|

زبان: ذخیره‌ای فرهنگی

انسان‌شناسان در اوایل قرن بیستم در ایالات متحده پژوهش درباره زبان در ارتباط با فرهنگ و بافت‌های اجتماعی زندگی روزمره را آغاز کردند. این پژوهش‌ها در حوزه میان‌رشته‌ای «انسان‌شناسی زبان‌شناختی» در اواخر قرن گذشته و قرن حاضر به‌عنوان شاخه‌ای از علم انسان‌شناسی تدوین و معرفی شد. منظور از میان‌رشته‌ای‌بودن علم حاضر این است که عمده حوزه تحقیقش برگرفته از رشته‌های علمی مستقل از یکدیگر است: به‌ویژه دو حوزه زبان‌شناسی و انسان‌شناسی. ذکر این مهم ضروری است که شاخه مذکور با «زبان‌شناسی انسان‌شناختی» و کارهای کسانی چون جورج لیکاف متفاوت است. در این راستا، کار «انسان‌شناسی زبان‌شناختی» بررسی چگونگی تأثیر زبان بر حیات اجتماعی است. همچنین بررسی می‌کند زبان چگونه ارتباطات بشری، اشکال هویت اجتماعی و عضویت در گروه‌های اجتماعی را به وجود آورده، به عقاید فرهنگی و ایدئولوژی‌ها سازمان داده و بازنمایی فرهنگی مشترک میان جهان‌های طبیعی و اجتماعی را گسترش داده است. اما علم حاضر در چند دهه گذشته تغییر و تحول چشمگیری داشته است. کتاب «انسان‌شناسی زبان‌شناختی»، اثر الساندرو دورانتی، که به‌تازگی از سوی نشر نی منتشر شده، یکی از اولین کتاب‌هایی است که ضمن طرح موضوعات مختلف در حوزه‌های زبان و فرهنگ، اصول و رویکردهای این حوزه را به نحوی قابل‌فهم تشریح و برخی از ویژگی‌های اساسی این تغییر و تحول را معرفی می‌کند. ازاین‌رو، هدف اولیه کتاب توصیف هویت مستقل و نیز شرح اهمیت آن در ارتقای درک ما از زبان است. در کنار این هدف، کتاب حاضر کوشیده‌ به‌جای نوشتن رساله‌ای جامع در معرفی انسان‌شناسی زبان‌شناختی و تاریخچه و سیر تحول آن، گزینشی عمل کرده و از طرح عناوین و موضوعاتی اجتناب کند. تأکیدی که در این کتاب بر تاریخچه، منطق و نظام اخلاقی پژوهش می‌شود، در زبان‌شناسی نامعمول است، اما در میان انسان‌شناسان امری معمول. چراکه به باور نویسنده هر دو گروه مدت‌های مدیدی با سیاست‌های مربوط به عرضه نتایج تحقیق و تأثیر آن بر جوامع مورد مطالعه سروکار داشته‌اند. کتاب حاضر از یک نظر دیگر هم مکمل سایر کتاب‌های این مجموعه است: از نظر توجهی که به فرهنگ و روش‌های مطالعه‌ آن دارد. نویسنده در این کتاب، انسان‌شناسی زبان‌شناختی را در حکم مطالعه زبان به‌مثابه ذخیره‌ای فرهنگی و سخن‌گفتن به‌مثابه عملی فرهنگی معرفی و تعریف می‌کند که هدف کلی‌اش فراهم‌آوردن درکی از وجوه گوناگون زبان به‌مثابه مجموعه‌ای از اعمال فرهنگی است، یعنی ارتباطی که بازنمایی‌های میان‌روانشناختی (میان‌فردی) و درون‌شناختی (درون‌فردی) از نظم اجتماعی را ممکن می‌سازد و به افراد کمک می‌کند از این بازنمایی‌ها برای کنش اجتماعی پایه‌ای استفاده کنند.
کتاب حاضر را می‌توان نخستین اثر در حوزه‌ انسان‌شناسی زبان‌شناختی به فارسی دانست و چون فصل‌های کتاب مستقل از هم تنظیم و نوشته شده‌اند، می‌توان مطالب و مباحث کتاب را گزینشی دنبال و مطالعه کرد.

