پیوندی از پس ترور
وقتی یک جنگنده ارتش ترکیه حدود یک سال پیش جتی روسی را بر فراز مرزهای ترکیه با سوریه سرنگون کرد، برای هفتهها تشویش و آشفتگی مشابهی رسانههای خبری را دربر گرفته بود. از سرریز رویاروییها به جنگ داخلی سوریه گرفته تا سناریوهای آخرالزمانی، تبعات احتمالی این حادثه عاقبت با ردوبدلشدن سخنانی چند بین مقامات و برپایی تحریمهایی دوجانبه مهار شده و نتیجه درست همان چیزی شد که روسیه خواهان آن بود. پوتین درواقع موفق شد با معاملهای ناخواسته بر سر زندگی یک خلبان و یک عضو تیم نجات، مداخله ترکیه در بحران سوریه را چه در سطح لفظی و چه در سطح عملی تا حدود زیادی محدود کند. از آن هنگام به بعد، روسیه به منظور کمک در بازپسگیری مناطق تحت کنترل داعش و بسیاری از دیگر گروههای مسلح فعال، پشتیبانی خود از دولت اسد را شدت بخشید و ترکیه نیز ناچار از آن شد تا با درپیشگرفتن رویکردی محتاطانهتر در قبال مداخله مستقیم در جنگ سوریه، حمایتهایش از ترکمنها و برخی دیگر از گروههای مخالف سوری را کاهش دهد. رکود روابط دیپلماتیک ترکیه و روسیه حدود هفت ماه به درازا کشید، تا آنکه رجبطیب اردوغان ضمن ابراز تسلیت، از عزم خود برای احیای روابط دوستانه
دو کشور خبر داد. این اتفاق در ژوئن 2016 رخ داد؛ یعنی همان برهه زمانیاي که برای سیاست داخلی ترکیه بسیار تعیینکننده بود. مبارزه دولت با حزب کارگران کردستان، (پکک) در بحبوحه چندین و چند حمله تروریستی جداگانه در سرتاسر کشور وارد فاز سراسر متفاوتی شد و کودتای نافرجام 15 جولای نیز حزب حاکم عدالت و توسعه را بر آن داشت تا برای برپایی امنیت و پیگرد قضائی کودتاگران ادعایی، اقدامات سختگیرانهتری در دستور کار قرار دهد. از آن زمان به بعد، ترکیه به بهانه مبارزه با داعش و شاخه سوری پکک، یعنی حزب «اتحاد دموکراتیک» و بازوی مسلح آن، «یگانهای مدافع خلق»، عملیات نظامی خود در سوریه را نیز گسترش داده است. عملیات «سپر فرات» که منجر به تصرف بخشهایي از مناطق شمالی تحت کنترل داعش و یگانهای مدافع خلق شده، برای اولینبار پای نیروهای مسلح ترک را به خاک سوریه باز کرد و درست همزمان با استمرار حضور سربازان ترک، نیروهای دولتی اسد نیز با اتکا به پشتیبانی روسیه، حملات بیامان خود برای بازپسگیری حلب را از سر گرفتند. دراینمیان، سرکوب جاری علیه کودتاگران ادعایی و همدستانشان که از سوی آنکارا حامیان فتحالله گولن خوانده شدهاند، به
بیثباتی سیاسی و امنیتی شدیدي دامن زده که بهخوبی در تضعیف هرچه بیشتر نهادهای دموکراتیک ترکیه و افزایش شمار حملات تروریستی نمایان شده است. ترور آندری کارلوف، سفیر روسیه در ترکیه، در میانه چنین ملغمهای اتفاق افتاده است. اگرچه گرفتاری دو کشور در تنگنای دیپلماتیک دیگر نامحتمل به نظر میرسد، اما تبعات ترور سفیر میتواند در سطوح داخلی، منطقهای و بینالمللی بسیار چشمگیرتر باشد. در سطح داخلی، ترور یک دیپلمات ارشد برای ترکیه به معنای یک شکست کامل امنیتی و اطلاعاتی است؛ بهويژه که فرد مهاجم، مرت آلتینتاش، عضو نیروهای ضدشورش و فارغالتحصیل آکادمی پلیس بوده که پیش از حمله، بهعنوان محافظ شخصی سفیر در حال انجام وظیفه بوده است. در کشوری که از کودتای نافرجام ماه جولای تاکنون، به صورت رسمی تحت وضعیت اضطراری اداره شده و هزاران نفر از کارمندان دولتی آن، از جمله تعداد زیادی از مأموران امنیتی و اطلاعاتی، بهعنوان بخشی از پروژه پاکسازی حامیان گولن، تعلیق شدهاند، تعجبآور و البته قابل انتظار است که یک فرد مسلح بتواند از چنان فاصله نزدیکی شخص سفیر را هدف قرار دهد. اگرچه هنوز زود است بخواهیم درباره ارتباطات شخض مهاجم حدس و
گمان بزنیم، اما با نظر به روند جاری تعقیب و محاکمه گولنیستها در ترکیه، هیچ بعید نیست مقامات دولتی و رسانهها، آلتینتاش را به آن دست نیروهای خارجی مرتبط كنند که از منظر اردوغان در تلاش برای بیثباتسازی کشور هستند.
