به مناسبت تولد «تونل کندوان»
میهمانخانه میهمانکش
سهیل کارآگاه معمار
حکایت تونل کندوان، همان قصه تلاش شتابزده و سرشار از سرگیجه ما، برای عبور از الگوهای سنتی زندگی به شبه الگوهایی موسوم به «مدرن» است. کندوان هم از همانسری محصولات کلنگزنی بشر در دل سرشت طبیعی و سرشت طبیعت است؛ منتها این یکی روایتی دلنشین دارد؛ تاریخ نقل میکند که در طول ساخت تونل، کارگران مورد پذیرایی اهالی روستای کندوان قرار میگیرند و احتمالا نامگذاری این تونل، یکجور جبران محبت اهالی بوده است. شاعرانه که تفسیر کنیم، تونل کندوان، اتاق میهمانی روستای کندوان بوده است. در تقویت این ادعا، مقررات منحصر به فرد مربوط به این تونل را میشود به مثابه آداب و رسوم این میهمانخانه تلقی کرد؛ اینکه ماشینها باید با چراغ سبز راهداران وارد تونل میشدند. نوعی نظم اجباری که میتوان آن را یکجور رفتار توام با احترام ماشینها و انسانها به یکدیگر و به محیط طبیعی آنجا به شمار آورد.تونل کندوان از زمان شروع حیات خود تا حالا، دو رویداد مهم را از سر گذرانده که با برخی از مقاطع تاریخ معاصر ما کاملا همخوانی دارد: نخستین اتفاق، تولدش است که همزمان با اقدامات رضاخان در جهت مدرنیزاسیون ایران صورت گرفته. اتفاقا ساخت این بنا، یکی از مصادیق
مدرنیزاسیون و در راستای همین سیاستهای کالبدشکافانه رضاخانی بوده است؛ چیزی شبیه خیابانکشیهای تهران و عجیب اینکه تونل، خود در زیر چرخهای پرشتاب ادوار بعدی مدرنیزاسیون فرسوده و مستهلک شد؛ انگار که تکرر حوادث در تاریخ، سنت و مدرنیته نمیشناسد. احتمالا ذکر این موضوع بی ربط به نظر میرسد که تعریض تونل کندوان تقریبا همزمان با شیوع الگوی ادغام اتاق میهمانی با نشیمن به منظور تعریض فضای خانه در خانه های ایرانی، اتفاق افتاده است! اما شاید بتوان از آن به عنوان یک شاهد نه چندان معتبر، در باور هماهنگی حیات تونل کندوان و حیات انسان ایرانی معاصر، سوءاستفاده کرد. دومین رویداد مهم تونل کندوان، تحول و تغییر است که به شکل تعریض صورت گرفت. این تعریض، به نوعی مجازات تونل در برابر اتهامات وارده بود. جرم تونل کندوان یکی ایجاد اخلال در سفرهای تهران - شمال بود و دیگر اینکه کندوان، میهمانخانهای میهمانکش به شمار میآمد. اکنون، با اصلاح تونل، عبورومرور میان پایتخت سیاسی و پایتخت تعطیلات ایران به سهولت صورت میگیرد و رفتوآمد در آن جریان دارد، گویی کندوان هنوز آنجاست ولی دیگر خاطرهای از آن همه احترام و نظم و طبیعت سرشتی در
حافظه ندارد!
حکایت تونل کندوان، همان قصه تلاش شتابزده و سرشار از سرگیجه ما، برای عبور از الگوهای سنتی زندگی به شبه الگوهایی موسوم به «مدرن» است. کندوان هم از همانسری محصولات کلنگزنی بشر در دل سرشت طبیعی و سرشت طبیعت است؛ منتها این یکی روایتی دلنشین دارد؛ تاریخ نقل میکند که در طول ساخت تونل، کارگران مورد پذیرایی اهالی روستای کندوان قرار میگیرند و احتمالا نامگذاری این تونل، یکجور جبران محبت اهالی بوده است. شاعرانه که تفسیر کنیم، تونل کندوان، اتاق میهمانی روستای کندوان بوده است. در تقویت این ادعا، مقررات منحصر به فرد مربوط به این تونل را میشود به مثابه آداب و رسوم این میهمانخانه تلقی کرد؛ اینکه ماشینها باید با چراغ سبز راهداران وارد تونل میشدند. نوعی نظم اجباری که میتوان آن را یکجور رفتار توام با احترام ماشینها و انسانها به یکدیگر و به محیط طبیعی آنجا به شمار آورد.تونل کندوان از زمان شروع حیات خود تا حالا، دو رویداد مهم را از سر گذرانده که با برخی از مقاطع تاریخ معاصر ما کاملا همخوانی دارد: نخستین اتفاق، تولدش است که همزمان با اقدامات رضاخان در جهت مدرنیزاسیون ایران صورت گرفته. اتفاقا ساخت این بنا، یکی از مصادیق
مدرنیزاسیون و در راستای همین سیاستهای کالبدشکافانه رضاخانی بوده است؛ چیزی شبیه خیابانکشیهای تهران و عجیب اینکه تونل، خود در زیر چرخهای پرشتاب ادوار بعدی مدرنیزاسیون فرسوده و مستهلک شد؛ انگار که تکرر حوادث در تاریخ، سنت و مدرنیته نمیشناسد. احتمالا ذکر این موضوع بی ربط به نظر میرسد که تعریض تونل کندوان تقریبا همزمان با شیوع الگوی ادغام اتاق میهمانی با نشیمن به منظور تعریض فضای خانه در خانه های ایرانی، اتفاق افتاده است! اما شاید بتوان از آن به عنوان یک شاهد نه چندان معتبر، در باور هماهنگی حیات تونل کندوان و حیات انسان ایرانی معاصر، سوءاستفاده کرد. دومین رویداد مهم تونل کندوان، تحول و تغییر است که به شکل تعریض صورت گرفت. این تعریض، به نوعی مجازات تونل در برابر اتهامات وارده بود. جرم تونل کندوان یکی ایجاد اخلال در سفرهای تهران - شمال بود و دیگر اینکه کندوان، میهمانخانهای میهمانکش به شمار میآمد. اکنون، با اصلاح تونل، عبورومرور میان پایتخت سیاسی و پایتخت تعطیلات ایران به سهولت صورت میگیرد و رفتوآمد در آن جریان دارد، گویی کندوان هنوز آنجاست ولی دیگر خاطرهای از آن همه احترام و نظم و طبیعت سرشتی در
حافظه ندارد!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.