|

پیام محرم سلطه‌ناپذیری است

حسین انصاری‌راد


پیامی که از بطن قرآن مجید تا امروز برای ما باقی مانده و به ما در درک مفهوم اسلام و عمل به آن کمک می‌کند، همانا مسئله توحید است و واقعیت این است که درک پیام قیام حسین (ع) و تأثیر حرکت او بر تاریخ انسان، جز با دقت بیشتر بر مسئله توحید روشن نمی‌شود. خداوند در قرآن از زبان پیامبران و به زبان پیامبران بزرگ و اهل کتاب خود، معنای توحید را به وضوح بیان کرده است: «ای اهل ایمان، ‌ای پیروان پیامبران بزرگی که صاحب کتاب هستند، بیایید تا بر سر یک کلمه مشترک متحد شوید و آن کلمه مشترک این است که خدای یگانه را بپرستید و هیچ سلطه‌ای را جز سلطه خداوند نپذیرید». براین‌اساس می‌توان کلمه توحید را که مبنای دعوت تمام پیامبران بزرگ الهی است نوعی دعوت به سلطه‌ناپذیری انسان‌ها در نظر گرفت؛ به این معنا که جز خداوند باری‌تعالی، هیچ وجودی نباید بر انسان‌ها مسلط باشد. اصل سلطه‌ناپذیری در کنار تأکید بر پرستش خدای یکتا، نشان از توجهات دین اسلام به مسئله نفی ظلم، ایجاد عدالت و اخلاق در روابط انسان‌ها با یکدیگر و تأمین کرامت آدم‌ها دارد.
در دوره معاویه و پس از آن یزید که بسیاری از اصول اسلامی نادیده گرفته شده یا در حال نابودی بودند، حضرت سیدالشهدا(ع) با تمرکز بر همین اصل و در حقیقت برای دفاع از اصل سلطه‌ناپذیری انسان از سوی انسانی دیگر، دست به قیام تاریخی خود زد. نگاهی به نامه‌ای که معاویه برای امام سوم شیعیان نوشته و پاسخی که ایشان به معاویه داده است، حکایت از آن دارد که معاویه بیم ایجاد یک جنبش اجتماعی با محوریت امام حسین (ع) را در مدینه داشته و به‌همین‌خاطر به او نوشته است: «مطالبی برای من نقل شده که شایسته است آن را ترک کنی... . به عهد خدا وفا کن... بترس از آنکه وسیله‌ای برای تفرقه امت شوی و بترس از اینکه با دست تو در بین امت اسلام فتنه‌ای ایجاد شود...». در پاسخ به این نامه، حضرت جواب دندان‌شکنی به معاویه می‌دهد و ضمن برشمردن جنایات معاویه، نامه را با چنین سخنی به پایان می‌برد: «می‌ترسم که خداوند مرا در برابر این سکوتی که در برابر کار تو دارم مورد مؤاخذه قرار دهد»، اما با روی‌کارآمدن یزید، دیگر دلیلی برای مدارا وجود نداشت. یزید به فسق و فساد و شهوت‌رانی مشهور بود و قیام امام حسین علیه او که نماد تمام بدی‌های دوره‌ها بود به وقوع پیوست. شاید از این منظر است که روز عاشورا را می‌توان عرصه رویارویی تمام خوبی‌ها در برابر تمام بدی‌ها به حساب آورد. دلیل آنکه هر سال، شیعیان و دیگر مؤمنان راه حق، محرم را پاس می‌دارند، عظمت ایستادگی امام حسین (ع) در دفاع از شرف انسان، ظلم‌دیده‌ها و به عبارت بهتر دفاع از اصل توحید و سلطه‌ناپذیری انسان است.


پیامی که از بطن قرآن مجید تا امروز برای ما باقی مانده و به ما در درک مفهوم اسلام و عمل به آن کمک می‌کند، همانا مسئله توحید است و واقعیت این است که درک پیام قیام حسین (ع) و تأثیر حرکت او بر تاریخ انسان، جز با دقت بیشتر بر مسئله توحید روشن نمی‌شود. خداوند در قرآن از زبان پیامبران و به زبان پیامبران بزرگ و اهل کتاب خود، معنای توحید را به وضوح بیان کرده است: «ای اهل ایمان، ‌ای پیروان پیامبران بزرگی که صاحب کتاب هستند، بیایید تا بر سر یک کلمه مشترک متحد شوید و آن کلمه مشترک این است که خدای یگانه را بپرستید و هیچ سلطه‌ای را جز سلطه خداوند نپذیرید». براین‌اساس می‌توان کلمه توحید را که مبنای دعوت تمام پیامبران بزرگ الهی است نوعی دعوت به سلطه‌ناپذیری انسان‌ها در نظر گرفت؛ به این معنا که جز خداوند باری‌تعالی، هیچ وجودی نباید بر انسان‌ها مسلط باشد. اصل سلطه‌ناپذیری در کنار تأکید بر پرستش خدای یکتا، نشان از توجهات دین اسلام به مسئله نفی ظلم، ایجاد عدالت و اخلاق در روابط انسان‌ها با یکدیگر و تأمین کرامت آدم‌ها دارد.
در دوره معاویه و پس از آن یزید که بسیاری از اصول اسلامی نادیده گرفته شده یا در حال نابودی بودند، حضرت سیدالشهدا(ع) با تمرکز بر همین اصل و در حقیقت برای دفاع از اصل سلطه‌ناپذیری انسان از سوی انسانی دیگر، دست به قیام تاریخی خود زد. نگاهی به نامه‌ای که معاویه برای امام سوم شیعیان نوشته و پاسخی که ایشان به معاویه داده است، حکایت از آن دارد که معاویه بیم ایجاد یک جنبش اجتماعی با محوریت امام حسین (ع) را در مدینه داشته و به‌همین‌خاطر به او نوشته است: «مطالبی برای من نقل شده که شایسته است آن را ترک کنی... . به عهد خدا وفا کن... بترس از آنکه وسیله‌ای برای تفرقه امت شوی و بترس از اینکه با دست تو در بین امت اسلام فتنه‌ای ایجاد شود...». در پاسخ به این نامه، حضرت جواب دندان‌شکنی به معاویه می‌دهد و ضمن برشمردن جنایات معاویه، نامه را با چنین سخنی به پایان می‌برد: «می‌ترسم که خداوند مرا در برابر این سکوتی که در برابر کار تو دارم مورد مؤاخذه قرار دهد»، اما با روی‌کارآمدن یزید، دیگر دلیلی برای مدارا وجود نداشت. یزید به فسق و فساد و شهوت‌رانی مشهور بود و قیام امام حسین علیه او که نماد تمام بدی‌های دوره‌ها بود به وقوع پیوست. شاید از این منظر است که روز عاشورا را می‌توان عرصه رویارویی تمام خوبی‌ها در برابر تمام بدی‌ها به حساب آورد. دلیل آنکه هر سال، شیعیان و دیگر مؤمنان راه حق، محرم را پاس می‌دارند، عظمت ایستادگی امام حسین (ع) در دفاع از شرف انسان، ظلم‌دیده‌ها و به عبارت بهتر دفاع از اصل توحید و سلطه‌ناپذیری انسان است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.