|

سیاست در قاب تصویر، به بهانه انتشار 2‌ میلیون عکس از اوباما

آن سوی نقاب چه می‌گذرد؟

مریم میری

دنیای عکس و تصویر، عصر جدید را به چالش کشیده و به مثابه زبانی گویا پرده از حریم خصوصی و عمومی انسان‌ها برداشته است. به‌طوری‌که عکس را رسانه‌ای قوی در بیان واقعیت می‌دانند که دست در دست تکنولوژی، بسیاری از رازهای مگو را فاش کرده یا حتی آبرویی را خریده و دراین‌بین فرقی بین عامه مردم و حاکمان و سردمداران سیاست و به عبارتی خواص قائل نیست و چه‌بسا که نوک تیز شمشیرش را به سمت قدرتمندان و حاکمان و سیاست‌مداران نشانه گرفته تا چهره واقعی‌تری از آنها را نشان دهد، اما واقعا تا چه حد یک عکس در بیان واقعیت راست‌گوست؟ و آیا باید چشمانمان به هر آنچه می‌بیند، مهر تأیید و صداقت بزند؟
تصور ما از عکس مستند همواره برشی از واقعیت است اما آیا زبان عکس، واقعیت را همان‌گونه که هست نمایش می‌دهد؟ یا گاهی قصد فریب ما را دارد؟ مگر نه اینکه هر عکس پیام ثانوی از واقعیت به‌تصویردرآمده از زبان بصری عکاس است، آیا با این تعبیر هر آنچه عکاس در کادر خود محصور می‌کند دقیقا منطبق بر واقعیت است؟ و اصلا خود عکاس تا چه اندازه شهادت بر صداقت این ادعا دارد؟
اینکه ما تصویری از شفقت و مهربانی یک رئیس‌جمهور که بارها از او رفتاری خودکامانه و ستمگرانه ديده‌ايم، ببینیم تصویری صادق است؟ این تناقض را چگونه می‌توان توصیف کرد؟
برای درک درست از این معنا مثال‌هایی را بیان می‌کنیم.
بعد از انتخابات ریاست‌جمهوری در آمریکا و رفتن اوباما بعد از هشت سال از تعدادی از عکس‌هایش در فضای مجازی منتشر شده است، این عکس‌ها از سوی پت سوزا، عکاس کاخ سفید، در مدت هشت سال گرفته شده است و سعی در نشان‌دادن واقعیت و قسمت‌هایی از زندگی اوباما دارد که کمتر دیده شده است؛ عکس‌های خانوادگی، عکس‌هایی حین بازی با کودکان، هنگام شنا و بازی با حیوانات و... . در عکس‌ها اوبامایی را می‌بینیم که نقش ریاست‌جمهوری را کنار گذاشته و نقش همسر، پدر، هم‌بازی و یک انسان معمولی را نشان می‌دهد؛ تصاویری که سعی داشته‌اند خود واقعی اوباما را نشان دهند. اینکه این عکس‌ها تا چه حد چیدمان است مهم نیست، چون رفتاری که او در این هشت سال داشته گواه این مدعاست.
