|

نگاهی به تغییرات ورزش در عصر کاسترو

فیدل؛ بسکتبالیستی که از گلف متنفر بود

«ورزش فعالیتی است که به‌خوبی با انقلاب همخوانی دارد و تعریف می‌شود». ابتدای سال 1959، زمانی که فیدل کاسترو قدرت را در هاوانا به دست گرفت، ایده‌های مشخصی داشت که یکی از آنها سیاست ورزشی کوبا بود. خودش البته با قامت بلند یک‌مترو 90 سانتی‌اش هم شیفته ورزش بود و یک رشته را به‌طور مشخص دنبال می‌کرد. در کشوری که بیس‌بال بالاتر از بوکس مردمی‌ترین ورزش محسوب می‌شد، فیدل دلباخته بسکتبال شده بود؛ به‌ویژه زمانی که به مدرسه «ال کولگو بالنا» می‌رفت: او بیش از آنکه پشت نیمکت بنشیند، در زمین‌های بسکتبال مشغول بازی بود. این سیاست‌مدار کوبایی حتی زمانی که از درس‌خواندن هم فارغ شد، از پرداختن به بسکتبال دست نکشید تا اینکه سرانجام در 56سالگی یکی از انگشتانش شکست و دیگر قید این ورزش را زد. نگاه کاسترو به ورزش، نگاه چندجانبه‌ای بود؛ برای او ابتدا فیزیک یک ورزشکار اولویت داشت. به نظر او سرعت، تمرکز، قدرت، استراتژی و بقیه موارد، عواملی بودند که می‌توانست از انقلابی‌ها یک چریکی سرحال و آماده بسازد. به این ترتیب بود که فیدل حتی تمرینات ورزشی را هم به چشم یک آمادگی برای انقلاب می‌دید. به غیر از این موارد، نگاه کاسترو به ورزش یک «هدف اجتماعی» را هم دنبال می‌کرد. قبل از اینکه او به قدرت برسد، ورزش فقط فعالیتی برای قشر پردرآمد جامعه کوبا بود. خیلی زود او تصمیم گرفت ورزش را «دموکراتیزه» کند؛ چون عملی‌کردن این مورد می‌توانست کوبا را به ایده‌آل‌هایی که در ذهن داشت، نزدیک‌تر کند: طعم تلاش و کارکردن را بیشتر کند، انگیزه و میل به پیشرفت را به وجود آورد، انسجام را در جامعه یکپارچه‌تر کند... ضمن اینکه در کنار همه این موارد، شرایطی را هم فراهم کند تا قشر فقیر کوبا بتواند در این عرصه وارد و پیشرفت کند.
فرار ورزشکاران کوبایی به سمت حرفه‌ای‌گری
سال 1962 با امضای حکم منع ورزش حرفه‌ای در کوبا، کاسترو به ایده‌آل‌های کمونیستی که مختص خودش بود، نزدیک شد. به عقیده او «ورزش حرفه‌ای نیاز به صرف هزینه‌های زیادی داشت». هم‌زمان با این مورد، او شرط‌بندی در ورزش و قمار را هم ممنوع کرد؛ هرچند این موارد به صورت غیرقانونی در کوبا رواج داشت.
