چرا تقویت دلار برای اقتصاد جهانی بد است
مهمترین ارز جهان در حال قدرتنمایی است. در سه هفته پس از پیروزی ترامپ در انتخابات ریاستجمهوری آمریکا، دلار با شیب تندی نسبت به سایر ارزهای کشورهای بزرگ اقتصادی افزایش قیمت داشته است و اکنون به میزان 40 درصد بالاتر از پایینترین سطح خود در سال 2011 رسیده است. این افزایش نسبت به پول اقتصادهای نوظهور نیز به وقوع پیوسته است. یوان به پایینترین سطح خود نسبت به دلار از سال 2008 رسیده است. دراینباره به سیاستمداران نگران چینی توصیه شده محدودیتهای شرکتهای داخلی خود را برای سرمایهگذاری خارجی و خرید داراییهای خارجی افزایش دهند تا بتوانند بخشی از این فشار کاهش ارزش یوان را کنترل کنند. هند در کنار مشکلات ساختاری خود، به شکل بیسابقهای شاهد کاهش ارزش پول خود در مقابل دلار بوده است. دیگر کشورهای آسیای نیز با بالاترین سقوط ارزش پول خود بعد از بحران مالی 1997-1998 مواجه بودهاند. دلار به صورت تدریجی برای سالها در حال افزایش ارزش بوده، ولی جهش اخیر آن ناشی از یک تغییر مسیر در سیاستهای ترکیبی ایالت متحده است. سرمایهگذاران روي سیاستهای احتمالی ترامپ درباره کاهش مالیاتها و افزایش بودجه عمومی برای ترمیم
زیرساختهای در حال زوال آمریکا، حساب کردهاند. این مسئله و تبعات مالی پیرامون آن فدرالرزرو را مجاب خواهد کرد تا برای کنترل تورم، نرخ بهره را افزایش دهد. بازدهی اوراق قرضه 10ساله آمریکا از تقریبا 1.7 درصد در شب انتخابات به 2.3 درصد رسیده است. افزایش بازدهی این اوراق جریان سرمایه را به داخل آمریکا جذب خواهد کرد. جهش پرسروصدایی از این دست، در پول بزرگترین اقتصاد دنیا شبیه چیزی است که نوید آغاز اتفاقی را میدهد. سابقه چنین اتفاقی به اولین دوره ریاستجمهوری رونالد ریگان بازمیگردد؛ زمانی که کسری شدید بودجه و افزایش نرخ بهره آمریکا در کنار نوسان دلار در جریان بود. آن زمان مشکلات گستردهای بروز کرد؛ درحالیکه درحالحاضر این اتفاق مشابه حتی میتواند پیچیدهتر باشد. اگرچه اقتصاد آمریکا سهم کوچکتری در اقتصاد جهانی نسبت به آن زمان دارد، ولی بازارهای مالی و اعتباری بخش درخور توجهی از اقتصاد جهانی را شامل میشوند. نقش دلار محوریتر شده؛ به گونهای که دلارِ قویتر، میتواند برای اقتصاد آمریکا و جهان خطرناکتر باشد.
