تهرانِ آینده روی کاغذ

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

 اگر هفتمین انتخابات شوراها برگزار شود، تنها چند ماه به پایان عمر مدیریت شهری ششم باقی مانده است. با این حال، شهردار تهران همچنان از پروژه‌های بزرگ سخن می‌گوید؛ از ساخت چهار ورزشگاه برای تهران تا کلنگ‌زنی هم‌زمان چهار خط جدید مترو، در شرایطی که خط ۱۱ هنوز همه مصوبات مراحل قانونی خود را نهایی نکرده است. در صحن شورا، تصویری از «تهران آینده» ترسیم می‌شود، اما هم‌زمان این پرسش مطرح است که آیا تهرانِ امروز به سامان رسیده که اکنون نوبت به طرح‌های بلندپروازانه رسیده است؟ شهردار تهران، مانند هر سال، فهرستی از ابرپروژه‌ها را پیش‌روی شورا گذاشته است؛ پروژه‌هایی که به اعتقاد برخی اعضا، نه شدنی‌ هستند و نه در اولویت شهر تهران قرار دارند. در مقابل، شهردار تأکید می‌کند این طرح‌ها هم شدنی‌اند و هم به‌گونه‌ای تعریف شده‌اند که می‌توانند هزینه احداث خود را تأمین کنند. او می‌گوید می‌خواهد «تهران آینده» را بسازد و تهران را باید بزرگ دید. با این حال، برخی اعضای شورا معتقدند اگر مشکلات و چالش‌های روزمره شهر -از پاکیزگی تا حمل‌ونقل و خدمات پایه- حل شود، برای شهروندان خود نشانه‌ای از امید خواهد بود.

روز گذشته علیرضا زاکانی در صحن شورای شهر از مجموعه‌ای از پروژه‌های بزرگ‌مقیاس سخن گفت؛ از ایجاد «ناحیه تجارت جهانی» تا احداث ورزشگاه‌های چند‌ده‌ هزار‌ نفری و انتقال پایانه‌های غرب و جنوب. او با استناد به مصوبه سال ۱۳۸۶ تأکید کرد که ایجاد «ناحیه تجارت جهانی» بداهه نیست و در طرح جامع تهران پیش‌بینی شده است. به گفته او، برای ۲۸۰ هکتار در منطقه ۱۵ مذاکراتی با بنیاد مستضعفان انجام شده و پس از تکمیل مطالعات مشاوران داخلی و خارجی، طرح عملیاتی به شورا ارائه خواهد شد. بخش دیگری از سخنان شهردار به احداث سه مجموعه ورزشی بزرگ‌مقیاس در مناطق ۱۵، ۱۷ و ۱۸ اختصاص داشت؛ از‌جمله پروژه‌ای در ۸۴ هکتار از شن‌چاله منطقه ۱۸ با برآورد ارزشی حدود ۵۰۰ همت. زاکانی اعلام کرد سرمایه‌گذار چینی برای اجرای این پروژه‌ها وارد عمل می‌شود و مدل تأمین مالی آنها بر پایه «مولدسازی» و تهاتر تعریف شده است؛ مدلی که به گفته او وابستگی به بودجه نقدی را کاهش می‌دهد. او همچنین از انتقال پایانه‌های غرب و جنوب به محدوده‌ای جدید، تخلیه باراندازها از برخی مناطق مرکزی و توزیع مویرگی بار در شهر خبر داد و این اقدامات را فرصتی برای بازآفرینی مناطق  جنوبی تهران دانست.

تشکری‌هاشمی: «تهران آینده» بدون مطالعه و مجوز، فقط یک وعده پرهزینه است

جعفر تشکری‌هاشمی در گفت‌وگو با «شرق»، در پاسخ به این پرسش که ابرپروژه‌هایی که تحت عنوان «تهران آینده» در تبصره‌های بودجه پیش‌بینی شده‌اند، تا چه اندازه با واقعیت‌های امروز تهران مطابقت دارند؟ گفت: این‌گونه سخن‌گفتن از زیربنای تهران فردا، آن‌هم در ماه‌های پایانی عمر مدیریت شهری ششم، این پرسش را ایجاد می‌کند که آیا مسائل تهران امروز حل شده که اکنون نوبت به پروژه‌های بلندپروازانه رسیده است؟ او با هشدار درباره فقدان پشتوانه مطالعاتی، ابهام در مجوزهای قانونی و تکرار وعده‌های محقق‌نشده تأکید کرد شورا اجازه هزینه‌کرد منابع عمومی بدون طی فرایندهای قانونی را  نخواهد داد. 