بااین‌حال برای فیدل، ممنوعیت ورزش حرفه‌ای در کوبا چندان موفقیت‌آمیز نبود؛ با رشد ورزش حرفه‌ای در آمریکا، کوبا کشوری شد که بیشترین فرار ورزشکار به آمریکا را به نام خودش ثبت کرد؛ فوتبال، بیسبال، والیبال و بوکس ورزش‌هایی بودند که بیشترین موج فرار استعدادهای کوبایی به آمریکا را شامل می‌شدند. برای این ورزشکاران هدف به‌جیب‌زدن پول‌هایی بود که در کشورشان از رسیدن به آن محروم بودند. در سال 2015، بیش از صد بازیکن بیسبال کوبایی به آمریکا فرار کرده بودند تا به «ال‌دورادو»شان در این کشور برسند. قراردادی 39‌‌میلیون‌دلاری که یاسیل پوییگ سال 2012 با تیم لس‌آنجلس‌داجرز بست، مزید بر علت شد تا ورزشکاران بیشتری از کوبا تشویق شوند در اولین فرصتی که دست می‌دهد، به آمریکا بگریزند. دولت کوبا برای مقابله با پدیده فرار ورزشکارانش چند اقدام ناموفق را در دستور کار قرار داد؛ اول اینکه ورزشکاران خارج‌شده را به صورت موقت از ورود به کوبا محروم کرد و دوم اینکه به آن ورزشکاران به طور موقت اجازه حضور در تیم‌های ملی کشور داده نشد. کاسترو که از دست این ورزشکاران که آنها را «خائن» می‌خواند، حسابی عصبانی شده بود، به تمجید آن دسته از هموطنانش پرداخت که میلی به ثروت‌اندوزی نداشتند... البته با وجود چنین سختگیری‌هایی، کوبا نتایج درخشانی در عرصه‌های بین‌المللی به‌ویژه در بازی‌های المپیک گرفت. به غیر از المپیک آخر که کوبا 11 مدال در آن گرفت، این کشور کوچک 11‌‌میلیون‌نفری، در پنج‌ دوره از بازی‌های المپیک در هر دوره بیش از 20 مدال به دست آورد. شاهکار کوبایی‌ها در شکار مدال‌های المپیک هم مربوط به بازهای المپیک 1992 بود که 31 مدال به دست آوردند. کاسترو در این میان مثل بسیاری دیگر از سیاست‌مداران دنیا، در رأس همه آنها ولادیمیر پوتین، ورزش را یکی از اهرم‌های درخشان بین‌المللی می‌دانست.
ورزش حربه‌ای دیپلماتیک
ورزش برای کاسترو عاملی برای ازسرگیری «روابط دیپلماتیک» بین کوبا و آمریکا هم شد. 28 مارس 1999، تیم ملی کوبا در یک بازی دوستانه نه چندان دوستانه میزبان اوریولز بالتیمور شد که 3 بر2 شکست خورد. کوبایی‌ها در بازی برگشت در خاک آمریکا موفق شدند رقیب را 12 بر 6 شکست دهند و حسابی کاسترو را خوشحال کنند. اگرچه فیدل به بالتیمور سفر نکرده بود ولی در برگشت بازیکنان کشورش را به حضور پذیرفت. کاسترو موفقیت ورزشکارانش مقابل آمریکایی‌ها را ستود: «این برتری ورزش کوبا بود. برتری ورزشکارانی که از معادن و کارخانه‌ها آمدند. این برتری ثمره پیشرفت مدارس ورزشی بود که به واسطه انقلاب ساخته شدند».
دوستی با مارادونا
دوستی دیرینه کاسترو با دیگو مارادونا تنها راه ارتباط سیاست‌مدار کوبایی با فوتبال بود. اولین سفر دیگو به کوبا سال 1987 انجام شد و بعد از آن بود که علاقه مارادونا و کاسترو به یکدیگر بیشتر و بیشتر شد. دیگو در هر سفری که به کوبا داشت، پیراهن‌های امضا‌شده‌اش را به رهبر فقید این کشور هدیه می‌داد.
