|

ویلن‌زن روی بام و فیلم هندی

لیلی فرهادپور

چند روز است به یاد آن قسمت از فیلم «ویلن‌زن روی بام» می‌افتم که شیرفروش یهودی و سنتی دهکده گیر کرده بود جواب دختر سومش را که می‌خواست زن یک مسیحی بشود چه بدهد و هرچه سبک و سنگین می‌کرد، می‌دید از این خطای دختر سوم دیگر نمی‌تواند چشم بپوشد. می‌دانم قیاس مع‌الفارق است چون شیرفروش موردنظر، بین سنت و سنت‌شکنی‌ها و ورود ظواهر و عوامل مدرنیستی گیر کرده بود و من بین دیگر‌پذیری، عقیده به دموکراسی و آزادی بیان و گرایشاتم به ‌نوعی از اصولگرایی و آرمان‌خواهی گیر کرده‌ام. این آخری اعتراف بود و این اعتراف را ادامه می‌دهم و برایتان می‌گویم که شده‌ام دو نفر که هرروز با هم بحث دارند. یک هفته بیشتر است که با خودم درگیری دارم. اینکه درباره تولید فیلم‌های صرفا گیشه‌پسند در سینمای ایران حرفی نزنیم که نکند موجب توقیف این فیلم‌ها بشود و ما بشویم آب‌بریزبه‌آسیاب آن دسته از کسانی که می‌گویند باید گرفت و بست. اینکه اگر این فیلم‌ها نباشد، سینمای ایران با این گردش مالی‌ رنجورش محکوم به مرگ می‌شود و اینکه سینما یک ظرف است، نه مظروف؛ بنابراین می‌تواند هم فیلم نازل اکران شود و هم فیلم هنری یا اینکه سینمای گیشه برای مخاطب عام است و نه مخاطب خاص و سینما چرخش با مخاطب عام می‌گردد و... . باشد قبول! اما این آخری را به قول این جوان‌ها، کجای دلم بگذارم؟ آخر فیلم هندی از تلویزیون پخش می‌شد بس نبود که مردم بروند صف بکشند بلیت بخرند و بروند در سینما فیلم هندی ببینند؟ آخر بشنوی که بلیت 300 ‌هزارتومانی افتتاحیه فیلم هندی نصفش فروخته شده است و هیچ دردی ته دلت حس نکنی؟ و بعد با خودم درگیر بشوم که یک‌سری چیزها به یک‌سری جماعت ربطی ندارد؛ مثلا همین فیلم هندی اصلا ربطی به من و تو ندارد و لزومی هم ندارد درباره‌اش حرف بزنیم و دست‌آخر هم اینکه این حرف‌ها درکل به ضرر سینمای ایران است و آب است که ریخته می‌شود به آسیاب آنهایی که... و بعد هم جواب بشنوی که دل مردم به همین خوش است که بروند سینما رقص و آواز هندی ببینند و بشنوند. خلاصه کلام، این مباحث کلی درگیرم کرده بود که خبر رسید فلان رسانه اصولگرا از فیلم موردنظر بد گفته و گفته است این فیلم کاباره‌ای است و آن‌قدر این فیلم شنیع است که چراغ‌ها را در سالن سینما روشن می‌کنند! خب حالا در چنین موقعیتی دیگر اصلا نمی‌شود از این فیلم انتقاد کرد. پس‌فردا کرکره‌اش را می‌کشند پایین و ما هم می‌شویم جزء دارودسته سانسورچیان، اما نکته دردآورتر این است که همین اظهارنظر اردوگاه اصولگرایان باعث بالارفتن فروش فیلم می‌شود. آخر در مملکتی که فعلا بغض عليه يكي بیش از حب ديگري کارکرد دارد، این می‌شود که هرچه آن طرف بگوید، طیف وسیعی از مردم از بغضشان هم شده برعکس عمل می‌کنند. خب در این وانفسا چگونه می‌شود یک نقد منصفانه داشت؟ امروز بالاخره یک راه‌حل به نظرم رسید. تهیه‌کننده محترم این فیلم هندی مورد مناقشه، صریحا گفته است که این فیلمی است که برای گیشه ساخته شده است بنابراین فروشش را خواهد کرد، حرف من این است که لااقل کاری کنیم کسانی که می‌روند و این فیلم را می‌بینند احساس نکنند دارند کاری فرهنگی انجام می‌دهند یا رفته‌اند یک فیلم هنری دیده‌اند یا حتی چون فلان رسانه اصولگرا بر ضد فیلم حرف زده، بروند فیلم را ببینند و احساس کنند که دارند کار سیاسی می‌کنند و این‌گونه