارد دلار به اسرائیل کمک نظامی خواهد کرد.
در ضمن، این تنها قطع‌نامه شورای امنیت علیه اسرائیل بود که دولت اوباما برای متوقف‌کردن آن از حق وتوی خود استفاده نکرد، درحالی‌که در دوران جورج بوش، شش قطع‌نامه مشابه تصویب شد و در دوران ریاست‌جمهوری جورج اچ دبیلیو بوش هم 9 قطع‌نامه انتقادی در قبال اسرائیل به تصویب رسید.

قطع‌نامه‌اي «حقوقی» اما فاقد توان «اجرائی»
اردشیر زارعی‌قنواتی

جمعه گذشته با تصویب طرح پیشنهادی «توقف شهرک‌سازی در مناطق اشغالی فلسطینی» برای سازمان ملل متحد و همچنین جایگاه «حقوق بین‌الملل» روزي تاریخی به حساب خواهد آمد. چالش‌های حول این قطع‌نامه که ابتدا در روز پنجشنبه از سوی جمهوری مصر به شورای امنیت ارائه شده بود و تنها چند ساعت قبل از رأی‌گیری با فشار رژیم اسرائیلی و رایزنی‌های سه‌جانبه «بنیامین نتانیاهو»، نخست‌وزیر راست‌گرای تل‌آویو، «عبدالفتاح السیسی»، رئیس‌جمهوری مصر و «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهوری منتخب آمریکا، که از روز 20 ژانویه ساکن کاخ سفید می‌شود، پس گرفته شد، به‌نوعی یک پیروزی برای بی‌بی و ترامپ تلقی شد.
اما بقیه کشورهای عضو شورای امنیت که این‌بار عزم دولت روبه‌پایان «باراک اوباما» را برای استفاده‌نکردن از «حق وتو» درباره قطع‌نامه می‌دانستند، بعد از مهلت 24ساعته مصر، این‌بار از طریق چهار کشور ونزوئلا، مالزی، زلاندنو و سنگال که در تدوین پیش‌نویس قطع‌نامه مشارکت داشتند، طرح را به صحن شورا آوردند. رأی مثبت 14 کشور عضو شورا و یک رأی ممتنع آمریکا به‌نوعی یکی از مصوبات شورای امنیت را رقم زد که با اکثریت قاطع و اجماع عمومی همراه بود و این اجماع جهانی حاوی یک پیام قاطع به طرف اسرائیلی است. هر چند این قطع‌نامه تحت فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد به تصویب رسیده و اجرای آن یا تعهد طرف اسرائیلی به رعایت آن «الزام‌آور» است، اما به دلیل نبود اراده واقعی در عرصه جهانی به نظر نمی‌رسد چندان قابلیت اجرائی داشته باشد. اسرائیل در طول چند دهه اخیر نشان داده است به همه قطع‌نامه‌های تصویبی شورای امنیت بعد از جنگ شش‌روزه 1967 با اعراب، هیچ اعتنایی نداشته و همیشه با نادیده‌گرفتن این قطع‌نامه‌ها بر خلاف آن عمل کرده و هرگز هم با مجازات و تنبیه بین‌المللی روبه‌رو نشده است.
از طرف دیگر، تصویب قطع‌نامه در شورای امنیت تنها گام اول برای تعیین یک چارچوب حقوقی الزام‌آور تلقی می‌شود و به لحاظ حقوقی و طبق منشور همین سازمان در صورت رعایت‌نکردن آن هرگونه مجازات و تنبیه علیه کشور یا فرد خاطی مستلزم تصویب دوباره قطع‌نامه‌های جدید در همین شورا خواهد بود. از آنجا که بلافاصله بعد از تصویب این قطع‌نامه در شورای امنیت دونالد ترامپ به عنوان رئیس‌جمهوری بعدی آمریکا در یک واکنش خشم‌آلود ضمن محکوم‌کردن آن و تهدید سازمان ملل متحد، در تويیتی نوشت «پس از ۲۰ ژانویه، امور در سازمان ملل به گونه دیگری خواهد گذشت»، به نظر نمی‌رسد روند و مکانیسم حقوقی شورای امنیت برای ضمانت اجرائی قطع‌نامه به فعل درآید.
از طرف دیگر، برخورد بسیار خشم‌آلود نتانیاهو و دیگر مقامات اسرائیلی هم نشان می‌دهد آنان تحت هیچ شرایطی نه‌فقط خود را ملتزم به رعایت این قطع‌نامه نمی‌دانند که به احتمال زیاد در روزهای آینده در اقداماتی تلافی‌جویانه مجوزهای بیشتری برای ادامه شهرک‌سازی‌های تازه در مناطق اشغالی فلسطینی صادر خواهند کرد. واکنش بسیار منفی رهبران کنگره آمریکا، از جمله «پل رایان»، رئیس‌ جمهوری‌خواه مجلس نمایندگان آمریکا، در محکومیت این قطع‌نامه و حتی لجن‌مال‌کردن دولت اوباما به‌دلیل استفاده‌نکردن از حق وتوی خود، گویای عزم دولت ترامپ در تقابل با این قطع‌نامه و همراهی کامل با سیاست‌های دولت دست‌راستی نتانیاهو خواهد بود.