نفوذ کشور آمریکا در اقتصاد جهانی به عنوان یک قدرت تجاری به طور مداوم در حال کاهش بوده است. تعداد بزرگترین صادرکنندگان به آمریکا از 44 کشور در 1994 به 32 کشور در دو دهه بعد کاهش یافته است. اما برتری دلار به عنوان یک ابزار مبادلاتی و سرمایهگذاری، بدون رقیب باقی مانده است. برخی از جنبههای این پول پرقدرت برای همه واضح است. در یک برآورد در سال 2014، منطقه دلار شامل کشور آمریکا و کشورهایی که ارز آنها دنبالهرو مسیر دلار است، حدود 60 درصد از جمعیت و GDP دنیاست. اما دیگر جنبههای دلار کمتر محسوس است. در سالهای اخیر سرمایهگذاریهای دلاری در فراسوی مرزهای آمریکا، نوسان داشته است. همین که اقتصادهای درحالتوسعه در حال ثروتمندترشدن هستند و پتانسیل بیشتری برای جذب سرمایهگذاری پیدا میکنند، تقاضا برای دلار افزایش مییابد. از زمان بحران مالی و کاهش نرخ بهره در آمریکا، صندوقهای بازنشستگی در این کشور به جستوجو برای سرمایهگذاری مطمئن در جاهای دیگر واداشته شدند. آنها برای خرید اوراق قرضه دلاری به مکانهای دیگر و حتی نامحتمل و دوردست نظیر زامبیا و موزامبیک روی آوردند و اوراق مشابهی نیز از طرف بنگاههای اقتصادهای
نوظهور منتشر شد. این شرکتها بسیار خوشحال بودند که میتوانستند با نرخهای کمتر از نرخ رایج کشور خود، دلار قرض کنند. براساس برآورد BIS، تا پایان سال گذشته این نوع بدهیهای دلاری در حدود 10 تریلیون دلار تخمین زده شده بود؛ یعنی یکسوم میزان آن در بازارهای نوظهور.
با افزایش قیمت دلار، هزینه پوشش این بدهیها نیز افزایش مییابد. اما مشکلات افزایش نرخ دلار فراتر از اثرات مستقیم آن روی بدهکاران دلاری است؛ چراکه استقراض ارزان فراملیتی در بیشتر موارد موجب افزایش در عرضه اعتبارات محلی میشود. جریان سرمایه، قیمت داراییهای محلی را افزایش میدهد و در نتیجه استقراض بیشتر جذابیت پیدا میکند. علاوهبرآن، همه دلارهای قرض گرفته شده از طرف شرکتهای بازارهای نوظهور، سرمایهگذاری نشده و بخشی از آن در بانکها سپردهگذاری شده (و درواقع میتوانسته دوباره قرض داده شود) یا در دیگر شرکتها، سرمایهگذاری شده است. افزایش در نرخ دلار این سیکل را معکوس میکند. با افزایش ارزش دلار، وامگیرندگان نقدینگی خود را با احتیاط بیشتری حفظ و سرمایهگذاری میکنند تا بتوانند افزایش هزینه بدهی خود را پوشش دهند. همچنین با خروج سرمایه در کنار کاهش جریان نقدینگی برای سرمایهگذاری محلی، ارزش داراییها سقوط میکند. نتیجه اینکه وضعیت مطالبات مالی در خارج از آمریکا وابستگی شدیدتری به آینده دلار پیدا میکند. این تصادفی نیست که تعدادی از بزرگترین بازندگان در مقابل دلار، ارز کشورهایی نظیر برزیل، شیلی و ترکیه با
میزان زیادی از بدهیهای دلاری بوده است.
