مرگ شاعر وارد در کسبوکار راک
اديب وحدانيآملي
١- سال ١٣٩١ که مدير برنامههاي لئونارد کوهن تمام پولهاي پيرمرد را برداشت و رفت، پيرمرد مجبور شد بعد از حدود 12 سال گيتارش را سيم بيندازد و برود دور دنيا پول دربياورد و يک آلبوم موسيقي هم داد. حميد منبتي خواست درباره کوهن يک پرونده در مجله تجربه دربياورد و سراغ بسياري از آدمهاي مهم رفت تا درباره کوهن بنويسند و بيشترشان گفتند از او خوششان نميآيد و ننوشتند. آنها نميدانستند چرا خوششان نميآيد، من اينجا توضيح ميدهم.
٢ و ٣- ديلن که نوبل برد، داد خيلي از اهالي ادبيات درآمد که چرا يک موزيسين بايد جايزه ادبيات ببرد. مستند شهيار کبيري درباره ترانه را كه ميديدم، آنجا هم بيشتر دعواها سر آن بود که نوابغ ميگويند ترانه، شعر است و حرفهاشان که از پي خراب است، به نتيجه هم نميرسد. کوهن شاعري بود که ستاره راک هم شد، اينجا کمي قضيه را باز ميکنم.
لئونارد کوهن سال 1934 به دنيا آمد و حدودا 15ساله بود که يک مجموعه شعر از لورکا خواند و آنقدر خوشش آمد که بعدا آهنگ «اين والس را بگير» را بنا بر ترجمه آزاد خودش از يک شعر لورکا ساخت. کوهن در جواني اين شانس را داشت که با دو زبان آشنا شود. او در منطقه وستماونت کبِک کانادا به دنيا آمده بود که يک منطقه انگليسيزبان در يک ايالت بزرگ فرانسويزبان است و يادم نيست چه کسي گفته که فرد وقتي يک زبان دوم را ياد ميگيرد، تازه زبان اولش را ياد ميگيرد. اينکه آن آدم شاعر يا ترانهسرا يا نويسنده شود و در تنها قسمت فرانسويزبان آمريکاي شمالي زندگي کند، اما در همان جا هم در يک تکه که به زبان انگليسي صحبت ميکنند بزرگ شود، از آن شوخيهاي روزگار است. اما اينکه طرف در 22سالگي موفق شود اولين مجموعه شعرش را چاپ کند، اتفاقي نيست. بهخصوص اينکه اين مجموعه شعر را انتشارات دانشگاه مکگيل چاپ کند هم اتفاقي نيست، اما اينکه اين مجموعه شعر اولين کتاب از مجموعه اشعار انتشارات مکگيل است را بايد پاي زرنگي کوهن گذاشت که توانست همه را مجاب کند که در 22سالگي شاعر است و چه شاعري هم بود که وقتي دو سال بعد به نيويورک رفت تا تحصيل کند، از آنجا
به دليل «بيشور و هيجانبودنش» رفت و نيويورک آن سالها، معدن فرهنگ غرب و به قول باب ديلن «پايتخت دنيا» بود که انواع جنبشهاي فرهنگي، ادبي، هنري و موسيقايي در آن در جريان بود. به جاي ماندن در نيويورک جنبش بيت، کوهن به کانادا که هنوز هم در مقايسه با نيويورک يک روستاست، برگشت تا مجموعه شعرهاي «جعبه ادويه جهان» را چاپ کند و در بهترين نقد اينگونه توصيف شود: «کوهن احتمالا بهترين شاعر جوان قسمت انگليسيزبان کاناداست». کوهن بعدش رفت در يک جزيره در يونان به اسم هيدرا زندگي کرد و دو رمان «بازي محبوب» و «بازندههاي زيبا» و مجموعه شعرهاي «گلهايي هديه به هيتلر» و «انگلهاي بهشت» را چاپ کرد. کوهن طوري توي ذوقش خورد که شعرهايش نگرفته که تا 12 سال شعر چاپ نکرد و بعد از آن هم در 46 سال در کل چهار کتاب شعر داد بيرون.
