|

دولت اسد در برابر آینده‌ای دشوار

بشار اسد، رئیس‌جمهور سوریه، بعد از اتمام جنگ در حلب که اکنون دیگر به ویرانه‌ای تبدیل شده است با چالش‌های بزرگ‌تری مواجه خواهد بود که کمتر از جنگ‌های کنونی نیست. یک مسئول بلندپایه طرفدار دمشق می‌گوید: «قطعا این پایان جنگ نیست... اما وقتی دولت بر حلب مسلط باشد به این معناست که بر 90 درصد از سرزمین‌های حاصلخیز سوریه که شهرها و بازارها و مناطق مسکونی در آنهاست تحت کنترل دولت مرکزی قرار گرفته است».
درست است پیروزی‌های اخیر می‌تواند حکومت بشار اسد را بیش از گذشته تضمین کند، اما بخش عمده‌ای از این پیروزی‌ها مرهون نیروی هوایی روسیه یا قدرت گروه‌های شیعه‌ای هستند که به کمک نظام حاکم بر سوریه آمدند. اسد برای بازپس‌گرفتن بخش‌های عمده‌ای از کشورش متکی به ایران و روسیه بود و مخالفانش می‌گویند همین امر می‌تواند در آینده او را به طرف‌های خارجی بیشتر وابسته کند.
از سوی دیگر، با ازبین‌رفتن گروه‌های مخالف سنتی به‌طور طبیعی گروه‌های جدیدی پا به میدان خواهند گذاشت و این مسئله می‌تواند باعث عملیات انتحاری و انفجاری در داخل همان مناطق تحت کنترل دولت در آینده شود. مسئله پیچیده‌تر اینکه به گفته مخالفان اسد، جنگ در سوریه ماهیتی طایفه‌ای پیدا کرده است و همین امر می‌تواند اکثریت سنی‌ها را به‌سختی تحت کنترل اقلیت علوی قرار دهد. در کنار اینها باید یادآور شد جنگ شش‌ساله در سوریه تاکنون منجر به کشته‌شدن صدها ‌هزار نفر از مردم سوریه و آواره‌شدن حدود 11‌میلیون نفر شده است که نیمی از آنها به خارج از کشور گریخته‌اند. این علاوه بر تخریب زیرساخت‌ها و همه توان اقتصادی این کشور در جریان جنگ کنونی است. همچنین اسد هنوز درگیر تحریم‌های زیادی از سوی اتحادیه اروپا، ترکیه، کشورهای خلیج‌فارس و اردن است کمااینکه دولت‌های عرب مخالف سوریه هنوز از اعطای کمک‌های مالی به مخالفان اسد دست نکشیده‌اند. متحدان اسد می‌گویند بقای دولت او برای جلوگیری از سقوط این کشور به گرداب هرج‌ومرج و آشوب، لازم است. از آن گذشته او عزمی جدی در جنگ با جهادی‌هایی دارد که از سوی کشورهای خارجی پشتیبانی می‌شوند. طرفداران اسد می‌گویند بدون حضور او نیروهای مسلح و دستگاه‌های امنیتی در این کشور فروخواهد پاشید و کشور به دولتی ورشکسته تبدیل خواهد شد.
بی‌اعتنایی به رقه
رئیس‌جمهور سوریه در سخنانش به غرب حمله کرده یا درباره پیروزی نیروهایش در حلب صحبت می‌کند اما درباره «رقه» یا نحوه بازپس‌گرفتن آن چیزی نمی‌گوید یک مسئول بلندپایه طرفدار دمشق می‌گوید، اسد استان رقه را در زمان حاضر کنار گذاشته است. رقه مرکز اصلی تشکیلات داعش است.
