|

دیدن سینما نیمکت با کارگردان

لیلی فرهادپور

از وقتی روزنامه‌نگار مستعفی شدم و این ستون را می‌نویسم، با یک پدیده جالب روبه‌رو شده‌ام: سانسور از سوی دوستان و نه کارگزاران فرهنگی! یکی می‌گوید چرا درباره فلان فیلم «هندی» نوشتی، وقتی می‌نویسی؛ یعنی به آن توجه می‌کنی. چرا توجه می‌کنی؟! حالا هم که می‌خواهم درباره فیلم «محمد رحمانیان» بنویسم، می‌گویند فیلمش خوب نیست، پس ننویس! در بین نقدهایی که به این فیلم شده بود، هم رسیدم به نقدی که حکم داده بود: «رحمانیان کار خوبی کرد که پیش از جشنواره گفت «اگر همه دنیا بگویند فیلمم بد است، خودم می‌دانم که خوب است؛ چون قطعا در همه‌ دنیا هیچ سینماشناس و تئاتردیده‌ای پیدا نمی‌شود که بگوید این فیلم خوب است». حالا چون اصولا ساز ناکوک‌زدن را دوست دارم، می‌خواهم باز هم از فیلم هندی بنویسم و از خوبی فیلم محمد رحمانیان.

رفتیم دیدن «سینما نیمکت» در پردیسی که آن فیلم هندی هم نمایش داده می‌شد. همراهم یکی از دوستان بود که نه منتقد حساب می‌شود و نه آدم هنری. خانم «شین» از آن سینماروهایی‌ است که تنهایی هم شده به دیدن فیلم می‌رود. «شین» در آسانسور برایم می‌گفت که تحت‌ تأثیر تبلیغات و اصرار دوستان و فامیل به دیدن فیلم هندی رفته ‌است و خیلی احساس شرم می‌کند که چرا چنین فیلم نازلی را دیده است. چند نفري که در آسانسور بودند و احتمالا آمده بودند برای همان فیلم، کمی سرخ‌وسفید شدند و سرفه‌ای کردند و نگاهشان را به سقف یا کف اتاقک انداختند. من هم آن بی‌مروتی بچگانه درونم عود کرد و با لحنی فخرفروشانه گفتم: در عوض امروز داریم می‌رویم یک فیلم متفاوت ببینیم با یک نوع اکران متفاوت! و همسفران در آسانسور نگاهشان را به سقف و کف عمیق‌تر کردند. با همه دک‌وپوز پردیس چهارسو، امکان ندارد رحمانیان را هرجا که ایستاده باشد نبینی. با انبوهی ریش و سبیل و موی سفید و چشمانی با برق کودکانه. بااین‌حال باور نمی‌کردم آنجا باشد. هنوز سئانس قبلی فیلمش تمام نشده بود. در افواه و اخبار گفته بود که این اکران محدود برای 10شب به درخواست خودش بوده و می‌خواهد در تمام سئانس‌های نمایش حضور داشته باشد و پس از پایان هر سئانس، با تماشاگران و مخاطبان گفت‌وگو کند؛ اما فکر نمی‌کردم واقعا این کار را بکند. تا سه‌شنبه دیگر، این فیلم در سه سئانس نمایش داده می‌شود. سئانس‌های اول و دوم با نام «سینما نیمکت» و سئانس پایانی با عنوان «سینما نیمکت، نسخه کارگردان». گویا تفاوت این دو نسخه در تدوین و نیز مدت‌زمان نمایش فیلم است. نسخه کارگردان که به‌وسيله محمد رحمانیان تدوین شده و ۱۱۳ دقیقه است و آخرِ شب آن را نمایش می‌دهند. این در حالی است که نسخه کوتاه‌تر ۹۸ دقیقه است.