به گفته زندگينويسهاي کوهن، توفيقنیافتن کتابهاي او باعث شد به سراغ ضبط موسيقي برود. به گفته خود کوهن، او با ديدن موفقيت باب ديلن که شعرهايش را آواز ميخواند، رفت سراغ آوازخواندن و اول رفت به «کارخانه» اندي وارهول که محل تجمع استعدادهاي نيويورک بود و در همان جا به وسیله جان هاموند که باب ديلن را کشف کرده بود، کشف شد. بعد کوهن يک تعداد آلبوم بيرون داد که به گفته مايکل گري «اهميت هنري آنها با ميزان فروش آنها نسبت عکس داشت». آلبومهاي کوهن اسمهاي قشنگي دارند مثل:
آهنگهاي لئونارد کوهن، آهنگهاي يک اتاق، آهنگهاي عشق و نفرت، آهنگهاي متأخر و ده آهنگ جديد!
اسم يکي از آلبومهاي کوهن «مرگ مرد بانو» است، اسم کتابي که کوهن يک سال قبل چاپ کرد، «مرگ مرد بانوان» بود. آلبومهاي کوهن همه تقريبا يک صدا ميدهند، همانطور که خود کوهن صداي مشخصي را انتخاب کرده که با آن ميخواند. در عالم جدي موسيقي، چندلحني يک اصل است، يک «بايد» است. يک گروه يا يک خواننده خوب داراي لحنهاي متعددي است که با آنها ميخواند و اين لحنها مناسب لحن ترانه و لحن قطعه موسيقي است. خوانندههاي خيلي خوب در هر آهنگ، لحني را که آن آهنگ ميطلبد، ميخوانند. باب ديلن در کتاب خاطراتش نوشته است که دليل موفقيت خود را اين ميداند که در هر آهنگ، خودش پشت آهنگ ميايستد و سعي ميکند انرژي و توانش را بگذارد تا آن آهنگ شنيدني شود، برخلاف خيلي از خوانندهها که آهنگشان را ميخوانند تا خودشان ديده شوند. (ديلن اين نکته را آنقدر مهم ميدانست که در هيچکدام از مصاحبههايش به آن اشاره نکرد و در کتابش آن را نوشت). لئونارد کوهن از اين نظر شاهکار است، او نهتنها لحن خود را تغيير نميدهد، بلکه حتي وقتي تهيهکنندهها، سعي ميکنند به او الحان مختلفي ببخشند، بهسختي مقاومت ميکند. کوهن خودش گفته است آنقدر در برابر تهيهکننده
بسيار مشهوري به اسم فيل اسپکتور مقاومت کرد که اسکپتور او را با يک تير و کمان تهديد کرد. من اين را ميگذارم به حساب حس بويايي بسيار پيشرفته اقتصادي کوهن. کوهن ميداند که بسياري از مردم به دنبال امنيت هستند و دلشان ميخواهد وقتي يک آهنگ يا آلبوم را ميخرند، بدانند دقيقا قرار است چه صدايي بدهد. در دنيايي که هنوز يک غذاي خوشمزهتر از قورمهسبزي کشف نشده است، هيچ اشکالي ندارد که يک هنرمند همان چيزهاي قديمي را درست و حسابي و با حساب و کتاب و با در و پيکر با هم جفتوجور کند و به آدم تحويل دهد، اما آيا واقعا کوهن اين کار را کرد؟ در آلبومهاي جديد کوهن، سبک او معلومتر شده است، اما از همان اول هم لئونارد کوهن موسيقي ساده سرراست دمدستي دستماليشده مکرر پاپ را با تعدادي ترانه درباره هفت گناه مخلوط ميکرد و آهنگهايي که جداي از دلمردگي و بيحاليشان هيچ فرقي با يک آهنگ درجه دو مدونا نداشتند، بيرون ميداد. فرض کنيد روي يک آهنگ سرزنده که با همخواني چند دختر همراه بود و جملههاي موسيقياش طوري ساده و تويمخبرو هستند که من الان دو روز است دارم موسيقيهاي پيچيده گوش ميکنم تا آنها هي در مغزم رژه نروند، روي آهنگي که