تشکری‌هاشمی تصریح کرد نگاه بلندمدت و آینده‌نگرانه اصل پذیرفته‌شده مدیریت شهری است و هیچ‌کس با اندیشیدن به افق‌های دورتر مخالف نیست، اما توسعه بدون مدل یکپارچه، بدون تعیین شاخص‌ها و بدون اولویت‌بندی روشن، می‌تواند به «تصویری کارتونی از شهر» منجر شود؛ شهری که اجزای آن با یکدیگر هم‌ساز نیستند. او هشدار داد اگر این وعده‌ها در حد شعار باقی بماند و صرفا با جلوه‌های تبلیغاتی به مردم عرضه شود، نتیجه آن افزایش بی‌اعتمادی عمومی خواهد بود. به گفته او، تجربه سال‌های اخیر نشان داده بخشی از وعده‌ها به نتیجه ملموس نرسیده است.

تکرار وعده‌ها؛ از ۱۵۰۰ اتوبوس تا هزاران واگن

این عضو شورای شهر با اشاره به وعده تأمین هزارو 500 دستگاه اتوبوس برای شرکت واحد گفت این وعده از سال نخست مدیریت فعلی مطرح و هر سال تکرار شده، اما تحقق آن با تأخیرهای جدی مواجه بوده است. او همچنین به اعداد اعلام‌شده درباره واگن‌های مترو اشاره کرد؛ از ۶۳۰ واگن که گفته می‌شد «معجزه» می‌کند تا ارقام چند هزار دستگاهی که بعدها مطرح شد. وعده ورود تراموا و ساخت هم‌زمان چهار خط مترو نیز اعلام شد. تشکری‌هاشمی تأکید کرد اصل توسعه حمل‌ونقل عمومی محل اختلاف نیست، اما حجم و تنوع این وعده‌ها باید با درجه‌ای از معقولیت و تناسب با منابع مالی و توان اجرائی همراه باشد.

تراموا؛ بدون مطالعه، با هزینه نامشخص

او با انتقاد از نحوه طرح موضوع تراموا گفت شورا بارها درخواست ارائه مطالعات ضرورت‌سنجی و امکان‌سنجی این مد حمل‌ونقل را مطرح کرده، اما هیچ‌گونه گزارش کارشناسی ارائه نشده است. با این حال، دو رام تراموا از خارج کشور وارد شد. به گفته تشکری‌هاشمی، مشخص نیست این اقدام بر‌اساس کدام قرارداد، کدام مطالعه و با چه میزان هزینه انجام شده است. او با طرح این پرسش که آیا این تجهیزات رایگان وارد شده‌اند یا خیر، تأکید کرد در مناسبات تجاری چنین فرضی پذیرفتنی نیست و اگر هزینه‌ای پرداخت شده، باید به‌ صورت شفاف اعلام شود. او افزود بازگرداندن این ترامواها پس از مدتی، این نگرانی را تقویت می‌کند که منابع مالی و اعتبار مدیریتی شهر صرف اقداماتی شده که فاقد پشتوانه مطالعاتی بوده‌اند.

الزام قانونی نادیده‌گرفته‌شده

تشکری‌هاشمی به الزامات قانونی اشاره کرد و گفت مطابق حکم یکم برنامه چهارم توسعه شهرداری تهران، شهرداری موظف است طرح جامع حمل‌ونقل و ترافیک و طرح جامع ریلی را پیش از ارسال به شورای ‌عالی هماهنگی ترافیک کشور، برای تصویب به شورای اسلامی شهر تهران ارائه کند. به گفته او، این تکلیف قانونی اجرا نشده و حتی در برابر آن مقاومت صورت گرفته است. او افزود در پی استعلام از معاونت قوانین مجلس، پاسخ رسمی بر ضرورت تصویب این طرح‌ها در شورای شهر تأکید داشته است. او این موضوع را تخلف دانست و تصریح کرد بدون وجود مطالعات مصوب، شورا حق ندارد برای چنین پروژه‌هایی اعتبار اختصاص دهد.

مجوز ملی و سقف اختیارات مالی

این عضو شورا اعلام کرد بر‌اساس نامه رسمی مورخ ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ شورای عالی هماهنگی ترافیک کشور، برای برخی خطوط از‌جمله خط ۱۱ هنوز مجوز نهایی صادر نشده است. وی افزود طبق مصوبه بودجه سال ۱۴۰۴، سقف اختیارات شهردار برای انعقاد قرارداد ۸۰۰ میلیارد تومان است، در حالی که حداقل برآورد هزینه برخی قراردادهای مورد اشاره حدود ۸۰ همت است؛ رقمی که ده‌ها برابر سقف اختیارات تعیین‌شده محسوب می‌شود. در چنین شرایطی، انعقاد قرارداد مستلزم اخذ مجوز شورا و طی فرایند قانونی ترک تشریفات است که این مراحل نیز انجام نشده است.

