|

حقوق بشر از دغدغه‌های مهم هنر تئاتر است

بهروز غریب‌پور

می‌خواهم از هنری بگویم که از آغاز تا امروز یکی از دغدغه‌های اصلی‌اش مسائل انسانی و حقوق بشر بوده است. براساس مکتوب‌هایی که در دست است، دغدغه هنرمندان، کارگردان‌ها و نویسندگان عرصه تئاتر از چند‌هزارسال پیش تا الان همواره مسائل حقوق بشر بوده است.

برای مثال در تراژدی «آنتیگونه» می‌بینیم شخصیتی علیه کشور شورش می‌کند و میان کروئون و آنتیگون درگیری عمیقی بر سر به‌خاک‌سپردن یا نسپردن برادرش که علیه حکومت آتن شوریده، درمی‌گیرد. مجادله می‌کنند که آیا شورشی باید طبق آیین‌ها به خاک سپرده شود یا آنکه به فرمان کرئون بر خاک بماند و به‌عنوان مجازات شوریدن علیه حاکم وقت، از خاک‌سپاری محروم شود. در این نمایش می‌بینیم نه‌تنها بر سر حقوق یک فرد زنده، بلکه بر سر حق مرده‌ و آبرو‌مند به‌خاک‌سپرده‌شدنش هم مجادله می‌شود. این نشان از دغدغه‌مندی به رعایت حرمت، حقوق و کرامت انسان در هنر نمایش دارد. همین‌طور در تراژدی‌ «ایرانیان»، نوشته آشیل هم شکست ایرانی‌ها در نبرد با یونانی‌ها چنان خلاقانه و انسانی روایت می‌شود که مخاطب یونانی هم بر دشمن شکست‌خورده زار‌زار گریه می‌کند. براین‌اساس از قدیمی‌ترین نمایش‌های جهان تاکنون، رعایت حرمت و کرامت و حقوق بشر در هنر تئاتر مهم بوده است. پرداختن به این مسائل نیروی محرکه و سوژه اصلی تئاتر بوده است و در بسیاری از نمایش‌نامه‌های جهان پررنگ یا کم‌رنگ به حقوق بشر پرداخته می‌شود. نه‌تنها در نمایش‌های جهانی، بلکه در «تعزیه» هم که نمایشی ایرانی‌ است، به رعایت حقوق انسان تأکید و توجه می‌شود. تماشاگر به این دلیل بر سرنوشت امام‌حسین(ع) و یارانش گریه می‌کند که آنها از ابتدایی‌ترین حقوقشان محروم شدند. دشمن آدم هم به آب نیاز دارد؛ وقتی امام‌حسین‌(ع) و یارانش از آب محروم شدند، حقی از انسان‌هایی ضایع شده است. ما بازتاب مطالبه حقوق بشر را در هنر تئاتر به‌وضوح می‌بینیم. متأسفانه در روزگار کنونی، موانع متعددی برای تحقق حقوق بشر و کرامت آدمی وجود دارد. بخش مهمی از این موانع از دل سنت‌های جوامع مختلف درمی‌آید؛ آموزه‌های سنتی که از سوی نهادهای اجتماعی مانند خانواده، مدرسه و... به افراد منتقل می‌شود. مسئله دیگر قوانین تبعیض‌آمیز است که به‌عنوان مانع مهمی برای تحقق اصول حقوق بشری عمل می‌کند؛ خیلی‌وقت‌ها قوانینی وضع می‌شود که به تبعیض‌های مختلف دامن می‌زند. باید با افزایش آگاهی عمومی، موانع تحقق حقوق بشر در جوامع مختلف برداشته شود.

می‌خواهم از هنری بگویم که از آغاز تا امروز یکی از دغدغه‌های اصلی‌اش مسائل انسانی و حقوق بشر بوده است. براساس مکتوب‌هایی که در دست است، دغدغه هنرمندان، کارگردان‌ها و نویسندگان عرصه تئاتر از چند‌هزارسال پیش تا الان همواره مسائل حقوق بشر بوده است.

برای مثال در تراژدی «آنتیگونه» می‌بینیم شخصیتی علیه کشور شورش می‌کند و میان کروئون و آنتیگون درگیری عمیقی بر سر به‌خاک‌سپردن یا نسپردن برادرش که علیه حکومت آتن شوریده، درمی‌گیرد. مجادله می‌کنند که آیا شورشی باید طبق آیین‌ها به خاک سپرده شود یا آنکه به فرمان کرئون بر خاک بماند و به‌عنوان مجازات شوریدن علیه حاکم وقت، از خاک‌سپاری محروم شود. در این نمایش می‌بینیم نه‌تنها بر سر حقوق یک فرد زنده، بلکه بر سر حق مرده‌ و آبرو‌مند به‌خاک‌سپرده‌شدنش هم مجادله می‌شود. این نشان از دغدغه‌مندی به رعایت حرمت، حقوق و کرامت انسان در هنر نمایش دارد. همین‌طور در تراژدی‌ «ایرانیان»، نوشته آشیل هم شکست ایرانی‌ها در نبرد با یونانی‌ها چنان خلاقانه و انسانی روایت می‌شود که مخاطب یونانی هم بر دشمن شکست‌خورده زار‌زار گریه می‌کند. براین‌اساس از قدیمی‌ترین نمایش‌های جهان تاکنون، رعایت حرمت و کرامت و حقوق بشر در هنر تئاتر مهم بوده است. پرداختن به این مسائل نیروی محرکه و سوژه اصلی تئاتر بوده است و در بسیاری از نمایش‌نامه‌های جهان پررنگ یا کم‌رنگ به حقوق بشر پرداخته می‌شود. نه‌تنها در نمایش‌های جهانی، بلکه در «تعزیه» هم که نمایشی ایرانی‌ است، به رعایت حقوق انسان تأکید و توجه می‌شود. تماشاگر به این دلیل بر سرنوشت امام‌حسین(ع) و یارانش گریه می‌کند که آنها از ابتدایی‌ترین حقوقشان محروم شدند. دشمن آدم هم به آب نیاز دارد؛ وقتی امام‌حسین‌(ع) و یارانش از آب محروم شدند، حقی از انسان‌هایی ضایع شده است. ما بازتاب مطالبه حقوق بشر را در هنر تئاتر به‌وضوح می‌بینیم. متأسفانه در روزگار کنونی، موانع متعددی برای تحقق حقوق بشر و کرامت آدمی وجود دارد. بخش مهمی از این موانع از دل سنت‌های جوامع مختلف درمی‌آید؛ آموزه‌های سنتی که از سوی نهادهای اجتماعی مانند خانواده، مدرسه و... به افراد منتقل می‌شود. مسئله دیگر قوانین تبعیض‌آمیز است که به‌عنوان مانع مهمی برای تحقق اصول حقوق بشری عمل می‌کند؛ خیلی‌وقت‌ها قوانینی وضع می‌شود که به تبعیض‌های مختلف دامن می‌زند. باید با افزایش آگاهی عمومی، موانع تحقق حقوق بشر در جوامع مختلف برداشته شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.