مارادونا همیشه از کاسترو دفاع می‌کرد و یک ‌بار حتی صفت «بزرگ‌ترین مرد تاریخ» را به او داد. مارادونا در نامه‌ای که 15 ژانویه 2015 برای کاسترو فرستاد، برای او نوشته بود: « فیدل، اگر من در این سال‌ها دوستی صادقانه و زیبا چیزی از تو آموخته باشم، این است که وفاداری قیمتی ندارد». ژانویه 2015 وقتی اخباری نگران‌کننده درباره سلامت فیدل کاسترو منتشر شد، مارادونا خیلی سریع به کوبا سفر کرد تا با دوستش دیدار کند. سال 2015 بود که کاسترو، تعدادی از نامه‌هایی را که میان او و مارادونا ردوبدل شده بود، منتشر کرد. مارادونا علاوه بر دوستی صمیمانه‌اش با کاسترو، یکی از شیفتگان او نیز به حساب می‌آید و چهره او را روی پایش خالکوبی کرد.
بازی گلف با «چه‌گوارا»
گلف ابزاری تبلیغاتی در روابط تیره‌وتار میان آمریکا و کوبا در سال‌های نخست به‌قدرت‌رسیدن کاسترو بود. سال‌های قبل از انقلاب کوبا، چهار کمپ گلف در این کشور وجود داشت ولی سال 1959 اوضاع تغییر کرد. کاسترو گلف را ورزش مرفهان می‌دانست و حتی آن را ممنوع اعلام کرد طوری که زمین‌های گلف به آکادمی‌های نظامی اختصاص یافت. البته قبل از تعطیلی یکی از این زمین‌ها بود که او در آن زمین یک مسابقه ترتیب داد تا نفرتش را از آمریکایی‌ها اعلام کند. در آن مسابقه که در سال 1961 ترتیب داده شد، کاسترو و چه‌گوارا با هم مسابقه گلف دادند که هدفشان در حقیقت کنایه‌زدن به آیزنهاور، رئیس‌جمهور وقت آمریکا بود. روی چوبی که این دو چهره سیاسی به سمتش توپ‌هایشان را می‌فرستادند، نام آیزنهاور نوشته شده بود.
کاسترو گلف‌باز بدی بود. روزنامه نیویورک‌تایمز با چاپ عکسی از آن مسابقه نوشت این چه‌گوارا بود که گلف را به کاسترو یاد داد و در نهایت هم کاسترو مغلوب قهرمان آرژانتینی شد.

«ورزش فعالیتی است که به‌خوبی با انقلاب همخوانی دارد و تعریف می‌شود». ابتدای سال 1959، زمانی که فیدل کاسترو قدرت را در هاوانا به دست گرفت، ایده‌های مشخصی داشت که یکی از آنها سیاست ورزشی کوبا بود. خودش البته با قامت بلند یک‌مترو 90 سانتی‌اش هم شیفته ورزش بود و یک رشته را به‌طور مشخص دنبال می‌کرد. در کشوری که بیس‌بال بالاتر از بوکس مردمی‌ترین ورزش محسوب می‌شد، فیدل دلباخته بسکتبال شده بود؛ به‌ویژه زمانی که به مدرسه «ال کولگو بالنا» می‌رفت: او بیش از آنکه پشت نیمکت بنشیند، در زمین‌های بسکتبال مشغول بازی بود. این سیاست‌مدار کوبایی حتی زمانی که از درس‌خواندن هم فارغ شد، از پرداختن به بسکتبال دست نکشید تا اینکه سرانجام در 56سالگی یکی از انگشتانش شکست و دیگر قید این ورزش را زد. نگاه کاسترو به ورزش، نگاه چندجانبه‌ای بود؛ برای او ابتدا فیزیک یک ورزشکار اولویت داشت. به نظر او سرعت، تمرکز، قدرت، استراتژی و بقیه موارد، عواملی بودند که می‌توانست از انقلابی‌ها یک چریکی سرحال و آماده بسازد. به این ترتیب بود که فیدل حتی تمرینات ورزشی را هم به چشم یک آمادگی برای انقلاب می‌دید. به غیر از این موارد، نگاه کاسترو به ورزش یک «هدف اجتماعی» را هم دنبال می‌کرد. قبل از اینکه او به قدرت برسد، ورزش فقط فعالیتی برای قشر پردرآمد جامعه کوبا بود. خیلی زود او تصمیم گرفت ورزش را «دموکراتیزه» کند؛ چون عملی‌کردن این مورد می‌توانست کوبا را به ایده‌آل‌هایی که در ذهن داشت، نزدیک‌تر کند: طعم تلاش و کارکردن را بیشتر کند، انگیزه و میل به پیشرفت را به وجود آورد، انسجام را در جامعه یکپارچه‌تر کند... ضمن اینکه در کنار همه این موارد، شرایطی را هم فراهم کند تا قشر فقیر کوبا بتواند در این عرصه وارد و پیشرفت کند.