فهمیدم که رحمانیان می‌خواهد واقعا همه سئانس‌های این ده روز اکران فیلمش را در سینما باشد، از صبح تا شب. گفت: «چه فرقی می‌کند. عین تئاتر باید کارگردان کنار فیلمش باشد. به مخاطبانش احترام بگذارد. برای همین هم پای اکران محدود فیلمم ایستاده‌ام. در دوره اکران فیلمم یا خودم باید باشم یا عوامل فیلم». آمدم بپرسم مگر می‌شود؟ که سئانس تمام شد و رحمانیان معذرت خواست؛ چون باید می‌رفت بدرقه تماشاگرانش و بعد هم استقبال تماشاگران سئانس بعد. مردم از سینما بیرون می‌آمدند و تک‌تک از کارگردان تشکر می‌‎کردند. تعجب کردم که مگر می‌شود همه رحمانیان را بشناسند. گويا کارگردان در تمام این سئانس‌ها قبل از شروع فیلم به روی سن می‌رود و از تمام تماشاگران تشکر می‌کند که آمده‌اند فیلمش را ببینند و کمی درباره فیلم می‌گوید و این‌گونه برای اولین‌بار در سئانسی عمومی (و نه جشنواره‌‌ای) شاهدیم که تماشاگران معمولی برای کارگردان فیلم پیش از شروع فیلم و البته بعد از اتمام آن دست می‌زنند. اینجا جای متن‌شناسان خالی است که درباره این امکان فرامتنی در یک فیلم آن‌هم در تکرار هر سئانس اظهارنظر کنند. رحمانیان بعد از رفتن آخرین تماشاگر، به‌سرعت خودش را به در سالن نمایش می‌رساند تا از باقی‌مانده تماشاگران جدید استقبال کند و وقتی همه نشستند، باز روی سن می‌رود و این فرامتن را به سئانس بعدی هم تحمیل می‌کند. فیلم نسخه کارگردان شروع می‌شود. خب طولانی‌تر از نسخه اصلی است؛ بنابراین کمی کشدارتر به نظر می‌رسد؛ اما رحمانیان می‌داند چه کرده است و آنچه کرده است، این است که هرچه دل تنگش خواست گفته ‌است. خب برخی فیلم‌سازان برای گیشه فیلم می‌سازند (فیلم هندی) و برخی برای جشنواره و جایزه و برخی هم فیلم می‌سازند که فیلم بسازند و برخی هم مثل رحمانیان فیلم می‌سازد که حرف دلش را بزند. هرکدام هم مخاطب خود را دارد. سالن یک پردیس چارسو ۳۲۲ صندلی دارد و در آن آخر شب وسط هفته، در خاموشی مغازه‌های موبایل‌فروشی چهارراه جمهوری و حافظ، واقعا 300 نفر آمده بودند این حرف‌های دردل‌مانده رحمانیان را ببینند. فیلم من را به یاد فارنهایت 451 انداخت. ویدئوسوزان سال‌های دهه 60 و تلاش برای نگه‌داشتن خاطره سینمای کلاسیک. آنجایی‌که پرستار راچر نمی‌گذارد جک نیکلسون و بقیه دیوانه‌ها تلویزیون تماشا کنند و جک نیکلسون مسابقه فوتبال را برای دیوانه‌ها گزارش زنده می‌کند.

