آسیا؛ میدان رقابت چین و آمریکا

به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،

مواضع اخیر رؤسای جمهوری آمریکا و چین در قبال کشورهایی که همسو با آنها گام برنمی‌دارند، قدرت‌های میانه را وادار به اتخاذ رویکردی جدید در روابط بین‌الملل در زمینه‌های سیاسی و اقتصادی کرده است. بازداشت نیکلاس مادورو به دست دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا و بحث‌های مربوط به حملات نظامی در خاورمیانه و اقدام چین علیه کشتی‌های فیلیپین در دریای جنوبی چین و هشدار مداوم به تایوان، نشانگر این است که هر دو ابرقدرت در حال آزمایش محدودیت‌های نظم بین‌المللی مبتنی بر قانون هستند.

برای دهه‌ها، این منطقه به یک فرمول ساده متکی بوده است: چین برای رشد اقتصادی و ایالات متحده برای امنیت. این معامله، زیربنای نسلی از امنیت و رفاه بود و به کشورها اجازه داد با افزایش درآمدها و استانداردهای زندگی، بر موج جهانی‌شدن سوار شوند. اما میزان کارایی این ایده‌ها، به‌ویژه برای کشورهای کوچک‌تر و متوسط ‌که از نظر اقتصادی یا نظامی، قدرت ابرقدرت‌ها را ندارند، رو به کاهش است. مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، در مواجهه با تردیدهای ترامپ درمورد توافق تجاری‌شان، هفته گذشته در پکن با شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهوری چین، دیدار کرد و طرفین توافق کردند روابط را بازسازی کنند و موانع وارداتی از جمله تعرفه‌ها بر خودروهای برقی چینی را کاهش دهند. کارنی در اولین سفر یک رهبر کانادایی در هشت سال گذشته، به «نظم نوین جهانی» اشاره کرد؛ اشاره‌ای به اینکه چگونه دولت ترامپ هنجارهای بین‌المللی را زیر پا گذاشته است.

چنین دیدگاهی در آسیا بارها دیده شده است. لی هسین لونگ، وزیر ارشد سنگاپور، در گفت‌وگو با بلومبرگ به‌تازگی هشدار داد تمایل واشنگتن برای اقدام یک‌جانبه باید کشورهای کوچک‌تر را در همه‌جا نگران کند. این نخست‌وزیر سابق به‌تازگی در یک رویداد اندیشکده منطقه‌ای، اذعان کرد ونزوئلا چالش‌های داخلی جدی دارد، اما این مسئله اقدامات آمریکا را توجیه نمی‌کند. لی گفت: «از دیدگاه یک کشور کوچک، اگر دنیا این‌گونه کار کند، ما مشکل خواهیم داشت». قتل رنه نیکول گود در مینیاپولیس به دست یک مأمور اداره مهاجرت و گمرک، باعث مقایسه‌های ناخوشایندی با چین شده است؛ کشوری که علیه شهروندان خود از زور استفاده کرده، در عبورومرور کشتی‌ها در آب‌های بین‌المللی مداخله کرده و مدت‌هاست که مورد انتقاد بین‌المللی و اغلب از سوی خود واشنگتن قرار گرفته است.

اریک اولاندر، یکی از بنیان‌گذاران پروژه چاینا گلوبال ساوث -اندیشکده‌ای که به بررسی مشارکت چین در آسیا-اقیانوسیه، آفریقا، آمریکای لاتین، خاورمیانه و آسیای مرکزی می‌پردازد- خاطرنشان می‌کند‌ این سخت‌گیری برای قدرت‌های متوسط ‌و کوچک‌تر که مدت‌هاست به ثبات آمریکایی عادت دارند، یک معضل استراتژیک ایجاد کرده است. او افزود: «ترامپ همه چیز را وارونه‌ و دولت‌های منطقه را شوکه کرده است. اما این کشورها عمل‌گرا نیز هستند. آنها واشنگتن و پکن را به ‌عنوان گزینه‌های دوگانه نمی‌بینند و به چین نه به‌ عنوان یک متحد یا یک تهدید، بلکه به ‌عنوان یک فرصت اقتصادی نگاه می‌کنند».