خطراتی نیز درباره افزایش ارزش دلار در کمین آمریکاست. کسری تجاری با در تنگنا قرارگرفتن صادرات و تشدید واردات متأثر از تقویت نرخ دلار، افزایش مییابد. در دوران ریگان، افزایش کسری تجاری، سیاستهای حمایتی از تولیدات داخلی را شعلهور کرد. ولی سیاستگذاری درباره کسری تجاری فوق از سوی فردی صورت گرفت که پیشتر نیز سیاستمدار بود و نه حداقل از سوی فردی نظیر ترامپ که به دنبال شواهدی برای اثبات تقلب کشورهای ذینفع در معاهدات تجارت بینالمللی است. افزایش کسری تجاری بزرگتر، احتمال اینکه ترامپ تهدیداتش را برای افزایش پلکانی تعرفه درباره کالاهای وارداتی از چین و مکزیک در راستای متوازنکردن تراز تجاری عملی کند، افزایش میدهد. در این صورت، نتیجه برنامههای ترامپ برای محافظت از تولید داخلی، برای همه فاجعهبار خواهد بود. طبیعتا همهچیز به سمتوسوی حرکت دلار وابسته است. برخی سرمایهگذاران خوشبین هستند که دلار جذابیت بیشتری را نسبت به دیگر ارزها پیدا کرده. درصورتیکه در اقتصادهای نوظهور، مشکلاتی به وجود آید، فدرال رزرو سابقه تجدیدنظر در سیاستهایی را که موجب افزایش نرخ دلار میشود، دارد. جهش و فاصلهگرفتن ارزها از نرخ
واقعی آنها، معمولا برای دورههایی رخ داده است. هیچیک از اینها مشخص نمیکند که فرار سرمایه از پول آمریکا، به کدامیک از ارزهای رایج دنیا رخ دهد. یورو و یوان، بهعنوان دو رقیب دلار، مشکلات مربوط به خود را دارند. در چنین شرایطی، برای فدرال رزرو که جلسه خود را برای تعیین نرخ بهره در این ماه برگزار میکند، سختتر خواهد بود تا از سیاستهای انقباضی در این اقتصاد درحالالتهاب اجتناب کند. در صورت تداوم روند افزایشی دلار، فشار برای سیاستهای حمایتی در آمریکا از طریق یک برنامه هماهنگ بینالمللی خنثی میشود؟ صحبت از یک توافق جدید شبیه توافق پلازا که در سال 1985 بین کشورهای آمریکا، ژاپن، بریتانیا، فرانسه و آلمان غربی برای کاهش ارزش دلار صورت گرفت، به نظر بلاموضوع میآید. درحالیکه ژاپن و اروپا مشکلاتی با نرخ پایین تورم دارند، علاقهای به سیاستهای انقباضی برای تقویت نرخ ارز خود ندارند، چه برسد به برنامههای مالی وسیعتری که برای محافظت آنها نیاز است. بازارهای سهام در آمریکا از ابعاد این افزایش قیمت دلار حمایت میکنند. آنها در حال یکهتازی هستند. اقتصاد جهانی ضعیف است و قدرتنمایی دلار آن را ضعیفتر میکند.
منبع: اکونومیست
مهمترین ارز جهان در حال قدرتنمایی است. در سه هفته پس از پیروزی ترامپ در انتخابات ریاستجمهوری آمریکا، دلار با شیب تندی نسبت به سایر ارزهای کشورهای بزرگ اقتصادی افزایش قیمت داشته است و اکنون به میزان 40 درصد بالاتر از پایینترین سطح خود در سال 2011 رسیده است. این افزایش نسبت به پول اقتصادهای نوظهور نیز به وقوع پیوسته است. یوان به پایینترین سطح خود نسبت به دلار از سال 2008 رسیده است. دراینباره به سیاستمداران نگران چینی توصیه شده محدودیتهای شرکتهای داخلی خود را برای سرمایهگذاری خارجی و خرید داراییهای خارجی افزایش دهند تا بتوانند بخشی از این فشار کاهش ارزش یوان را کنترل کنند. هند در کنار مشکلات ساختاری خود، به شکل بیسابقهای شاهد کاهش ارزش پول خود در مقابل دلار بوده است. دیگر کشورهای آسیای نیز با بالاترین سقوط ارزش پول خود بعد از بحران مالی 1997-1998 مواجه بودهاند. دلار به صورت تدریجی برای سالها در حال افزایش ارزش بوده، ولی جهش اخیر آن ناشی از یک تغییر مسیر در سیاستهای ترکیبی ایالت متحده است. سرمایهگذاران روي سیاستهای احتمالی ترامپ درباره کاهش مالیاتها و افزایش بودجه عمومی برای ترمیم
زیرساختهای در حال زوال آمریکا، حساب کردهاند. این مسئله و تبعات مالی پیرامون آن فدرالرزرو را مجاب خواهد کرد تا برای کنترل تورم، نرخ بهره را افزایش دهد. بازدهی اوراق قرضه 10ساله آمریکا از تقریبا 1.7 درصد در شب انتخابات به 2.3 درصد رسیده است. افزایش بازدهی این اوراق جریان سرمایه را به داخل آمریکا جذب خواهد کرد. جهش پرسروصدایی از این دست، در پول بزرگترین اقتصاد دنیا شبیه چیزی است که نوید آغاز اتفاقی را میدهد. سابقه چنین اتفاقی به اولین دوره ریاستجمهوری رونالد ریگان بازمیگردد؛ زمانی که کسری شدید بودجه و افزایش نرخ بهره آمریکا در کنار نوسان دلار در جریان بود. آن زمان مشکلات گستردهای بروز کرد؛ درحالیکه درحالحاضر این اتفاق مشابه حتی میتواند پیچیدهتر باشد. اگرچه اقتصاد آمریکا سهم کوچکتری در اقتصاد جهانی نسبت به آن زمان دارد، ولی بازارهای مالی و اعتباری بخش درخور توجهی از اقتصاد جهانی را شامل میشوند. نقش دلار محوریتر شده؛ به گونهای که دلارِ قویتر، میتواند برای اقتصاد آمریکا و جهان خطرناکتر باشد.