مثلا ميشود شعر گذاشت «عزيزم بيتو ميميرم/ من تو عشق تو اسيرم» لئونارد کوهن درباره هيروشيما يا بحران ايدز، جملههاي داراي قافيه جدي ميگويد. موقع خواندن ترانههاي کوهن من ياد مريم حيدرزاده ميافتم، درحاليکه همه ادعا دارند که دارند فروغ ميشنوند. اينکه کوهن در ايران ميگيرد را من اول به امنيت شنيدن نسبت ميدهم. شنوندهها حوصله يا علاقه يا وقت ندارند که چيزهايي را گوش و از بين آنها چيزهاي موردعلاقه خودشان را انتخاب کنند. شايد هم موسيقي برايشان آنقدر مهم نيست و همين قدر که يک کار خارجي داشته باشند تا در مقابل آنهايي که آنها هم يک نوار خارجي دارند، کم نياورند، برايشان بس است. دليل دوم را از يک جمله يوسفعلي ميرشکاک گرفتم که ميگفت ايرانيها ذاتا متناقضاند. او موسيقي ايراني را براي حرفش مثال زد که هميشه يا شعرش افسرده است و آهنگش شاد است يا بالعکس. آهنگهاي کوهن هميشه طبق همين روش است و شعرش قسمت افسردگي را تحريک ميکند و آهنگش سرحال است و ترشح هورمونهاي شادي را تحريک ميکند که ميشود تعريف کلينيکي ماليخوليا. دليل سوم محبوبيت کوهن را من سندرم هريپاتر نامگذاري ميکنم. يعني همانطور که ما با نثر
شستهرفته، نسخهپردازي مناسب، راوي شوخوشنگ، و کل ژانر ادبيات جادوگري کودکان به وسیله يک کتاب هريپاتر آشنا شديم و ستايشي را که بايد نثار يک ژانر ميکرديم، منحصر به يک کتاب کرديم، ستايش معقول افسردگي موسيقايي اروپايي به لئونارد کوهن تخصيص يافت.
در کنار همه اينها، بايد بازاريابي عالي کوهن را نيز در نظر گرفت. برخلاف بيشتر هنرمندهاي راک که حداقل توانشان را در استوديو به کار ميگيرند که تند تند آهنگ بسازند و ضبط کنند و بعد به سراغ قسمت جالب کارشان که اجراهاي زنده است بروند، لئونارد کوهن عاشق حضور در استوديو و سالها کارکردن روي يک آهنگ و بعد تبليغ اثر با حضور در مطبوعات و مصاحبههاي تلويزيوني و مراسم اهداي جوايز و حتي حضور در سريالهاي عامهپسند است. او يک بار حتي ايده داد که با شرکتهاي تيغ صورتتراشي مذاکره کنند تا اسپانسر شوند و يک پولي به او بدهند تا در هر سيدي او يک تيغ مجاني بگذارند: کوهن برخلاف هنرمندهاي ديگر راک که هر جور بخواهند ميخورند و ميگردند و اصلا سراغ راک آمدهاند تا بيبندوبار و يلخي زندگي کنند، براي مصاحبهها کت و شلوار ميپوشد و جوراب و کفش پايش نميکند، چون در عکس نميافتد.