با اینکه تصویب قطع‌نامه محکومیت شهرک‌سازی در مناطق اشغالی (کرانه‌باختری و شرق بیت‌المقدس) هیچ‌گونه ضمانت اجرائی در وضعیت موجود ندارد، اما به لحاظ حقوق بین‌الملل یک سند معتبر بین‌المللی تلقی می‌شود که حتی از سوی دولت فلسطینی و نهادهای حقوق‌بشری می‌تواند در ارائه دادخواست برای اقامه دعوی علیه اسرائیل در دادگاه‌های بین‌المللی و حتی دادگاه‌های ملی در بعضی کشورها مورد استناد قرار گیرد.
از آنجا که مکانیسم‌های حقوقی در دادگاه‌های بین‌المللی و ملی در دیگر کشورهای تابع حق وتوی هیچ قدرتی نخواهد بود و به‌نوعی مكانيسم‌های حقوقی دموکراتیک‌تری را نمایندگی می‌کند، درواقع زنگ خطر اصلی است که در آینده می‌تواند رژیم اسرائیلی را تهدید کند. نتانیاهو و دولت او از همان ابتدای بحث طرح این قطع‌نامه و سپس بعد از تصویب آن به‌صراحت ضمن محکوم‌کردن آن، موضع شفاف خود را در بیانیه دفتر نخست‌وزیری مبنی بر اینکه «اسرائیل این قطع‌نامه ضداسرائیلی سازمان ملل متحد را رد می‌کند و خود را ملزم به رعایت مفاد آن نمی‌داند»، اعلان کرده‌اند. بنابراین به نظر نمی‌رسد تصویب قطع‌نامه جدید شورای امنیت تغییری در سیاست غیرقانونی گسترش شهرک‌سازی اسرائیل در مناطق اشغالی فلسطینی به وجود بیاورد و این مصوبه برای طرف فلسطینی فقط یک دستاورد حقوقی و سمبولیک خواهد بود که در آینده در صورت تغییر در مناسبات قدرت جهانی بتوانند با استناد به آن به بخشی از حقوق پایمال‌شده خود دست یابند.
در روزهای آینده باید در انتظار یک جنگ دیپلماتیک گسترده بین رژیم اسرائیلی با دولت روبه‌پایان اوباما بود که در آخرین روزهای کاری خود گویا تصمیم گرفته بعضی از اقدامات و توهین‌های «بی‌بی» را تلافی کند. به‌همین‌دلیل هم‌اکنون بهترین فرصت برای حامیان فلسطینی‌ها در مجمع عمومی و شورای امنیت سازمان ملل متحد است که تا قبل از 20 ژانویه طرح یک قطع‌نامه برای به‌رسمیت‌شناختن دولت مستقل فلسطینی را به صحن شورای امنیت ببرند.
موضوع به‌رسمیت‌شناختن دولت مستقل فلسطینی در سال 2016 در پارلمان بعضی از کشورهای اروپایی به تصویب رسیده است و این مجموعه در شورای امنیت نمی‌تواند مخالفتی با این موضوع داشته باشد. چین و روسیه نیز به عنوان دو عضو دائم دارای حق وتو نه‌فقط مخالف طرح به‌رسمیت‌شناختن دولت مستقل فلسطینی نيستند که معمولا همیشه به عنوان دوستان تاریخی فلسطینیان شناخته شده‌اند. از طرف دیگر، هم‌اکنون ترکیب اعضای غیردائم که حداقل پنج کشور آن در تدوین قطع‌نامه جدید شورای امنیت مشارکت عملی داشته‌اند، به نفع فلسطینی‌ها خواهد بود.
نقطه ابهام بازهم به موضع تعیین‌کننده آمریکا برمی‌گردد که تا حدودی به نظر می‌رسد باراک اوباما در آخرین روزهای کاری خود تصمیم گرفته است با چالش‌گری علیه بی‌بی، توهین‌های چند سال اخیر او را تلافی کند. چنانچه شورای امنیت به سطح این بازی بزرگ برای طرح و تصویب قطع‌نامه برای به‌رسمیت‌شناختن دولت مستقل فلسطینی برسد، قادر خواهد بود التزامات حقوقی همین قطع‌نامه را نیز برای آینده تضمین کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.