در قیاس رهبر کره‌شمالی، کیم جونگ اون، عکس چندان خصوصی‌ای در دنیای مجازی ندارد و عکس‌های محدودی از او و همسرش منتشر شده است حتی عکسی از فرزندانش نیز وجود ندارد. همسر او به مرموزبودن در میان اصحاب رسانه در کره‌شمالی مشهور است و حتی در همان اندک حضور هم خبرنامه دولتی کمونیستی کره‌شمالی او را به استفاده فراوان از جواهرات و لباس‌های مدگرایانه که مخالف با سیاست‌های کمونیستی است، متهم کرده است. زندگی خصوصی کیم جونگ اون مورد کنجکاوی رسانه‌هاست و تاکنون بی‌پاسخ مانده است. درمقابل عکس‌های پوتین را در اینترنت بررسی کردیم و جز تعداد کمی عکس از دخترانش بقیه عکس‌های تک‌نفره او هنگام شنا، تفریح اسب‌سواری و ماهیگیری منتشر شده است، او حتی به‌ندرت درباره خانواده‌اش صحبت می‌کند.
در پی جست‌وجو از عکس‌های رؤسای‌جمهور نگاهی نیز به عکس‌های آنگلا مرکل، رئیس‌جمهور آلمان، کردیم. عکسی از فضای خصوصی او یافت نشد و بیشتر عکس‌هایش حضور او در محافل رسمی و نیمه‌رسمی را نمایش می‌داد؛ عکس‌هایی که سعی در نشان‌دادن او به عنوان زنی سیاست‌مدار و پرقدرت داشت و فقط یک وجه از او را به تصویر کشیده بود یک زن رئیس‌جمهور. با این مقایسه و جست‌وجو آن‌کس که جلو دوربین سعی در نشان‌دادن خود واقعی‌اش دارد، راست‌گو‌تر است یا آن‌کس که کمتر عکس می‌گیرد؟
جواب به این تناقض یک پاسخ بیشتر ندارد، همواره رفتار، صدای گویاتری از تصویر دارد. آنچه ما در عکس‌ها می‌بینیم یا نمی‌بینیم، مهم نیست، چراکه در بسیاری از عکس‌های مستندنگاری‌شده از چهره‌های مطرح دنیای سیاست، تبلیغ، شعار و دستور دیدن در اولویت قرار دارند نه چهره واقعی و درونیات فردی که از او عکاسی شده است. با این حساب، دنیای واقعیت، رفتارهای واقعی و تصمیمات آن فرد است که شمایل او را در ذهن ما می‌سازد؛ مهم نیست پوتین باشد یا اوباما، همان‌طور که روزگاری مهم نبود چرچیل باشد یا ریگان. مخاطبان عکس‌های چهره‌های سیاسی، پروسه شخصیت‌شناسی خود را ممکن است با دیدن یک عکس شروع کنند اما نقطه پایان این روند در خود عکس نیست، جایی در بیرون و در دنیای واقع است، آنجا که یکی برای صلح می‌کوشد و دیگری برای جنگ، یکی برای پنهان‌کاری می‌کوشد و دیگری برای آشکارکردن خود، یکی برای حق حیات کودکان آنها را می‌بوسد و در قاب می‌نشیند و دیگری برای آنکه در قاب باشد، دست بر شانه کودکان می‌گذارد. عکس همواره برملا‌کننده آن سوی نقاب نیست، گاهی نمایشی است برای آنکه نشان‌مان دهد در آن سوی قاب، قرار است چه چیزی ببینیم!