از وقتی روزنامه‌نگار مستعفی شدم و این ستون را می‌نویسم، با یک پدیده جالب روبه‌رو شده‌ام: سانسور از سوی دوستان و نه کارگزاران فرهنگی! یکی می‌گوید چرا درباره فلان فیلم «هندی» نوشتی، وقتی می‌نویسی؛ یعنی به آن توجه می‌کنی. چرا توجه می‌کنی؟! حالا هم که می‌خواهم درباره فیلم «محمد رحمانیان» بنویسم، می‌گویند فیلمش خوب نیست، پس ننویس! در بین نقدهایی که به این فیلم شده بود، هم رسیدم به نقدی که حکم داده بود: «رحمانیان کار خوبی کرد که پیش از جشنواره گفت «اگر همه دنیا بگویند فیلمم بد است، خودم می‌دانم که خوب است؛ چون قطعا در همه‌ دنیا هیچ سینماشناس و تئاتردیده‌ای پیدا نمی‌شود که بگوید این فیلم خوب است». حالا چون اصولا ساز ناکوک‌زدن را دوست دارم، می‌خواهم باز هم از فیلم هندی بنویسم و از خوبی فیلم محمد رحمانیان.

رفتیم دیدن «سینما نیمکت» در پردیسی که آن فیلم هندی هم نمایش داده می‌شد. همراهم یکی از دوستان بود که نه منتقد حساب می‌شود و نه آدم هنری. خانم «شین» از آن سینماروهایی‌ است که تنهایی هم شده به دیدن فیلم می‌رود. «شین» در آسانسور برایم می‌گفت که تحت‌ تأثیر تبلیغات و اصرار دوستان و فامیل به دیدن فیلم هندی رفته ‌است و خیلی احساس شرم می‌کند که چرا چنین فیلم نازلی را دیده است. چند نفري که در آسانسور بودند و احتمالا آمده بودند برای همان فیلم، کمی سرخ‌وسفید شدند و سرفه‌ای کردند و نگاهشان را به سقف یا کف اتاقک انداختند. من هم آن بی‌مروتی بچگانه درونم عود کرد و با لحنی فخرفروشانه گفتم: در عوض امروز داریم می‌رویم یک فیلم متفاوت ببینیم با یک نوع اکران متفاوت! و همسفران در آسانسور نگاهشان را به سقف و کف عمیق‌تر کردند. با همه دک‌وپوز پردیس چهارسو، امکان ندارد رحمانیان را هرجا که ایستاده باشد نبینی. با انبوهی ریش و سبیل و موی سفید و چشمانی با برق کودکانه. بااین‌حال باور نمی‌کردم آنجا باشد. هنوز سئانس قبلی فیلمش تمام نشده بود. در افواه و اخبار گفته بود که این اکران محدود برای 10شب به درخواست خودش بوده و می‌خواهد در تمام سئانس‌های نمایش حضور داشته باشد و پس از پایان هر سئانس، با تماشاگران و مخاطبان گفت‌وگو کند؛ اما فکر نمی‌کردم واقعا این کار را بکند. تا سه‌شنبه دیگر، این فیلم در سه سئانس نمایش داده می‌شود. سئانس‌های اول و دوم با نام «سینما نیمکت» و سئانس پایانی با عنوان «سینما نیمکت، نسخه کارگردان». گویا تفاوت این دو نسخه در تدوین و نیز مدت‌زمان نمایش فیلم است. نسخه کارگردان که به‌وسيله محمد رحمانیان تدوین شده و ۱۱۳ دقیقه است و آخرِ شب آن را نمایش می‌دهند. این در حالی است که نسخه کوتاه‌تر ۹۸ دقیقه است.
فهمیدم که رحمانیان می‌خواهد واقعا همه سئانس‌های این ده روز اکران فیلمش را در سینما باشد، از صبح تا شب. گفت: «چه فرقی می‌کند. عین تئاتر باید کارگردان کنار فیلمش باشد. به مخاطبانش احترام بگذارد. برای همین هم پای اکران محدود فیلمم ایستاده‌ام. در دوره اکران فیلمم یا خودم باید باشم یا عوامل فیلم». آمدم بپرسم مگر می‌شود؟ که سئانس تمام شد و رحمانیان معذرت خواست؛ چون باید می‌رفت بدرقه تماشاگرانش و بعد هم استقبال تماشاگران سئانس بعد. مردم از سینما بیرون می‌آمدند و تک‌تک از کارگردان تشکر می‌‎کردند. تعجب کردم که مگر می‌شود همه رحمانیان را بشناسند. گويا کارگردان در تمام این سئانس‌ها قبل از شروع فیلم به روی سن می‌رود و از تمام تماشاگران تشکر می‌کند که آمده‌اند فیلمش را ببینند و کمی درباره فیلم می‌گوید و این‌گونه برای اولین‌بار در سئانسی عمومی (و نه جشنواره‌‌ای) شاهدیم که تماشاگران معمولی برای کارگردان فیلم پیش از شروع فیلم و البته بعد از اتمام آن دست می‌زنند. اینجا جای متن‌شناسان خالی است که درباره این امکان فرامتنی در یک فیلم آن‌هم در تکرار هر سئانس اظهارنظر کنند. رحمانیان بعد از رفتن آخرین تماشاگر، به‌سرعت خودش را به در سالن نمایش می‌رساند تا از باقی‌مانده تماشاگران جدید استقبال کند و وقتی همه نشستند، باز روی سن می‌رود و این فرامتن را به سئانس بعدی هم تحمیل می‌کند. فیلم نسخه کارگردان شروع می‌شود. خب طولانی‌تر از نسخه اصلی است؛ بنابراین کمی کشدارتر به نظر می‌رسد؛ اما رحمانیان می‌داند چه کرده است و آنچه کرده است، این است که هرچه دل تنگش خواست گفته ‌است. خب برخی فیلم‌سازان برای گیشه فیلم می‌سازند (فیلم هندی) و برخی برای جشنواره و جایزه و برخی هم فیلم می‌سازند که فیلم بسازند و برخی هم مثل رحمانیان فیلم می‌سازد که حرف دلش را بزند. هرکدام هم مخاطب خود را دارد. سالن یک پردیس چارسو ۳۲۲ صندلی دارد و در آن آخر شب وسط هفته، در خاموشی مغازه‌های موبایل‌فروشی چهارراه جمهوری و حافظ، واقعا 300 نفر آمده بودند این حرف‌های دردل‌مانده رحمانیان را ببینند. فیلم من را به یاد فارنهایت 451 انداخت. ویدئوسوزان سال‌های دهه 60 و تلاش برای نگه‌داشتن خاطره سینمای کلاسیک. آنجایی‌که پرستار راچر نمی‌گذارد جک نیکلسون و بقیه دیوانه‌ها تلویزیون تماشا کنند و جک نیکلسون مسابقه فوتبال را برای دیوانه‌ها گزارش زنده می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.