گذشته از اینها، از آنجایی که مهاجم بالای جسد سفیر فریاد میزد «حلب را از یاد نبرید»، هزینههای انسانی محاصره این شهر احتمالا تلاشهای ترکیه در کشاندن طرف روس به پای میز مذاکره آتشبس را تحتتأثیر قرار خواهد داد. اگرچه لئونید اسلاتسکی، دبیر کمیته امور بینالملل دوما، اعلام کرده این حمله به روابط روسیه و ترکیه صدمهای وارد نخواهد كرد، اما اکنون مسئولیت شناسایی طراحان ترور بهطور مشخص برعهده دولت اردغان گذاشته شده است؛ بهويژه که پوتین بلافاصله پس از حمله در تماسی تلفنی با اردوغان بر لزوم آغاز تحقیقات مشترک تأکید کرده و بنا بر گزارشها، به احتمال دستداشتن گولنیستها نیز اشاره كرده است. با همه این اوصاف و با توجه به سخنان گفتهشده از سوی دو طرف و البته تجربیات مشابه پیشین، به نظر میرسد این ترور حتی میتواند روابط مسکو و آنکارا را نیز تقویت کند؛ اگرچه احتمالا روسیه را در میدان جنگ سوریه در موقعیت بهتری قرار خواهد داد. اما در سطح بینالمللی ترکیه هنوز میتواند با قدرت از این بحران خارج شود. این عضو ناتو قادر خواهد بود در عوض پشتیبانی روسیه از مبارزاتش علیه گولنیستها و تصدیق همکاریهایش با مسکو بر سر حلب،
جایگاه خود را در سوریه بهعنوان یک میانجی انکارناپذیر تثبیت کرده و در ترسیم آینده این کشور جنگزده نقش ایفا کند. به بیان دیگر، ترکیه میتواند باری دیگر با آغوش باز به استقبال نظم چندقطبی بینالملل برود؛ نظامی که اجازه میدهد ائتلافها و عهد و پیمانها یکشبه دگرگون شده و تغییر جهت دهد. شاید باید فقط امیدوار باشیم آندری کارلوف، فرانس فردیناندی دیگر نشود.
منبع: The New Arab
وقتی یک جنگنده ارتش ترکیه حدود یک سال پیش جتی روسی را بر فراز مرزهای ترکیه با سوریه سرنگون کرد، برای هفتهها تشویش و آشفتگی مشابهی رسانههای خبری را دربر گرفته بود. از سرریز رویاروییها به جنگ داخلی سوریه گرفته تا سناریوهای آخرالزمانی، تبعات احتمالی این حادثه عاقبت با ردوبدلشدن سخنانی چند بین مقامات و برپایی تحریمهایی دوجانبه مهار شده و نتیجه درست همان چیزی شد که روسیه خواهان آن بود. پوتین درواقع موفق شد با معاملهای ناخواسته بر سر زندگی یک خلبان و یک عضو تیم نجات، مداخله ترکیه در بحران سوریه را چه در سطح لفظی و چه در سطح عملی تا حدود زیادی محدود کند. از آن هنگام به بعد، روسیه به منظور کمک در بازپسگیری مناطق تحت کنترل داعش و بسیاری از دیگر گروههای مسلح فعال، پشتیبانی خود از دولت اسد را شدت بخشید و ترکیه نیز ناچار از آن شد تا با درپیشگرفتن رویکردی محتاطانهتر در قبال مداخله مستقیم در جنگ سوریه، حمایتهایش از ترکمنها و برخی دیگر از گروههای مخالف سوری را کاهش دهد. رکود روابط دیپلماتیک ترکیه و روسیه حدود هفت ماه به درازا کشید، تا آنکه رجبطیب اردوغان ضمن ابراز تسلیت، از عزم خود برای احیای روابط دوستانه
دو کشور خبر داد. این اتفاق در ژوئن 2016 رخ داد؛ یعنی همان برهه زمانیاي که برای سیاست داخلی ترکیه بسیار تعیینکننده بود. مبارزه دولت با حزب کارگران کردستان، (پکک) در بحبوحه چندین و چند حمله تروریستی جداگانه در سرتاسر کشور وارد فاز سراسر متفاوتی شد و کودتای نافرجام 15 جولای نیز حزب حاکم عدالت و توسعه را بر آن داشت تا برای برپایی امنیت و پیگرد قضائی کودتاگران ادعایی، اقدامات سختگیرانهتری در دستور کار قرار دهد. از آن زمان به بعد، ترکیه به بهانه مبارزه با داعش و شاخه سوری پکک، یعنی حزب «اتحاد دموکراتیک» و بازوی مسلح آن، «یگانهای مدافع خلق»، عملیات نظامی خود در سوریه را نیز گسترش داده است. عملیات «سپر فرات» که منجر به تصرف بخشهایي از مناطق شمالی تحت کنترل داعش و یگانهای مدافع خلق شده، برای اولینبار پای نیروهای مسلح ترک را به خاک سوریه باز کرد و درست همزمان با استمرار حضور سربازان ترک، نیروهای دولتی اسد نیز با اتکا به پشتیبانی روسیه، حملات بیامان خود برای بازپسگیری حلب را از سر گرفتند. دراینمیان، سرکوب جاری علیه کودتاگران ادعایی و همدستانشان که از سوی آنکارا حامیان فتحالله گولن خوانده شدهاند، به