فرار ورزشکاران کوبایی به سمت حرفه‌ای‌گری
سال 1962 با امضای حکم منع ورزش حرفه‌ای در کوبا، کاسترو به ایده‌آل‌های کمونیستی که مختص خودش بود، نزدیک شد. به عقیده او «ورزش حرفه‌ای نیاز به صرف هزینه‌های زیادی داشت». هم‌زمان با این مورد، او شرط‌بندی در ورزش و قمار را هم ممنوع کرد؛ هرچند این موارد به صورت غیرقانونی در کوبا رواج داشت.
بااین‌حال برای فیدل، ممنوعیت ورزش حرفه‌ای در کوبا چندان موفقیت‌آمیز نبود؛ با رشد ورزش حرفه‌ای در آمریکا، کوبا کشوری شد که بیشترین فرار ورزشکار به آمریکا را به نام خودش ثبت کرد؛ فوتبال، بیسبال، والیبال و بوکس ورزش‌هایی بودند که بیشترین موج فرار استعدادهای کوبایی به آمریکا را شامل می‌شدند. برای این ورزشکاران هدف به‌جیب‌زدن پول‌هایی بود که در کشورشان از رسیدن به آن محروم بودند. در سال 2015، بیش از صد بازیکن بیسبال کوبایی به آمریکا فرار کرده بودند تا به «ال‌دورادو»شان در این کشور برسند. قراردادی 39‌‌میلیون‌دلاری که یاسیل پوییگ سال 2012 با تیم لس‌آنجلس‌داجرز بست، مزید بر علت شد تا ورزشکاران بیشتری از کوبا تشویق شوند در اولین فرصتی که دست می‌دهد، به آمریکا بگریزند. دولت کوبا برای مقابله با پدیده فرار ورزشکارانش چند اقدام ناموفق را در دستور کار قرار داد؛ اول اینکه ورزشکاران خارج‌شده را به صورت موقت از ورود به کوبا محروم کرد و دوم اینکه به آن ورزشکاران به طور موقت اجازه حضور در تیم‌های ملی کشور داده نشد. کاسترو که از دست این ورزشکاران که آنها را «خائن» می‌خواند، حسابی عصبانی شده بود، به تمجید آن دسته از هموطنانش پرداخت که میلی به ثروت‌اندوزی نداشتند... البته با وجود چنین سختگیری‌هایی، کوبا نتایج درخشانی در عرصه‌های بین‌المللی به‌ویژه در بازی‌های المپیک گرفت. به غیر از المپیک آخر که کوبا 11 مدال در آن گرفت، این کشور کوچک 11‌‌میلیون‌نفری، در پنج‌ دوره از بازی‌های المپیک در هر دوره بیش از 20 مدال به دست آورد. شاهکار کوبایی‌ها در شکار مدال‌های المپیک هم مربوط به بازهای المپیک 1992 بود که 31 مدال به دست آوردند. کاسترو در این میان مثل بسیاری دیگر از سیاست‌مداران دنیا، در رأس همه آنها ولادیمیر پوتین، ورزش را یکی از اهرم‌های درخشان بین‌المللی می‌دانست.