به گفته این فرد، اسد آمریکا را مسئول شکست‌دادن داعش در رقه می‌داند و بر این تصور است چون غربی‌ها از داعش نگران هستند باید بیایند و خودشان این گروه را در رقه ریشه‌کن کنند. در یک مصاحبه تلویزیونی وقتی از اسد درباره مناطق تحت کنترل کردها نیز پرسیده شد، او گفت: در نهایت همه نقاط کشور باید تحت کنترل دمشق درآید. او به‌طور مشخص مناطق تحت کنترل کردها را «ساختارهایی موقتی» توصیف کرد. «عبدالعزیز صقر»، رئیس مرکز تحقیقات خلیج‌فارس که ریاض از او خواست بین گروه‌های مخالف میانجیگری کند، نیز بر این باور است: اسد بسیار ضعیف شده است حتی اگر جاهایی را هم تصرف کند قادر به اداره آنها در آینده نخواهد بود. به گفته او، اسد در یکی از مصاحبه‌هایش گفته بود هیچ تصمیمی را بدون مشورت دو کشور (روسیه و سوریه) نمی‌گیرد و این به معنای وابستگی شدید او به مسکو است. در مسکو نیز «ولادیمیر جباروف» می‌گوید: «فرماندهان ما همیشه می‌گویند ما از اسد حمایت نمی‌کنیم، بلکه از حاکمیت قانون در این کشور حمایت می‌کنیم».
سکولاریسم
اسد همیشه در سخنانش بر «سکولار»بودن نظام حاکم بر دمشق و حزب بعث تأکید کرده است. اما منتقدانش می‌گویند با وجودی که اسد بر سکولاربودن نظامش تأکید داشته و آن را در مقابل باورهای مذهبی دشمنانش یا گروه‌های تندرو جهادی معرفی می‌کند، اما درعین‌حال سیاست‌هایش بیشتر طایفه‌گرایانه است. به گفته آنها، خانواده اسد به علوی‌ها تعلق دارد که وابسته به مذهب شیعه هستند.
اما خلاف این انتقاد، نیکلاس وان دام می‌گوید: «نظام سوریه همچنان یک نظام سکولار است. برای همین تا سال‌های آینده نباید انتظار داشت رویکردهای مذهبی در سوریه فعال باشد یا بین مذاهب مختلف پیوندی برقرار شود».
مدت‌ها بود مخالفان اسد انتظار داشتند کسی از درون نظام برخاسته که نرم‌تر باشد و دست به اصلاحاتی بزند اما این آرزو نیز تاکنون تحقق پیدا نکرده است. عبدالعزیز می‌گوید: «این امر غیرممکن است. هیچ‌کس از درون نظام نمی‌تواند کاری کند».

بشار اسد، رئیس‌جمهور سوریه، بعد از اتمام جنگ در حلب که اکنون دیگر به ویرانه‌ای تبدیل شده است با چالش‌های بزرگ‌تری مواجه خواهد بود که کمتر از جنگ‌های کنونی نیست. یک مسئول بلندپایه طرفدار دمشق می‌گوید: «قطعا این پایان جنگ نیست... اما وقتی دولت بر حلب مسلط باشد به این معناست که بر 90 درصد از سرزمین‌های حاصلخیز سوریه که شهرها و بازارها و مناطق مسکونی در آنهاست تحت کنترل دولت مرکزی قرار گرفته است».
درست است پیروزی‌های اخیر می‌تواند حکومت بشار اسد را بیش از گذشته تضمین کند، اما بخش عمده‌ای از این پیروزی‌ها مرهون نیروی هوایی روسیه یا قدرت گروه‌های شیعه‌ای هستند که به کمک نظام حاکم بر سوریه آمدند. اسد برای بازپس‌گرفتن بخش‌های عمده‌ای از کشورش متکی به ایران و روسیه بود و مخالفانش می‌گویند همین امر می‌تواند در آینده او را به طرف‌های خارجی بیشتر وابسته کند.