انسان‌شناسان در اوایل قرن بیستم در ایالات متحده پژوهش درباره زبان در ارتباط با فرهنگ و بافت‌های اجتماعی زندگی روزمره را آغاز کردند. این پژوهش‌ها در حوزه میان‌رشته‌ای «انسان‌شناسی زبان‌شناختی» در اواخر قرن گذشته و قرن حاضر به‌عنوان شاخه‌ای از علم انسان‌شناسی تدوین و معرفی شد. منظور از میان‌رشته‌ای‌بودن علم حاضر این است که عمده حوزه تحقیقش برگرفته از رشته‌های علمی مستقل از یکدیگر است: به‌ویژه دو حوزه زبان‌شناسی و انسان‌شناسی. ذکر این مهم ضروری است که شاخه مذکور با «زبان‌شناسی انسان‌شناختی» و کارهای کسانی چون جورج لیکاف متفاوت است. در این راستا، کار «انسان‌شناسی زبان‌شناختی» بررسی چگونگی تأثیر زبان بر حیات اجتماعی است. همچنین بررسی می‌کند زبان چگونه ارتباطات بشری، اشکال هویت اجتماعی و عضویت در گروه‌های اجتماعی را به وجود آورده، به عقاید فرهنگی و ایدئولوژی‌ها سازمان داده و بازنمایی فرهنگی مشترک میان جهان‌های طبیعی و اجتماعی را گسترش داده است. اما علم حاضر در چند دهه گذشته تغییر و تحول چشمگیری داشته است. کتاب «انسان‌شناسی زبان‌شناختی»، اثر الساندرو دورانتی، که به‌تازگی از سوی نشر نی منتشر شده، یکی از اولین کتاب‌هایی است که ضمن طرح موضوعات مختلف در حوزه‌های زبان و فرهنگ، اصول و رویکردهای این حوزه را به نحوی قابل‌فهم تشریح و برخی از ویژگی‌های اساسی این تغییر و تحول را معرفی می‌کند. ازاین‌رو، هدف اولیه کتاب توصیف هویت مستقل و نیز شرح اهمیت آن در ارتقای درک ما از زبان است. در کنار این هدف، کتاب حاضر کوشیده‌ به‌جای نوشتن رساله‌ای جامع در معرفی انسان‌شناسی زبان‌شناختی و تاریخچه و سیر تحول آن، گزینشی عمل کرده و از طرح عناوین و موضوعاتی اجتناب کند. تأکیدی که در این کتاب بر تاریخچه، منطق و نظام اخلاقی پژوهش می‌شود، در زبان‌شناسی نامعمول است، اما در میان انسان‌شناسان امری معمول. چراکه به باور نویسنده هر دو گروه مدت‌های مدیدی با سیاست‌های مربوط به عرضه نتایج تحقیق و تأثیر آن بر جوامع مورد مطالعه سروکار داشته‌اند. کتاب حاضر از یک نظر دیگر هم مکمل سایر کتاب‌های این مجموعه است: از نظر توجهی که به فرهنگ و روش‌های مطالعه‌ آن دارد. نویسنده در این کتاب، انسان‌شناسی زبان‌شناختی را در حکم مطالعه زبان به‌مثابه ذخیره‌ای فرهنگی و سخن‌گفتن به‌مثابه عملی فرهنگی معرفی و تعریف می‌کند که هدف کلی‌اش فراهم‌آوردن درکی از وجوه گوناگون زبان به‌مثابه مجموعه‌ای از اعمال فرهنگی است، یعنی ارتباطی که بازنمایی‌های میان‌روانشناختی (میان‌فردی) و درون‌شناختی (درون‌فردی) از نظم اجتماعی را ممکن می‌سازد و به افراد کمک می‌کند از این بازنمایی‌ها برای کنش اجتماعی پایه‌ای استفاده کنند.
کتاب حاضر را می‌توان نخستین اثر در حوزه‌ انسان‌شناسی زبان‌شناختی به فارسی دانست و چون فصل‌های کتاب مستقل از هم تنظیم و نوشته شده‌اند، می‌توان مطالب و مباحث کتاب را گزینشی دنبال و مطالعه کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.