ورزش حربه‌ای دیپلماتیک
ورزش برای کاسترو عاملی برای ازسرگیری «روابط دیپلماتیک» بین کوبا و آمریکا هم شد. 28 مارس 1999، تیم ملی کوبا در یک بازی دوستانه نه چندان دوستانه میزبان اوریولز بالتیمور شد که 3 بر2 شکست خورد. کوبایی‌ها در بازی برگشت در خاک آمریکا موفق شدند رقیب را 12 بر 6 شکست دهند و حسابی کاسترو را خوشحال کنند. اگرچه فیدل به بالتیمور سفر نکرده بود ولی در برگشت بازیکنان کشورش را به حضور پذیرفت. کاسترو موفقیت ورزشکارانش مقابل آمریکایی‌ها را ستود: «این برتری ورزش کوبا بود. برتری ورزشکارانی که از معادن و کارخانه‌ها آمدند. این برتری ثمره پیشرفت مدارس ورزشی بود که به واسطه انقلاب ساخته شدند».
دوستی با مارادونا
دوستی دیرینه کاسترو با دیگو مارادونا تنها راه ارتباط سیاست‌مدار کوبایی با فوتبال بود. اولین سفر دیگو به کوبا سال 1987 انجام شد و بعد از آن بود که علاقه مارادونا و کاسترو به یکدیگر بیشتر و بیشتر شد. دیگو در هر سفری که به کوبا داشت، پیراهن‌های امضا‌شده‌اش را به رهبر فقید این کشور هدیه می‌داد.
مارادونا همیشه از کاسترو دفاع می‌کرد و یک ‌بار حتی صفت «بزرگ‌ترین مرد تاریخ» را به او داد. مارادونا در نامه‌ای که 15 ژانویه 2015 برای کاسترو فرستاد، برای او نوشته بود: « فیدل، اگر من در این سال‌ها دوستی صادقانه و زیبا چیزی از تو آموخته باشم، این است که وفاداری قیمتی ندارد». ژانویه 2015 وقتی اخباری نگران‌کننده درباره سلامت فیدل کاسترو منتشر شد، مارادونا خیلی سریع به کوبا سفر کرد تا با دوستش دیدار کند. سال 2015 بود که کاسترو، تعدادی از نامه‌هایی را که میان او و مارادونا ردوبدل شده بود، منتشر کرد. مارادونا علاوه بر دوستی صمیمانه‌اش با کاسترو، یکی از شیفتگان او نیز به حساب می‌آید و چهره او را روی پایش خالکوبی کرد.
بازی گلف با «چه‌گوارا»
گلف ابزاری تبلیغاتی در روابط تیره‌وتار میان آمریکا و کوبا در سال‌های نخست به‌قدرت‌رسیدن کاسترو بود. سال‌های قبل از انقلاب کوبا، چهار کمپ گلف در این کشور وجود داشت ولی سال 1959 اوضاع تغییر کرد. کاسترو گلف را ورزش مرفهان می‌دانست و حتی آن را ممنوع اعلام کرد طوری که زمین‌های گلف به آکادمی‌های نظامی اختصاص یافت. البته قبل از تعطیلی یکی از این زمین‌ها بود که او در آن زمین یک مسابقه ترتیب داد تا نفرتش را از آمریکایی‌ها اعلام کند. در آن مسابقه که در سال 1961 ترتیب داده شد، کاسترو و چه‌گوارا با هم مسابقه گلف دادند که هدفشان در حقیقت کنایه‌زدن به آیزنهاور، رئیس‌جمهور وقت آمریکا بود. روی چوبی که این دو چهره سیاسی به سمتش توپ‌هایشان را می‌فرستادند، نام آیزنهاور نوشته شده بود.
کاسترو گلف‌باز بدی بود. روزنامه نیویورک‌تایمز با چاپ عکسی از آن مسابقه نوشت این چه‌گوارا بود که گلف را به کاسترو یاد داد و در نهایت هم کاسترو مغلوب قهرمان آرژانتینی شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.