گزارش جهانی شکاف جنسیتی، از 82 درصد شغلهای رده بالا در دست مردها خبر میدهد
مردان بر صندلی زنان
سعیده شفیعی-پژوهشگر اقتصادی
در ماه گذشته میلادی آخرین نسخه «گزارش جهانی شکاف جنسیتی 2016» (The Global Gender Gap Report) ازسوي مجمع جهانی اقتصاد (WEF) منتشر شد. این گزارش که از سال 2006 به بررسی وضعیت شکاف جنسیتی در تمامی کشورهای جهان میپردازد، مرجعی برای اندازهگیری سطح عدالت جنسیتی در کشورهاست. در گزارش اخیر، رتبه ایران از نظر شکاف جنسیتی 139 اعلام شده است که نسبت به گزارش سال 2015، سه پله صعود نشان میدهد.
«شاخص شکاف جنسیتی» از چهار زیربخش مشارکت و فرصتهای اقتصادی، دستاوردهای آموزشی، بهداشت و طول عمر و توانمندسازی سیاسی تشکیل شده است که برایند تمامی این چهار حوزه، رتبه کشورها را از منظر عدالت جنسیتی مشخص میکند. براساس گزارش سال جاری مجمع جهانی اقتصاد، ایسلند، فنلاند، نروژ، سوئد و روآندا در جایگاههای اول تا پنجم از منظر عدالت جنسیتی قرار دارند. کشورهای چاد، عربستانسعودی، سوریه، پاکستان و یمن نیز بهترتیب در رتبههای 140 تا 144 قرار دارند که بدترین وضعیت را از منظر شکاف جنسیتی در جهان دارا بودهاند.
الف( مشارکت و فرصتهای اقتصادی
مشارکت زنان در بازار کار و فرصتهای اقتصادی برابر یکی از مؤلفههایی است که در شاخص شکاف جنسیتی لحاظ میشود. این شاخص با زیرشاخصهایی مانند نرخ مشارکت زنان، میزان درآمد زنان بهنسبت مردان و سهم حضور زنان در مشاغل ردهبالا سنجیده میشود. براساس گزارش مجمع جهانی اقتصاد، 17 درصد زنان و 76 درصد مردان جزء جمعیت فعال محسوب میشوند که این ارقام کشورمان را در رتبه 142 (در بین 144 کشور جهان) قرار داده است و فقط اردن و سوریه بعد از ایران قرار میگیرند. همچنین از منظر برابری دستمزد برای کار مشابه، ایران در رتبه 101 جهان قرار دارد.
براساس این گزارش، زنان ایرانی در سال 2016 بهطور متوسط چهارهزارو 963 دلار درآمد دارند؛ درحالیکه مردان 29هزار 468 دلار درآمد کسب میکنند. در واقع زنان ایرانی درآمدی معادل 17 درصد مردان ایرانی دارند یا مردان ایرانی 5.9 برابر زنان ایرانی درآمد کسب میکنند. علاوه بر این، 82 درصد مقامات ارشد و مدیران ردهبالای ایران را مردان تشکیل میدهند و فقط 18 درصد از این فرصتها به زنان اختصاص دارد، همچنین حدود 34 درصد کارگران حرفهای و متخصص، زن هستند و 66 درصد از این گروه را مردان تشکیل میدهند.
ب( دستاوردهای آموزشی
دستاوردهای آموزشی از دیگر بخشهای شاخص شکاف جنسیتی است که با مؤلفههایی مانند نرخ باسوادی و ثبتنام زنان در سطوح ابتدایی، متوسطه و آموزش عالی سنجیده میشود. بنا بر این گزارش، از هر صد مرد 91 نفر باسواد هستند؛ درحالیکه در بین هر صد زن، این رقم 83 نفر است. این وضعیت، ایران را از نظر شاخص نرخ باسوادی در رتبه 109 جهان قرار داده است. در دو شاخص نرخ ثبتنام در دوره ابتدایی و متوسطه میتوان گفت عدالت آموزشی برای زنان برقرار شده و بههمیندلیل عدد یک برای ایران لحاظ شده است. براساس گزارش مجمع جهانی اقتصاد، 99 درصد مردان و صد درصد زنان ایرانی برای آموزش ابتدایی ثبتنام میکنند. این رقم در دوره متوسطه 81 زن از هر صد زن در برابر 80 مرد از بین صد مرد است. در بخش آموزش عالی وضعیت کمی متفاوت است و در ازای هر 64 زن، 68 مرد در دوره آموزش عالی ثبتنام میکنند.