نفوذ کشور آمریکا در اقتصاد جهانی به عنوان یک قدرت تجاری به طور مداوم در حال کاهش بوده است. تعداد بزرگترین صادرکنندگان به آمریکا از 44 کشور در 1994 به 32 کشور در دو دهه بعد کاهش یافته است. اما برتری دلار به عنوان یک ابزار مبادلاتی و سرمایهگذاری، بدون رقیب باقی مانده است. برخی از جنبههای این پول پرقدرت برای همه واضح است. در یک برآورد در سال 2014، منطقه دلار شامل کشور آمریکا و کشورهایی که ارز آنها دنبالهرو مسیر دلار است، حدود 60 درصد از جمعیت و GDP دنیاست. اما دیگر جنبههای دلار کمتر محسوس است. در سالهای اخیر سرمایهگذاریهای دلاری در فراسوی مرزهای آمریکا، نوسان داشته است. همین که اقتصادهای درحالتوسعه در حال ثروتمندترشدن هستند و پتانسیل بیشتری برای جذب سرمایهگذاری پیدا میکنند، تقاضا برای دلار افزایش مییابد. از زمان بحران مالی و کاهش نرخ بهره در آمریکا، صندوقهای بازنشستگی در این کشور به جستوجو برای سرمایهگذاری مطمئن در جاهای دیگر واداشته شدند. آنها برای خرید اوراق قرضه دلاری به مکانهای دیگر و حتی نامحتمل و دوردست نظیر زامبیا و موزامبیک روی آوردند و اوراق مشابهی نیز از طرف بنگاههای اقتصادهای
نوظهور منتشر شد. این شرکتها بسیار خوشحال بودند که میتوانستند با نرخهای کمتر از نرخ رایج کشور خود، دلار قرض کنند. براساس برآورد BIS، تا پایان سال گذشته این نوع بدهیهای دلاری در حدود 10 تریلیون دلار تخمین زده شده بود؛ یعنی یکسوم میزان آن در بازارهای نوظهور.
با افزایش قیمت دلار، هزینه پوشش این بدهیها نیز افزایش مییابد. اما مشکلات افزایش نرخ دلار فراتر از اثرات مستقیم آن روی بدهکاران دلاری است؛ چراکه استقراض ارزان فراملیتی در بیشتر موارد موجب افزایش در عرضه اعتبارات محلی میشود. جریان سرمایه، قیمت داراییهای محلی را افزایش میدهد و در نتیجه استقراض بیشتر جذابیت پیدا میکند. علاوهبرآن، همه دلارهای قرض گرفته شده از طرف شرکتهای بازارهای نوظهور، سرمایهگذاری نشده و بخشی از آن در بانکها سپردهگذاری شده (و درواقع میتوانسته دوباره قرض داده شود) یا در دیگر شرکتها، سرمایهگذاری شده است. افزایش در نرخ دلار این سیکل را معکوس میکند. با افزایش ارزش دلار، وامگیرندگان نقدینگی خود را با احتیاط بیشتری حفظ و سرمایهگذاری میکنند تا بتوانند افزایش هزینه بدهی خود را پوشش دهند. همچنین با خروج سرمایه در کنار کاهش جریان نقدینگی برای سرمایهگذاری محلی، ارزش داراییها سقوط میکند. نتیجه اینکه وضعیت مطالبات مالی در خارج از آمریکا وابستگی شدیدتری به آینده دلار پیدا میکند. این تصادفی نیست که تعدادی از بزرگترین بازندگان در مقابل دلار، ارز کشورهایی نظیر برزیل، شیلی و ترکیه با
میزان زیادی از بدهیهای دلاری بوده است.
