مترجم فرهنگ و فلسفه علم

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

شرق: «وقتی کتابی از ارنست کاسیرر به ترجمه من منتشر می‌شود، در معرفی آن می‌نویسند که در ایران، نام یدالله موقن با نام ارنست کاسیرر، گره خورده است. من به اهمیت کاسیرر پیش از متفکران غربی پی بردم و زمانی شروع به تجلیل از کاسیرر کردم که او در غرب نسبتا فراموش شده بود؛ کاسیررشناسی تازه در این اواخر رونقی یافته است و در حقیقت او را دوباره کشف کرده‌اند»؛ این را یدالله موقن در اردیبهشت 1387 در بخشی از پیشگفتار کتاب «فیلسوف فرهنگ» نوشته بود. موقن سی فروردین ماه در 77‌سالگی در اصفهان درگذشت و در خبر درگذشتش باز نام کاسیرر در کنار نامش آمد. یدالله موقن، نویسنده، مترجم و مدرس سابق دانشگاه بود که پس از انقلاب فرهنگی از دانشگاه کنار گذاشته شد. او اگرچه بیش از همه با کاسیرر به یاد آورده می‌شود اما از نویسندگان دیگری مانند لوسین لوی برول و ماکس وبر نیز آثاری به فارسی برگردانده بود. موقن در 1327 در اصفهان متولد شده بود و به‌عنوان مترجم و پژوهشگر فلسفه شناخته می‌شد. موقن در رشته فیزیک نظری لیسانس گرفته بود و در مقطع کارشناسی ارشد در رشته تاریخ و فلسفه علم به تحصیل پرداخت. نخستین مقاله‌ای که موقن نوشت، نقدی بود بر ترجمه فارسی کتاب «زبان و اسطوره» نوشته ارنست کاسیرر که در مجله «نشر دانش» به چاپ رسید. از آن پس او پیوسته به ترجمه و تألیف پرداخت و چندین مصاحبه نیز از او عمدتا درباره کتاب‌هایش منتشر شد. چند سال پیش مقاله‌ها و مصاحبه‌های موقن در دو کتاب با نام‌های «شیوه‌های اندیشیدن» و «از پیش‌مدرنیسم تا پست‌‌مدرنیسم» در انتشارات نیلوفر منتشر شد.

آشنایی موقن با ارنست کاسیرر به اواخر دهه چهل بازمی‌گردد. خود او در پیشگفتار کتاب «ارنست کاسیرر: فیلسوف فرهنگ» نوشته که در آن زمان کتاب «جوهر و تابع» و «نظریه نسبیت» را به یکی از کتاب‌فروشی‌های اصفهان سفارش داده بود. این دو کتاب را انتشارات دور در یک مجلد تجدیدچاپ کرده بود. از حسن اتفاق، موقن کتاب «مسئله ژان ژاک روسو» به قلم کاسیرر را نیز در همان کتاب‌فروشی جزء کتاب‌های حراجی پیدا می‌کند و شگفت‌زده می‌شود از اینکه می‌بیند کاسیرر که در آن موقع او را فقط فیلسوف علم می‌دانسته، درباره ژان ژاک روسو نیز کتاب نوشته است. اما بعدتر آشنایی موقن با کاسیرر عمق بیشتری پیدا می‌کند؛ او در‌این‌باره نوشته: «دست روزگار مرا به دانشگاه لیدز انگلستان کشاند. در سر کلاس درس تاریخ علم نام ارنست کاسیرر را به همراه نام‌های جورج سارتون و الکساندر کوایره جزء مورخان علم و درواقع جزء بنیان‌گذاران آن شنیدم. همان روز همه آثار کاسیرر را که به زبان انگلیسی موجود بود، به کتاب‌فروشی روبه‌روی دانشگاه لیدز سفارش دادم و به هنگام بازگشت به ایران آنها را با خود آوردم».

بر‌اساس‌این درگیری جدی موقن با آثار کاسیرر به دوران دانشجویی او بازمی‌گردد که در رشته تاریخ علم و فلسفه علم در دوره فوق لیسانس در دانشگاه لیدز به تحصیل مشغول بود. او در دوره دانشجویی‌اش چنان شیفته کتاب «فلسفه روشنگری» ارنست کاسیرر شده بود که به پیشنهاد خودش نقدی بر آن به‌عنوان یکی از تکالیف درسی‌اش نوشته بود. این شیفتگی برای موقن مادام‌العمر بود و دلیل ترجمه و تألیف کتاب‌ها و مقالاتی از کاسیرر و درباره او شد: «فلسفه روشنگری» چاپ اول 1370، «اسطوره دولت» چاپ اول 1377، «فلسفه صورت‌های سمبلیک» چاپ اول 1378، «فرد و کیهان در فلسفه رنسانس»، «نظریه نسبیت اینشتاین: پژوهشی شناخت‌شناسانه» و... .

موقن تنها مترجم آثار کاسیرر نبود و در کارنامه‌اش آثار دیگری از نویسندگان اسطوره و فرهنگ دیده می‌شود. او مترجمی تأثیرگذار در زمینه فلسفه و علوم انسانی بود و بر‌اساس علاقه و شناختش از تاریخ و فلسفه علم و همچنین اسطوره‌شناسی دست به انتخاب آثاری برای ترجمه می‌زد.