بیثباتی سیاسی و امنیتی شدیدي دامن زده که بهخوبی در تضعیف هرچه بیشتر نهادهای دموکراتیک ترکیه و افزایش شمار حملات تروریستی نمایان شده است. ترور آندری کارلوف، سفیر روسیه در ترکیه، در میانه چنین ملغمهای اتفاق افتاده است. اگرچه گرفتاری دو کشور در تنگنای دیپلماتیک دیگر نامحتمل به نظر میرسد، اما تبعات ترور سفیر میتواند در سطوح داخلی، منطقهای و بینالمللی بسیار چشمگیرتر باشد. در سطح داخلی، ترور یک دیپلمات ارشد برای ترکیه به معنای یک شکست کامل امنیتی و اطلاعاتی است؛ بهويژه که فرد مهاجم، مرت آلتینتاش، عضو نیروهای ضدشورش و فارغالتحصیل آکادمی پلیس بوده که پیش از حمله، بهعنوان محافظ شخصی سفیر در حال انجام وظیفه بوده است. در کشوری که از کودتای نافرجام ماه جولای تاکنون، به صورت رسمی تحت وضعیت اضطراری اداره شده و هزاران نفر از کارمندان دولتی آن، از جمله تعداد زیادی از مأموران امنیتی و اطلاعاتی، بهعنوان بخشی از پروژه پاکسازی حامیان گولن، تعلیق شدهاند، تعجبآور و البته قابل انتظار است که یک فرد مسلح بتواند از چنان فاصله نزدیکی شخص سفیر را هدف قرار دهد. اگرچه هنوز زود است بخواهیم درباره ارتباطات شخض مهاجم حدس و
گمان بزنیم، اما با نظر به روند جاری تعقیب و محاکمه گولنیستها در ترکیه، هیچ بعید نیست مقامات دولتی و رسانهها، آلتینتاش را به آن دست نیروهای خارجی مرتبط كنند که از منظر اردوغان در تلاش برای بیثباتسازی کشور هستند.
گذشته از اینها، از آنجایی که مهاجم بالای جسد سفیر فریاد میزد «حلب را از یاد نبرید»، هزینههای انسانی محاصره این شهر احتمالا تلاشهای ترکیه در کشاندن طرف روس به پای میز مذاکره آتشبس را تحتتأثیر قرار خواهد داد. اگرچه لئونید اسلاتسکی، دبیر کمیته امور بینالملل دوما، اعلام کرده این حمله به روابط روسیه و ترکیه صدمهای وارد نخواهد كرد، اما اکنون مسئولیت شناسایی طراحان ترور بهطور مشخص برعهده دولت اردغان گذاشته شده است؛ بهويژه که پوتین بلافاصله پس از حمله در تماسی تلفنی با اردوغان بر لزوم آغاز تحقیقات مشترک تأکید کرده و بنا بر گزارشها، به احتمال دستداشتن گولنیستها نیز اشاره كرده است. با همه این اوصاف و با توجه به سخنان گفتهشده از سوی دو طرف و البته تجربیات مشابه پیشین، به نظر میرسد این ترور حتی میتواند روابط مسکو و آنکارا را نیز تقویت کند؛ اگرچه احتمالا روسیه را در میدان جنگ سوریه در موقعیت بهتری قرار خواهد داد. اما در سطح بینالمللی ترکیه هنوز میتواند با قدرت از این بحران خارج شود. این عضو ناتو قادر خواهد بود در عوض پشتیبانی روسیه از مبارزاتش علیه گولنیستها و تصدیق همکاریهایش با مسکو بر سر حلب،
جایگاه خود را در سوریه بهعنوان یک میانجی انکارناپذیر تثبیت کرده و در ترسیم آینده این کشور جنگزده نقش ایفا کند. به بیان دیگر، ترکیه میتواند باری دیگر با آغوش باز به استقبال نظم چندقطبی بینالملل برود؛ نظامی که اجازه میدهد ائتلافها و عهد و پیمانها یکشبه دگرگون شده و تغییر جهت دهد. شاید باید فقط امیدوار باشیم آندری کارلوف، فرانس فردیناندی دیگر نشود.
منبع: The New Arab
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.