ج( بهداشت و طول عمر
در بخش بهداشت و طول عمر وضعیت ایران به نسبت سایر کشورهای منطقه نسبتا بهتر است. نرخ امید به زندگی زنان در ایران 65 سال است که دو سال از امید به زندگی مردان بالاتر است و ایران را در رتبه 107 جهان قرار میدهد. در بین کشورهای مورد بررسی، تنها وضعیت ترکیه از ایران بهتر است و عربستان، امارات و قطر به ترتیب از این نظر در رتبههای 135، 138 و 142 قرار گرفتهاند.
د(توانمندسازی سیاسی
تعداد زنان در پارلمان و کابینه و میزان واقعی حضور زنان در این پستها از جمله زیرشاخصهای توانمندسازی سیاسی زنان است. همانگونه که در جدول هم مشاهده ميشود، ایران از منظر این شاخص در رتبه 136 جهان قرار دارد که نسبت به گزارش قبلی افت زيادي داشته است. در بین کشورهای مورد بررسی، وضعیت کلی امارات نسبت به سایر کشورها بهتر است؛ اما چهار کشور ایران، عربستان، قطر و امارات از منظر زمان تصدی زنان در پستهای سیاسی در یک جایگاه قرار دارند.
جمعبندی
به گزارش مجمع جهانی اقتصاد از وضعیت شکاف جنسیتی در ایران، شکاف جنسیتی در حوزه دستاوردهای آموزشی (بهويژه در سطوح ابتدایی و متوسطه که کاملا از بین رفته) بسیار کمتر شده است. همچنین شاخصهای بهکارگیری زنان برای پستهای مدیریتی و حضور زنان در پارلمان اندکی بهبود داشته است. براساس این گزارش، ایران در کنار شیلی، امارات و هند از جمله کشورهایی است که اگرچه در سالهای گذشته سرمایهگذاری عمدهای در موضوع آموزش زنان داشته؛ اما این سرمایهگذاریها عملا منجر به افزایش مشارکت زنان در بازار کار نشده است؛ بنابراین زنان به نسبت قبل وضعیت سواد بهتری دارند؛ اما از منظر درآمد و مشارکت اجتماعی و سیاسی وضعیت مناسبی ندارند. این موضوع باعث عدم توسعه کافی نیمی از جمعیت شده است و در واقع سرمایهگذاریهای مالی در این بخش به اهداف خود نرسیدهاند و تبدیل به سرمایه اجتماعی نشدهاند.
در ماه گذشته میلادی آخرین نسخه «گزارش جهانی شکاف جنسیتی 2016» (The Global Gender Gap Report) ازسوي مجمع جهانی اقتصاد (WEF) منتشر شد. این گزارش که از سال 2006 به بررسی وضعیت شکاف جنسیتی در تمامی کشورهای جهان میپردازد، مرجعی برای اندازهگیری سطح عدالت جنسیتی در کشورهاست. در گزارش اخیر، رتبه ایران از نظر شکاف جنسیتی 139 اعلام شده است که نسبت به گزارش سال 2015، سه پله صعود نشان میدهد.
«شاخص شکاف جنسیتی» از چهار زیربخش مشارکت و فرصتهای اقتصادی، دستاوردهای آموزشی، بهداشت و طول عمر و توانمندسازی سیاسی تشکیل شده است که برایند تمامی این چهار حوزه، رتبه کشورها را از منظر عدالت جنسیتی مشخص میکند. براساس گزارش سال جاری مجمع جهانی اقتصاد، ایسلند، فنلاند، نروژ، سوئد و روآندا در جایگاههای اول تا پنجم از منظر عدالت جنسیتی قرار دارند. کشورهای چاد، عربستانسعودی، سوریه، پاکستان و یمن نیز بهترتیب در رتبههای 140 تا 144 قرار دارند که بدترین وضعیت را از منظر شکاف جنسیتی در جهان دارا بودهاند.
الف( مشارکت و فرصتهای اقتصادی
مشارکت زنان در بازار کار و فرصتهای اقتصادی برابر یکی از مؤلفههایی است که در شاخص شکاف جنسیتی لحاظ میشود. این شاخص با زیرشاخصهایی مانند نرخ مشارکت زنان، میزان درآمد زنان بهنسبت مردان و سهم حضور زنان در مشاغل ردهبالا سنجیده میشود. براساس گزارش مجمع جهانی اقتصاد، 17 درصد زنان و 76 درصد مردان جزء جمعیت فعال محسوب میشوند که این ارقام کشورمان را در رتبه 142 (در بین 144 کشور جهان) قرار داده است و فقط اردن و سوریه بعد از ایران قرار میگیرند. همچنین از منظر برابری دستمزد برای کار مشابه، ایران در رتبه 101 جهان قرار دارد.
