|

حقیقتی که باید سوزانده می‌شد

داریوش معمار

محمد حقوقی را می‌توان پیشگوی شعر معاصر ایران لقب داد، از میان هفت نفری که او با عنوان شاعران ماندگار شعر نو پس از نیما یوشیج در دهه 40 معرفی کرد: احمد شاملو، مهدی اخوان‌ثالث، فروغ فرخزاد و سهراب سپهری مبدل به ستارگان شعر فارسی شدند.
یکی از نقاط مشترک این شاعران، سرنوشت نخستین مجموعه از آثار منتشرشده ایشان در دوره جوانی است که اقبالی نیافت. نیما با انتشار نخستین منظومه به سبک نیمایی با عنوان«رنگ پریده» که در هفته‌نامه قرن بیستمِ میرزاده عشقی منتشر شد، انتقادهای فراوانی را برانگیخت، هرچند این شعر سرآغاز تحولی در شعر فارسی بود، ولی پس از شهرت‌یافتن نیما نتوانست جایگاه ویژه‌ای پیدا کند و میان اشعار متوسط وی جای گرفت، نخستین مجموعه از اشعار احمد شاملو نیز سرنوشتی مشابه داشت، کتاب «آهنگ‌های فراموش شده» حاوی اشعاری در قالب سنتی و موزون بود که او در مناسبت‌های مختلف به اشتباه خود در انتشار آنها اشاره کرد، در مقدمه آن نوشت: «قطعاتی که در این کتاب جمع شده‏‌اند، نوشته‌هایی است که در حقیقت می‏بایستی سوزانده شده باشد. آهنگ‏‌هایی‌ست که خیلی زود از یاد می‌‏رود....»
نخستین کتاب مهدی اخوان‌ثالث با نام «ارغنون» نیز وضعیتی مشابه دارد، این مجموعه حاوی عاشقانه‌ها و شعر‌هایی اجتماعی است که برای شاعرش شهرتی به بار نیاورد. نخستین کتاب فروغ فرخزاد نیز با اینکه، شاعر را بر سر زبان‌ها انداخت، اما با سایه‌ای که از فریدون توللی بر سر شاعر گرفت، حاوی کمال شاعرانه‌ای نبود، فروغِ چهارپاره‌سرای این کتاب، بعدها که به ایمان بیاوریم و آغاز فصل سرد رسید، آرزو داشت این کتاب را منتشر نکرده بود. سهراب سپهری ستاره پنجم شعر نو نیز با اولین کتاب خود در ردیف شاعران خروس جنگی قرار گرفته، بارقه‌های نو در خیال‌پردازی مجموعه «زندگی خواب‌ها» هرچند او را متمایز کرد، اما هیچ نشانی از شهرت و استعداد عالی وی با آن بروز نداد.
در کل پنج شاعر بزرگ نوپرداز با کتاب اولشان راه به جایی نبرده‌اند، هرچند این نکته را نباید فراموش کرد، نوجوانی و جوانی شاعر، غلبه احساسات و عواطف وی بر رفتارهایش و ناشکیبایی او در کنترل احساس می‌تواند مانعی برای بروز حقیقت استعدادش به حساب بیاید، ولی از سوی دیگر آغازی بوده برای راهی که وی را در مسیر اصلی شعرش برده است. چه بسا اگر این کتاب‌ها انتشار نمی‌یافت، راه ایشان نیز به آنجا که باید نمی‌رسید.

محمد حقوقی را می‌توان پیشگوی شعر معاصر ایران لقب داد، از میان هفت نفری که او با عنوان شاعران ماندگار شعر نو پس از نیما یوشیج در دهه 40 معرفی کرد: احمد شاملو، مهدی اخوان‌ثالث، فروغ فرخزاد و سهراب سپهری مبدل به ستارگان شعر فارسی شدند.
یکی از نقاط مشترک این شاعران، سرنوشت نخستین مجموعه از آثار منتشرشده ایشان در دوره جوانی است که اقبالی نیافت. نیما با انتشار نخستین منظومه به سبک نیمایی با عنوان«رنگ پریده» که در هفته‌نامه قرن بیستمِ میرزاده عشقی منتشر شد، انتقادهای فراوانی را برانگیخت، هرچند این شعر سرآغاز تحولی در شعر فارسی بود، ولی پس از شهرت‌یافتن نیما نتوانست جایگاه ویژه‌ای پیدا کند و میان اشعار متوسط وی جای گرفت، نخستین مجموعه از اشعار احمد شاملو نیز سرنوشتی مشابه داشت، کتاب «آهنگ‌های فراموش شده» حاوی اشعاری در قالب سنتی و موزون بود که او در مناسبت‌های مختلف به اشتباه خود در انتشار آنها اشاره کرد، در مقدمه آن نوشت: «قطعاتی که در این کتاب جمع شده‏‌اند، نوشته‌هایی است که در حقیقت می‏بایستی سوزانده شده باشد. آهنگ‏‌هایی‌ست که خیلی زود از یاد می‌‏رود....»
نخستین کتاب مهدی اخوان‌ثالث با نام «ارغنون» نیز وضعیتی مشابه دارد، این مجموعه حاوی عاشقانه‌ها و شعر‌هایی اجتماعی است که برای شاعرش شهرتی به بار نیاورد. نخستین کتاب فروغ فرخزاد نیز با اینکه، شاعر را بر سر زبان‌ها انداخت، اما با سایه‌ای که از فریدون توللی بر سر شاعر گرفت، حاوی کمال شاعرانه‌ای نبود، فروغِ چهارپاره‌سرای این کتاب، بعدها که به ایمان بیاوریم و آغاز فصل سرد رسید، آرزو داشت این کتاب را منتشر نکرده بود. سهراب سپهری ستاره پنجم شعر نو نیز با اولین کتاب خود در ردیف شاعران خروس جنگی قرار گرفته، بارقه‌های نو در خیال‌پردازی مجموعه «زندگی خواب‌ها» هرچند او را متمایز کرد، اما هیچ نشانی از شهرت و استعداد عالی وی با آن بروز نداد.
در کل پنج شاعر بزرگ نوپرداز با کتاب اولشان راه به جایی نبرده‌اند، هرچند این نکته را نباید فراموش کرد، نوجوانی و جوانی شاعر، غلبه احساسات و عواطف وی بر رفتارهایش و ناشکیبایی او در کنترل احساس می‌تواند مانعی برای بروز حقیقت استعدادش به حساب بیاید، ولی از سوی دیگر آغازی بوده برای راهی که وی را در مسیر اصلی شعرش برده است. چه بسا اگر این کتاب‌ها انتشار نمی‌یافت، راه ایشان نیز به آنجا که باید نمی‌رسید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.