اعتراض خود را نشان می‌دهند. حرف من این است که لااقل تماشاچی‌های این فیلم به این آگاه باشند که رفته‌اند یک فیلم هندی دیده‌اند، همین و بس، نه بیشتر و نه کمتر. (حالا اگر یک‌خورده هم شرمنده باشند، من خیالم راحت‌تر می‌شود!) بنابراین چند پیشنهاد دارم؛ اول آنکه خواهش می‌کنم اصولگرایان محترم دست از سر این فیلم بردارند و سکوت کنند و بگذارند این فیلم فروش خودش را داشته باشد، نه‌آنکه هرروز با بغض آنها معروف‌تر شود و فروشش بیشتر. درضمن اصلا چطور است همان‌طور که سالن‌های مخصوص فیلم‌های هنر و تجربه درست کرده‌اند، سالن‌های مخصوص فیلم‌های هندی (چه از نوع ایرانی و چه هندی) درست کنند، حالا با ظرفیت مثلا خیلی زیاد؛ یعنی مخاطب گیج نشود که این همان سالنی است که مثلا هفته پیش فیلم «فروشنده» فرهادی را نمایش داده و حالا دارد فیلم هندی نمایش می‌دهد. بعد هم می‌توان کمپین تبلیغاتی مخصوص فیلم‌های هندی برگزار کرد، حتی لاتاری راه انداخت و از این کارها. می‌دانم این یک واقعیت است که باید پذیرفت که جامعه فرهیخته (روشنفکر یا هر اسم دیگری که دارد) هیچ‌گاه نتوانسته و نمی‌تواند کل جامعه را عوض کند. از طرفی دنیا دارد به سمت عجیبی می‌رود. باب دیلان نوبل ادبیات می‌برد، ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا می‌شود، در استادیوم فرانسه با ترقه می‌زنند تو گوش دروازه‌بان تیم دسته‌اولی، طرف کر می‌شود، حالا ما بخواهیم بگوییم پیف‌پیف چرا فیلم هندی اکران می‌کنید؟ حالا اگر یک فیلم هندی یک پولی به بدنه سینما وارد می‌کند، بگذار بکند، اما یادمان نرود وقتی می‌رویم به تماشای سیرک، فکر نکنیم که و احساس نکنیم رفتیم تئاتر دیدیم.

چند روز است به یاد آن قسمت از فیلم «ویلن‌زن روی بام» می‌افتم که شیرفروش یهودی و سنتی دهکده گیر کرده بود جواب دختر سومش را که می‌خواست زن یک مسیحی بشود چه بدهد و هرچه سبک و سنگین می‌کرد، می‌دید از این خطای دختر سوم دیگر نمی‌تواند چشم بپوشد. می‌دانم قیاس مع‌الفارق است چون شیرفروش موردنظر، بین سنت و سنت‌شکنی‌ها و ورود ظواهر و عوامل مدرنیستی گیر کرده بود و من بین دیگر‌پذیری، عقیده به دموکراسی و آزادی بیان و گرایشاتم به ‌نوعی از اصولگرایی و آرمان‌خواهی گیر کرده‌ام. این آخری اعتراف بود و این اعتراف را ادامه می‌دهم و برایتان می‌گویم که شده‌ام دو نفر که هرروز با هم بحث دارند. یک هفته بیشتر است که با خودم درگیری دارم. اینکه درباره تولید فیلم‌های صرفا گیشه‌پسند در سینمای ایران حرفی نزنیم که نکند موجب توقیف این فیلم‌ها بشود و ما بشویم آب‌بریزبه‌آسیاب آن دسته از کسانی که می‌گویند باید گرفت و بست. اینکه اگر این فیلم‌ها نباشد، سینمای ایران با این گردش مالی‌ رنجورش محکوم به مرگ می‌شود و اینکه سینما یک ظرف است، نه مظروف؛ بنابراین می‌تواند هم فیلم نازل اکران شود و هم فیلم هنری یا اینکه سینمای گیشه برای مخاطب عام است و نه مخاطب خاص و سینما چرخش با مخاطب عام می‌گردد و... . باشد قبول! اما این آخری را به قول این جوان‌ها، کجای دلم بگذارم؟ آخر فیلم هندی از تلویزیون پخش می‌شد بس نبود که مردم بروند صف بکشند بلیت بخرند و بروند در سینما فیلم هندی ببینند؟ آخر بشنوی که بلیت 300 ‌هزارتومانی افتتاحیه فیلم هندی نصفش فروخته شده است و هیچ دردی ته دلت حس نکنی؟ و بعد با خودم درگیر بشوم که یک‌سری چیزها به یک‌سری جماعت ربطی ندارد؛ مثلا همین فیلم هندی اصلا ربطی به من و تو ندارد و لزومی هم ندارد درباره‌اش حرف بزنیم و دست‌آخر هم اینکه این حرف‌ها درکل به ضرر سینمای ایران است و آب است که ریخته می‌شود به آسیاب آنهایی که... و بعد هم جواب بشنوی که دل مردم به همین خوش است که بروند سینما رقص و آواز هندی ببینند و بشنوند. خلاصه کلام، این مباحث کلی درگیرم کرده بود که خبر رسید فلان رسانه اصولگرا از فیلم موردنظر بد گفته و گفته است این فیلم کاباره‌ای است و آن‌قدر این فیلم شنیع است که چراغ‌ها را در سالن سینما روشن می‌کنند! خب حالا در چنین موقعیتی دیگر اصلا نمی‌شود از این فیلم انتقاد کرد. پس‌فردا کرکره‌اش را می‌کشند پایین و ما هم می‌شویم جزء دارودسته سانسورچیان، اما نکته دردآورتر این است که همین اظهارنظر اردوگاه اصولگرایان باعث بالارفتن فروش فیلم می‌شود. آخر در مملکتی که فعلا بغض عليه يكي بیش از حب ديگري کارکرد دارد، این می‌شود که هرچه آن طرف بگوید، طیف وسیعی از مردم از بغضشان هم شده برعکس عمل می‌کنند. خب در این وانفسا چگونه می‌شود یک نقد منصفانه داشت؟ امروز بالاخره یک راه‌حل به نظرم رسید. تهیه‌کننده محترم این فیلم هندی مورد مناقشه، صریحا گفته است که این فیلمی است که برای گیشه ساخته شده است بنابراین فروشش را خواهد کرد، حرف من این است که لااقل کاری کنیم کسانی که می‌روند و این فیلم را می‌بینند احساس نکنند دارند کاری فرهنگی انجام می‌دهند یا رفته‌اند یک فیلم هنری دیده‌اند یا حتی چون فلان رسانه اصولگرا بر ضد فیلم حرف زده، بروند فیلم را ببینند و احساس کنند که دارند کار سیاسی می‌کنند و این‌گونه اعتراض خود را نشان می‌دهند. حرف من این است که لااقل تماشاچی‌های این فیلم به این آگاه باشند که رفته‌اند یک فیلم هندی دیده‌اند، همین و بس، نه بیشتر و نه کمتر. (حالا اگر یک‌خورده هم شرمنده باشند، من خیالم راحت‌تر می‌شود!) بنابراین چند پیشنهاد دارم؛ اول آنکه خواهش می‌کنم اصولگرایان محترم دست از سر این فیلم بردارند و سکوت کنند و بگذارند این فیلم فروش خودش را داشته باشد، نه‌آنکه هرروز با بغض آنها معروف‌تر شود و فروشش بیشتر. درضمن اصلا چطور است همان‌طور که سالن‌های مخصوص فیلم‌های هنر و تجربه درست کرده‌اند، سالن‌های مخصوص فیلم‌های هندی (چه از نوع ایرانی و چه هندی) درست کنند، حالا با ظرفیت مثلا خیلی زیاد؛ یعنی مخاطب گیج نشود که این همان سالنی است که مثلا هفته پیش فیلم «فروشنده» فرهادی را نمایش داده و حالا دارد فیلم هندی نمایش می‌دهد. بعد هم می‌توان کمپین تبلیغاتی مخصوص فیلم‌های هندی برگزار کرد، حتی لاتاری راه انداخت و از این کارها. می‌دانم این یک واقعیت است که باید پذیرفت که جامعه فرهیخته (روشنفکر یا هر اسم دیگری که دارد) هیچ‌گاه نتوانسته و نمی‌تواند کل جامعه را عوض کند. از طرفی دنیا دارد به سمت عجیبی می‌رود. باب دیلان نوبل ادبیات می‌برد، ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا می‌شود، در استادیوم فرانسه با ترقه می‌زنند تو گوش دروازه‌بان تیم دسته‌اولی، طرف کر می‌شود، حالا ما بخواهیم بگوییم پیف‌پیف چرا فیلم هندی اکران می‌کنید؟ حالا اگر یک فیلم هندی یک پولی به بدنه سینما وارد می‌کند، بگذار بکند، اما یادمان نرود وقتی می‌رویم به تماشای سیرک، فکر نکنیم که و احساس نکنیم رفتیم تئاتر دیدیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.