براساس این گزارش، زنان ایرانی در سال 2016 بهطور متوسط چهارهزارو 963 دلار درآمد دارند؛ درحالیکه مردان 29هزار 468 دلار درآمد کسب میکنند. در واقع زنان ایرانی درآمدی معادل 17 درصد مردان ایرانی دارند یا مردان ایرانی 5.9 برابر زنان ایرانی درآمد کسب میکنند. علاوه بر این، 82 درصد مقامات ارشد و مدیران ردهبالای ایران را مردان تشکیل میدهند و فقط 18 درصد از این فرصتها به زنان اختصاص دارد، همچنین حدود 34 درصد کارگران حرفهای و متخصص، زن هستند و 66 درصد از این گروه را مردان تشکیل میدهند.
ب( دستاوردهای آموزشی
دستاوردهای آموزشی از دیگر بخشهای شاخص شکاف جنسیتی است که با مؤلفههایی مانند نرخ باسوادی و ثبتنام زنان در سطوح ابتدایی، متوسطه و آموزش عالی سنجیده میشود. بنا بر این گزارش، از هر صد مرد 91 نفر باسواد هستند؛ درحالیکه در بین هر صد زن، این رقم 83 نفر است. این وضعیت، ایران را از نظر شاخص نرخ باسوادی در رتبه 109 جهان قرار داده است. در دو شاخص نرخ ثبتنام در دوره ابتدایی و متوسطه میتوان گفت عدالت آموزشی برای زنان برقرار شده و بههمیندلیل عدد یک برای ایران لحاظ شده است. براساس گزارش مجمع جهانی اقتصاد، 99 درصد مردان و صد درصد زنان ایرانی برای آموزش ابتدایی ثبتنام میکنند. این رقم در دوره متوسطه 81 زن از هر صد زن در برابر 80 مرد از بین صد مرد است. در بخش آموزش عالی وضعیت کمی متفاوت است و در ازای هر 64 زن، 68 مرد در دوره آموزش عالی ثبتنام میکنند.
ج( بهداشت و طول عمر
در بخش بهداشت و طول عمر وضعیت ایران به نسبت سایر کشورهای منطقه نسبتا بهتر است. نرخ امید به زندگی زنان در ایران 65 سال است که دو سال از امید به زندگی مردان بالاتر است و ایران را در رتبه 107 جهان قرار میدهد. در بین کشورهای مورد بررسی، تنها وضعیت ترکیه از ایران بهتر است و عربستان، امارات و قطر به ترتیب از این نظر در رتبههای 135، 138 و 142 قرار گرفتهاند.
د(توانمندسازی سیاسی
تعداد زنان در پارلمان و کابینه و میزان واقعی حضور زنان در این پستها از جمله زیرشاخصهای توانمندسازی سیاسی زنان است. همانگونه که در جدول هم مشاهده ميشود، ایران از منظر این شاخص در رتبه 136 جهان قرار دارد که نسبت به گزارش قبلی افت زيادي داشته است. در بین کشورهای مورد بررسی، وضعیت کلی امارات نسبت به سایر کشورها بهتر است؛ اما چهار کشور ایران، عربستان، قطر و امارات از منظر زمان تصدی زنان در پستهای سیاسی در یک جایگاه قرار دارند.
جمعبندی
به گزارش مجمع جهانی اقتصاد از وضعیت شکاف جنسیتی در ایران، شکاف جنسیتی در حوزه دستاوردهای آموزشی (بهويژه در سطوح ابتدایی و متوسطه که کاملا از بین رفته) بسیار کمتر شده است. همچنین شاخصهای بهکارگیری زنان برای پستهای مدیریتی و حضور زنان در پارلمان اندکی بهبود داشته است. براساس این گزارش، ایران در کنار شیلی، امارات و هند از جمله کشورهایی است که اگرچه در سالهای گذشته سرمایهگذاری عمدهای در موضوع آموزش زنان داشته؛ اما این سرمایهگذاریها عملا منجر به افزایش مشارکت زنان در بازار کار نشده است؛ بنابراین زنان به نسبت قبل وضعیت سواد بهتری دارند؛ اما از منظر درآمد و مشارکت اجتماعی و سیاسی وضعیت مناسبی ندارند. این موضوع باعث عدم توسعه کافی نیمی از جمعیت شده است و در واقع سرمایهگذاریهای مالی در این بخش به اهداف خود نرسیدهاند و تبدیل به سرمایه اجتماعی نشدهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.