قانون، مانع حل مشکلات مردم نیست

تشکری‌هاشمی با اشاره به انتشار یک کلیپ تبلیغاتی که میان رعایت قانون و حل مشکلات مردم تعارض القا می‌کند، گفت چنین دوگانه‌ای اساسا نادرست است. به گفته او، قانون برای صیانت از منافع عمومی و جلوگیری از تحمیل هزینه‌های بی‌ضابطه به شهر تدوین شده است. او تأکید کرد شورا با توسعه تهران موافق است و با رؤیاپردازی صرف مخالفتی ندارد، اما زمانی که این رؤیاها به پروژه اجرائی تبدیل می‌شود، باید بر پایه مطالعه، امکان‌سنجی، اولویت‌بندی، مجوز قانونی و شفافیت مالی باشد. تشکری‌هاشمی تصریح کرد: شورای شهر اجازه نخواهد داد حتی یک ریال از منابع عمومی بدون پشتوانه کارشناسی و قانونی هزینه شود، حتی اگر این هزینه با عنوان «تهران فردا» مطرح شود.

قائمی: سال نخست شورای ششم هم قرار بود  تهران متفاوتی داشته باشیم

علی‌اصغر قائمی، عضو شورای شهر تهران نیز با اشاره به طرح دوباره «تهران آینده» در مباحث بودجه‌ای گفت وعده تغییر محسوس پایتخت که پنج سال پیش مطرح شد، هنوز در شاخص‌های شهری قابل مشاهده نیست. وی ادامه داد حدود پنج سال پیش نیز با همین ادبیات و با وعده‌های ناظر بر آینده شهر وارد مدیریت شهری شدند و حتی در نخستین سخنرانی‌ها گفته شد شهروندان سال آینده با تهران متفاوتی مواجه خواهند شد. قائمی افزود اکنون با گذشت نزدیک به پنج سال، آن تفاوت محسوس و وعده‌ داده‌شده در شاخص‌های اصلی شهر دیده نمی‌شود. البته نمی‌توان گفت هیچ اقدامی صورت نگرفته است؛ اقداماتی انجام شده، اما فاصله آن با وعده‌های مطرح‌شده و انتظاراتی که برای مردم و شورای شهر ایجاد شد، قابل توجه است. او تأکید کرد زمانی که از «تهران آینده» سخن گفته می‌شود، این مفهوم باید در شاخص‌های عینی و قابل سنجش شهری نمود پیدا کند؛ در غیر این صورت، تکرار این ادبیات بدون تحقق ملموس با مطالبه‌گری افکار عمومی مواجه خواهد شد.

اگر پروژه مهم‌ است در ردیف‌ها قرار بگیرد

ناصر امانی، عضو شورای اسلامی شهر تهران هم با انتقاد از نحوه پیش‌بینی برخی پروژه‌های بزرگ در بودجه، تأکید کرد اگر طرحی قرار است آینده تهران را متحول کند، باید در ردیف‌های اصلی بودجه دیده شود، نه آنکه اجرای آن به تحقق درآمدهای مازاد شهرداری موکول شود. او با اشاره به تکرار برخی احکام در تبصره ۱۰ بودجه سال‌های گذشته گفت این موضوع سال‌هاست در بودجه می‌آید، اما عملا اجرا نمی‌شود؛ زیرا هر زمان شهرداری با مازاد درآمد مواجه می‌شود، لایحه متمم ارائه می‌کند و در متمم نیز معمولا این عناوین در اولویت قرار نمی‌گیرند. امانی افزود: اگر قرار است موضوعات مطرح‌شده به تبصره مربوطه اضافه شود، باید ردیف مشخص و مستقلی در بودجه برای آنها پیش‌بینی شود، چراکه با مسائل کلیدی شهر تهران مواجه هستیم؛ مسائلی که برخی از آنها حتی نیازمند تصمیم‌گیری در سطح ملی است. او همچنین با اشاره به برخی پروژه‌های اعلام‌شده گفت برخی از این طرح‌ها می‌تواند تمرکز جمعیتی و فعالیتی در تهران را افزایش دهد، در حالی که رئیس‌جمهور بارها تأکید کرده تهران دیگر ظرفیت توسعه بیشتر را ندارد. امانی تأکید کرد وابسته‌کردن پروژه‌های مهم به درآمدهای مازاد، عملا به عدم اجرای آنها منجر می‌شود و شورا باید در این زمینه تصمیمی شفاف و منطبق با اولویت‌های واقعی  شهر اتخاذ کند.