این احساس در شاخص قدرت آسیا در سال ۲۰۲۵ که از طرف مؤسسه لووی مستقر در سیدنی منتشر شد و نفوذ یک کشور را در ابعاد نظامی، اقتصادی، دیپلماتیک و فرهنگی اندازه‌گیری می‌کند، نیز تکرار می‌شود. این مؤسسه سال گذشته میلادی، همچنان ایالات متحده را به‌ عنوان قدرتمندترین کشور آسیا رتبه‌بندی کرد، اما اختلاف آن با چین به کمترین میزان خود از سال ۲۰۲۰ رسید.

دلیل اصلی؟ نبود اطمینان درمورد رویکرد ترامپ به آسیا و تعرفه‌های او، حتی با وجود اینکه اقتصادهای منطقه‌ای تا حد زیادی تابع آن بودند. در همین حال، چین همچنان به گسترش قابلیت‌های نظامی خود ادامه می‌دهد و به نظر می‌رسد در پاسخ به زورگویی اقتصادی آمریکا، به تعرفه‌ها و کنترل‌های صادراتی خود، مطمئن است.

با این حال، تردیدهای درخورتوجهی درمورد نیت چین وجود دارد. الگوی رفتار قهرآمیز پکن، از کوبیدن و آب‌پاشی به کشتی‌های خارجی در آب‌های مورد مناقشه گرفته تا تلافی اقتصادی علیه کشورهایی که از ترجیحات سیاسی آن سرپیچی می‌کنند، نگرانی‌ها درمورد احترام این کشور به هنجارهای بین‌المللی را تقویت کرده است. بسیاری از دولت‌ها، در سایه نوسازی سریع نظامی، تاکتیک‌های فشار در اطراف تایوان و ادعاهای دریایی گسترده چین، در حال جلوگیری از اتکای بیش‌از‌حد خود به این کشور هستند. بقا در این دنیای جدید نیازمند رویکردی متنوع است. قدرت‌های میانه باید همکاری با یکدیگر را نه‌فقط از طریق انجمن‌ها و اطلاعیه‌های منطقه‌ای، بلکه درمورد مسائل عملی از امنیت دریایی گرفته تا تجارت، تعمیق بخشند.

قدرت‌های میانه اقداماتی از این نوع را در دست اجرا دارند. اقدام کانادا برای نزدیکی به چین ممکن است بدبینانه به نظر برسد، اما کارنی پس از آن سفرهایی به قطر و سوئیس برای تنوع‌بخشیدن به روابط تجاری انجام داد. ژاپن و کره جنوبی که مدت‌ها از هم جدا بودند، در واکنش به نگرانی‌های مشترک درمورد چین و تردید درمورد قابل اعتماد بودن آمریکا، به یکدیگر نزدیک‌تر می‌شوند. استرالیا و فیلیپین در حال امضای روابط نظامی قوی‌تری هستند و انتظار می‌رود هزینه‌های دفاعی کانبرا در سال جاری شامل پروژه‌های زیرساختی در پنج پایگاه در این کشور جنوب‌شرقی آسیا باشد.

در همین حال، هند که در شاخص لووی به‌ عنوان سومین قدرت مهم پس از ایالات متحده و چین شناخته می‌شود، امسال برای چهارمین بار ریاست گروه بریکس را برعهده دارد. این امر به دهلی‌نو فرصت می‌دهد تا به ‌عنوان پلی بین کشورهای جنوب جهان عمل کند و ادغام تجاری را تعمیق بخشد. نظم قدیمی مبتنی بر قوانین به‌سرعت در حال محوشدن است. اما قدرت‌های میانه نیز بدون عاملیت نیستند. تلاش آنها می‌تواند از محوشدن هنجارهایی جلوگیری کند که تاکنون به آنها وابسته بودند.

آخرین مطالب منتشر شده در روزنامه شرق را از طریق این لینک پیگیری کنید.