دنیای عکس و تصویر، عصر جدید را به چالش کشیده و به مثابه زبانی گویا پرده از حریم خصوصی و عمومی انسان‌ها برداشته است. به‌طوری‌که عکس را رسانه‌ای قوی در بیان واقعیت می‌دانند که دست در دست تکنولوژی، بسیاری از رازهای مگو را فاش کرده یا حتی آبرویی را خریده و دراین‌بین فرقی بین عامه مردم و حاکمان و سردمداران سیاست و به عبارتی خواص قائل نیست و چه‌بسا که نوک تیز شمشیرش را به سمت قدرتمندان و حاکمان و سیاست‌مداران نشانه گرفته تا چهره واقعی‌تری از آنها را نشان دهد، اما واقعا تا چه حد یک عکس در بیان واقعیت راست‌گوست؟ و آیا باید چشمانمان به هر آنچه می‌بیند، مهر تأیید و صداقت بزند؟
تصور ما از عکس مستند همواره برشی از واقعیت است اما آیا زبان عکس، واقعیت را همان‌گونه که هست نمایش می‌دهد؟ یا گاهی قصد فریب ما را دارد؟ مگر نه اینکه هر عکس پیام ثانوی از واقعیت به‌تصویردرآمده از زبان بصری عکاس است، آیا با این تعبیر هر آنچه عکاس در کادر خود محصور می‌کند دقیقا منطبق بر واقعیت است؟ و اصلا خود عکاس تا چه اندازه شهادت بر صداقت این ادعا دارد؟
اینکه ما تصویری از شفقت و مهربانی یک رئیس‌جمهور که بارها از او رفتاری خودکامانه و ستمگرانه ديده‌ايم، ببینیم تصویری صادق است؟ این تناقض را چگونه می‌توان توصیف کرد؟
برای درک درست از این معنا مثال‌هایی را بیان می‌کنیم.
بعد از انتخابات ریاست‌جمهوری در آمریکا و رفتن اوباما بعد از هشت سال از تعدادی از عکس‌هایش در فضای مجازی منتشر شده است، این عکس‌ها از سوی پت سوزا، عکاس کاخ سفید، در مدت هشت سال گرفته شده است و سعی در نشان‌دادن واقعیت و قسمت‌هایی از زندگی اوباما دارد که کمتر دیده شده است؛ عکس‌های خانوادگی، عکس‌هایی حین بازی با کودکان، هنگام شنا و بازی با حیوانات و... . در عکس‌ها اوبامایی را می‌بینیم که نقش ریاست‌جمهوری را کنار گذاشته و نقش همسر، پدر، هم‌بازی و یک انسان معمولی را نشان می‌دهد؛ تصاویری که سعی داشته‌اند خود واقعی اوباما را نشان دهند. اینکه این عکس‌ها تا چه حد چیدمان است مهم نیست، چون رفتاری که او در این هشت سال داشته گواه این مدعاست.
در قیاس رهبر کره‌شمالی، کیم جونگ اون، عکس چندان خصوصی‌ای در دنیای مجازی ندارد و عکس‌های محدودی از او و همسرش منتشر شده است حتی عکسی از فرزندانش نیز وجود ندارد. همسر او به مرموزبودن در میان اصحاب رسانه در کره‌شمالی مشهور است و حتی در همان اندک حضور هم خبرنامه دولتی کمونیستی کره‌شمالی او را به استفاده فراوان از جواهرات و لباس‌های مدگرایانه که مخالف با سیاست‌های کمونیستی است، متهم کرده است. زندگی خصوصی کیم جونگ اون مورد کنجکاوی رسانه‌هاست و تاکنون بی‌پاسخ مانده است. درمقابل عکس‌های پوتین را در اینترنت بررسی کردیم و جز تعداد کمی عکس از دخترانش بقیه عکس‌های تک‌نفره او هنگام شنا، تفریح اسب‌سواری و ماهیگیری منتشر شده است، او حتی به‌ندرت درباره خانواده‌اش صحبت می‌کند.
در پی جست‌وجو از عکس‌های رؤسای‌جمهور نگاهی نیز به عکس‌های آنگلا مرکل، رئیس‌جمهور آلمان، کردیم. عکسی از فضای خصوصی او یافت نشد و بیشتر عکس‌هایش حضور او در محافل رسمی و نیمه‌رسمی را نمایش می‌داد؛ عکس‌هایی که سعی در نشان‌دادن او به عنوان زنی سیاست‌مدار و پرقدرت داشت و فقط یک وجه از او را به تصویر کشیده بود یک زن رئیس‌جمهور. با این مقایسه و جست‌وجو آن‌کس که جلو دوربین سعی در نشان‌دادن خود واقعی‌اش دارد، راست‌گو‌تر است یا آن‌کس که کمتر عکس می‌گیرد؟
جواب به این تناقض یک پاسخ بیشتر ندارد، همواره رفتار، صدای گویاتری از تصویر دارد. آنچه ما در عکس‌ها می‌بینیم یا نمی‌بینیم، مهم نیست، چراکه در بسیاری از عکس‌های مستندنگاری‌شده از چهره‌های مطرح دنیای سیاست، تبلیغ، شعار و دستور دیدن در اولویت قرار دارند نه چهره واقعی و درونیات فردی که از او عکاسی شده است. با این حساب، دنیای واقعیت، رفتارهای واقعی و تصمیمات آن فرد است که شمایل او را در ذهن ما می‌سازد؛ مهم نیست پوتین باشد یا اوباما، همان‌طور که روزگاری مهم نبود چرچیل باشد یا ریگان. مخاطبان عکس‌های چهره‌های سیاسی، پروسه شخصیت‌شناسی خود را ممکن است با دیدن یک عکس شروع کنند اما نقطه پایان این روند در خود عکس نیست، جایی در بیرون و در دنیای واقع است، آنجا که یکی برای صلح می‌کوشد و دیگری برای جنگ، یکی برای پنهان‌کاری می‌کوشد و دیگری برای آشکارکردن خود، یکی برای حق حیات کودکان آنها را می‌بوسد و در قاب می‌نشیند و دیگری برای آنکه در قاب باشد، دست بر شانه کودکان می‌گذارد. عکس همواره برملا‌کننده آن سوی نقاب نیست، گاهی نمایشی است برای آنکه نشان‌مان دهد در آن سوی قاب، قرار است چه چیزی ببینیم!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.