اقراریان: کلنگ‌زنی خط ۱۱ مترو پیش از تصویب قانونی  مصداق «حکمرانی نمایشی» است

مهدی اقراریان، عضو شورای شهر تهران هم‌ با انتقاد از آنچه «پروژه‌های نمایشی» در ماه‌های پایانی شورای ششم خواند، تأکید کرد بودجه خط ۱۱ مترو صرفا برای مطالعات پیش‌بینی شده و این خط هنوز به تصویب شورای عالی ترافیک نرسیده است. مهدی اقراریان در گفت‌و‌گو با «شرق» با اشاره به سخنان شهردار درباره «تهران آینده» گفت: آخرین بودجه شورای ششم در حال تصویب است، نمایندگان منتخب مردم در اردیبهشت‌ماه، مسیر و ریل‌گذاری جدید شهر را تعیین خواهند کرد و از این‌رو باید از تعریف یا آغاز پروژه‌هایی که مراحل قانونی آنها طی نشده است، جلوگیری شود. وی با اشاره به کلنگ‌زنی خط ۱۱ مترو گفت: ما شاهد برگزاری مراسمی با رویکرد تبلیغاتی برای این خط بودیم، در حالی که بر‌اساس نامه رسمی وزارت کشور، معاونت عمران و توسعه امور شهری و روستایی و دبیرخانه شورای هماهنگی ترافیک شهرهای کشور، خط ۱۱ پیشنهادی شبکه ریلی تهران تا تاریخ  ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ به تصویب شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور نرسیده است. اقراریان افزود: این موضوع در کمیسیون تلفیق نیز مطرح شد و بر همین اساس در بودجه سال آینده صرفا اعتبار مطالعاتی برای خط ۱۱ پیش‌بینی شده است، نه اجرای پروژه. بنابراین برگزاری مراسم کلنگ‌زنی پیش از طی‌شدن فرایندهای قانونی، محل پرسش و نقد است. این عضو شورا با طرح این پرسش که چرا چنین روندی شکل گرفته، گفت: به نظر می‌رسد فضای مدیریت شهری همچنان متأثر از منطق مناظرات انتخاباتی است؛ جایی که وعده‌های بزرگ مطرح می‌شود اما لزوما همه آنها به نتیجه نمی‌رسد. سیاسی‌شدن کرسی شهرداری تهران و قرارگرفتن چهره‌های سیاسی غیرمتخصص در این جایگاه، هزینه‌هایی را به شهر تحمیل کرده است. وی تأکید کرد: نتیجه این رویکرد، افزایش هزینه‌های «حکمرانی نمایشی» برای شهروندان و آسیب به سرمایه اجتماعی است؛ چراکه طرح‌هایی که به سرانجام نمی‌رسند، موجب ناامیدی و بدبینی مردم نسبت به نظام حکمرانی شهری خواهند شد. اقراریان با اشاره به انتخابات پیش‌روی شوراها گفت: آنچه در آینده شهر رخ می‌دهد، وابسته به تصمیم شهروندان است. انتخابات شوراها، انتخاباتی صرفا سیاسی نیست، بلکه به اداره امور روزمره شهر مربوط می‌شود. به گفته او، عدم مشارکت شهروندان در تعیین سرنوشت مدیریت شهری می‌تواند به تداوم روندهای پرهزینه برای تهران منجر شود. در ماه‌های پایانی شورای ششم، شکاف میان «تصویر تهران آینده» و «واقعیت تهران امروز» پررنگ‌تر شده است. یک‌ سو بر پروژه‌های بزرگ، مدل‌های مالی جدید و نگاه کلان تأکید دارد؛ سوی دیگر بر مطالعه، مجوز قانونی، اولویت‌بندی و تناسب وعده با توان اجرائی. اکنون مسئله صرفا ساخت ورزشگاه یا کلنگ‌زنی یک خط مترو نیست؛ مسئله نسبت وعده و واقعیت در مدیریت شهری است؛ نسبتی که در آستانه انتخابات شوراها، بیش از هر زمان دیگری زیر ذره‌بین افکار عمومی قرار دارد.

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.