از سوی دیگر، با ازبین‌رفتن گروه‌های مخالف سنتی به‌طور طبیعی گروه‌های جدیدی پا به میدان خواهند گذاشت و این مسئله می‌تواند باعث عملیات انتحاری و انفجاری در داخل همان مناطق تحت کنترل دولت در آینده شود. مسئله پیچیده‌تر اینکه به گفته مخالفان اسد، جنگ در سوریه ماهیتی طایفه‌ای پیدا کرده است و همین امر می‌تواند اکثریت سنی‌ها را به‌سختی تحت کنترل اقلیت علوی قرار دهد. در کنار اینها باید یادآور شد جنگ شش‌ساله در سوریه تاکنون منجر به کشته‌شدن صدها ‌هزار نفر از مردم سوریه و آواره‌شدن حدود 11‌میلیون نفر شده است که نیمی از آنها به خارج از کشور گریخته‌اند. این علاوه بر تخریب زیرساخت‌ها و همه توان اقتصادی این کشور در جریان جنگ کنونی است. همچنین اسد هنوز درگیر تحریم‌های زیادی از سوی اتحادیه اروپا، ترکیه، کشورهای خلیج‌فارس و اردن است کمااینکه دولت‌های عرب مخالف سوریه هنوز از اعطای کمک‌های مالی به مخالفان اسد دست نکشیده‌اند. متحدان اسد می‌گویند بقای دولت او برای جلوگیری از سقوط این کشور به گرداب هرج‌ومرج و آشوب، لازم است. از آن گذشته او عزمی جدی در جنگ با جهادی‌هایی دارد که از سوی کشورهای خارجی پشتیبانی می‌شوند. طرفداران اسد می‌گویند بدون حضور او نیروهای مسلح و دستگاه‌های امنیتی در این کشور فروخواهد پاشید و کشور به دولتی ورشکسته تبدیل خواهد شد.
بی‌اعتنایی به رقه
رئیس‌جمهور سوریه در سخنانش به غرب حمله کرده یا درباره پیروزی نیروهایش در حلب صحبت می‌کند اما درباره «رقه» یا نحوه بازپس‌گرفتن آن چیزی نمی‌گوید یک مسئول بلندپایه طرفدار دمشق می‌گوید، اسد استان رقه را در زمان حاضر کنار گذاشته است. رقه مرکز اصلی تشکیلات داعش است.
به گفته این فرد، اسد آمریکا را مسئول شکست‌دادن داعش در رقه می‌داند و بر این تصور است چون غربی‌ها از داعش نگران هستند باید بیایند و خودشان این گروه را در رقه ریشه‌کن کنند. در یک مصاحبه تلویزیونی وقتی از اسد درباره مناطق تحت کنترل کردها نیز پرسیده شد، او گفت: در نهایت همه نقاط کشور باید تحت کنترل دمشق درآید. او به‌طور مشخص مناطق تحت کنترل کردها را «ساختارهایی موقتی» توصیف کرد. «عبدالعزیز صقر»، رئیس مرکز تحقیقات خلیج‌فارس که ریاض از او خواست بین گروه‌های مخالف میانجیگری کند، نیز بر این باور است: اسد بسیار ضعیف شده است حتی اگر جاهایی را هم تصرف کند قادر به اداره آنها در آینده نخواهد بود. به گفته او، اسد در یکی از مصاحبه‌هایش گفته بود هیچ تصمیمی را بدون مشورت دو کشور (روسیه و سوریه) نمی‌گیرد و این به معنای وابستگی شدید او به مسکو است. در مسکو نیز «ولادیمیر جباروف» می‌گوید: «فرماندهان ما همیشه می‌گویند ما از اسد حمایت نمی‌کنیم، بلکه از حاکمیت قانون در این کشور حمایت می‌کنیم».
سکولاریسم
اسد همیشه در سخنانش بر «سکولار»بودن نظام حاکم بر دمشق و حزب بعث تأکید کرده است. اما منتقدانش می‌گویند با وجودی که اسد بر سکولاربودن نظامش تأکید داشته و آن را در مقابل باورهای مذهبی دشمنانش یا گروه‌های تندرو جهادی معرفی می‌کند، اما درعین‌حال سیاست‌هایش بیشتر طایفه‌گرایانه است. به گفته آنها، خانواده اسد به علوی‌ها تعلق دارد که وابسته به مذهب شیعه هستند.
اما خلاف این انتقاد، نیکلاس وان دام می‌گوید: «نظام سوریه همچنان یک نظام سکولار است. برای همین تا سال‌های آینده نباید انتظار داشت رویکردهای مذهبی در سوریه فعال باشد یا بین مذاهب مختلف پیوندی برقرار شود».
مدت‌ها بود مخالفان اسد انتظار داشتند کسی از درون نظام برخاسته که نرم‌تر باشد و دست به اصلاحاتی بزند اما این آرزو نیز تاکنون تحقق پیدا نکرده است. عبدالعزیز می‌گوید: «این امر غیرممکن است. هیچ‌کس از درون نظام نمی‌تواند کاری کند».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.