خطراتی نیز درباره افزایش ارزش دلار در کمین آمریکاست. کسری تجاری با در تنگنا قرارگرفتن صادرات و تشدید واردات متأثر از تقویت نرخ دلار، افزایش مییابد. در دوران ریگان، افزایش کسری تجاری، سیاستهای حمایتی از تولیدات داخلی را شعلهور کرد. ولی سیاستگذاری درباره کسری تجاری فوق از سوی فردی صورت گرفت که پیشتر نیز سیاستمدار بود و نه حداقل از سوی فردی نظیر ترامپ که به دنبال شواهدی برای اثبات تقلب کشورهای ذینفع در معاهدات تجارت بینالمللی است. افزایش کسری تجاری بزرگتر، احتمال اینکه ترامپ تهدیداتش را برای افزایش پلکانی تعرفه درباره کالاهای وارداتی از چین و مکزیک در راستای متوازنکردن تراز تجاری عملی کند، افزایش میدهد. در این صورت، نتیجه برنامههای ترامپ برای محافظت از تولید داخلی، برای همه فاجعهبار خواهد بود. طبیعتا همهچیز به سمتوسوی حرکت دلار وابسته است. برخی سرمایهگذاران خوشبین هستند که دلار جذابیت بیشتری را نسبت به دیگر ارزها پیدا کرده. درصورتیکه در اقتصادهای نوظهور، مشکلاتی به وجود آید، فدرال رزرو سابقه تجدیدنظر در سیاستهایی را که موجب افزایش نرخ دلار میشود، دارد. جهش و فاصلهگرفتن ارزها از نرخ
واقعی آنها، معمولا برای دورههایی رخ داده است. هیچیک از اینها مشخص نمیکند که فرار سرمایه از پول آمریکا، به کدامیک از ارزهای رایج دنیا رخ دهد. یورو و یوان، بهعنوان دو رقیب دلار، مشکلات مربوط به خود را دارند. در چنین شرایطی، برای فدرال رزرو که جلسه خود را برای تعیین نرخ بهره در این ماه برگزار میکند، سختتر خواهد بود تا از سیاستهای انقباضی در این اقتصاد درحالالتهاب اجتناب کند. در صورت تداوم روند افزایشی دلار، فشار برای سیاستهای حمایتی در آمریکا از طریق یک برنامه هماهنگ بینالمللی خنثی میشود؟ صحبت از یک توافق جدید شبیه توافق پلازا که در سال 1985 بین کشورهای آمریکا، ژاپن، بریتانیا، فرانسه و آلمان غربی برای کاهش ارزش دلار صورت گرفت، به نظر بلاموضوع میآید. درحالیکه ژاپن و اروپا مشکلاتی با نرخ پایین تورم دارند، علاقهای به سیاستهای انقباضی برای تقویت نرخ ارز خود ندارند، چه برسد به برنامههای مالی وسیعتری که برای محافظت آنها نیاز است. بازارهای سهام در آمریکا از ابعاد این افزایش قیمت دلار حمایت میکنند. آنها در حال یکهتازی هستند. اقتصاد جهانی ضعیف است و قدرتنمایی دلار آن را ضعیفتر میکند.
منبع: اکونومیست
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.