او مرتب درباره خودش و جنبههاي پاپاراتزيپسند زندگياش حرف ميزند. درحاليکه هنرمندهاي راک معمولا فقط يک شرط را براي مصاحبههايشان ميگذارند و آن هم مطرحنشدن مباحث پاپاراتزيپسند خيلي خصوصي در مصاحبههايشان است. کوهن دقيقا ميداند يک کالا را بايد به دست خريدارش رساند و همه کارهايي را که ميتواند ميکند تا کارش خريدار بيشتري داشته باشد. کوهن اگر وارد هر حرفه ديگري ميشد، اول بازار را ميشناخت و بعدتر و تميز و شيک و باکلاس ميرفت جلو و کاري ميکرد ديگران برايش مجاني تبليغ کنند و پولش را خودش دربياورد. او آنقدر کاسب خوبي است که براي تنها يک کتابفروشي هزارو 500 نسخه از يکي از کتابهايش را امضا کرد. کوهن کاسب بزرگي است که جنسهايش آنقدر جور است که حتي اگر از او خوشتان نيايد، باز مجبوريد سالي يک بار سراغ قفسههايش برويد. اين کاسببودن و حسابگرانه فرهنگ توليدکردن و فروختن اشکال خاصي ندارد. اينکه پرينس آن موسيقي پاپ اعلايش را قشنگ بستهبندي ميکند و ميفروشد، چيز بدي نيست.
اما اينکه يک فرد درباره بلاتکليفي بخواند، اما آنقدر تکليفش با همه اجزاي زندگياش روشن باشد، اينکه درباره خودکشي بخواند اما طوري برنامهريزي کند که انگار قرار است صد سال زنده باشد، خب اين اسمش تظاهر است و اگر يک فرشفروش يا ماشينفروش متظاهر باشد اشکالي ندارد. اما هنرمند متظاهر خيلي جالب نيست. باز هم بگويم در موسيقي پاپ عامهپسند تظاهر قسمتي از موسيقي است، اما موسيقي پاپ جدي که ارائه شخصي دغدغههاي خصوصي يک آدم يا عضوهاي يک گروه موسيقي است، با تظاهر نميخواند. تظاهر در اولي يک برد و يک بايد است و در موسيقي جدي، نبود همخواني است و چون موسيقي جدي در همه اجزا بايد همخوان باشد، اين نبود همخواني يک نقطه ضعف است.
حالا که درباره تظاهر نوشتيم، درباره استبداد در موسيقي لئونارد کوهن (و موسيقي راک اروپا، کلا) بنويسيم که به نظر من باز يکي از دلايل موفقيت موسيقي راک اروپايي در ايران است. آثار کوهن و عمده اروپاييها اول توليد ميشوند. يک لحن خاص دارند، يک چيز خاص بايد شنيده شوند، يک معني خاص دارند، يک مخاطب مشخص دارند، يک هدف خاص دارند و شنونده را به يک جاي خاص ميبرند يا نميبرند. حتي در موردهايي، خيلي از آثار و آهنگها عين هم صدا ميدهند. اين استبداد براي برخي ذهنها جذاب است. راکاندرول در حال «شدن» است. دارد اتفاق ميافتد. حين توليد ضبط ميشود. تفسيربردار است و به هيچ چيز حتي به اعتراض هم محدود نيست. راکاندرول فقط به راکاندرول وفادار است و کوهن بههيچوجه راکاندرول نبود.
١- سال ١٣٩١ که مدير برنامههاي لئونارد کوهن تمام پولهاي پيرمرد را برداشت و رفت، پيرمرد مجبور شد بعد از حدود 12 سال گيتارش را سيم بيندازد و برود دور دنيا پول دربياورد و يک آلبوم موسيقي هم داد. حميد منبتي خواست درباره کوهن يک پرونده در مجله تجربه دربياورد و سراغ بسياري از آدمهاي مهم رفت تا درباره کوهن بنويسند و بيشترشان گفتند از او خوششان نميآيد و ننوشتند. آنها نميدانستند چرا خوششان نميآيد، من اينجا توضيح ميدهم.
٢ و ٣- ديلن که نوبل برد، داد خيلي از اهالي ادبيات درآمد که چرا يک موزيسين بايد جايزه ادبيات ببرد. مستند شهيار کبيري درباره ترانه را كه ميديدم، آنجا هم بيشتر دعواها سر آن بود که نوابغ ميگويند ترانه، شعر است و حرفهاشان که از پي خراب است، به نتيجه هم نميرسد. کوهن شاعري بود که ستاره راک هم شد، اينجا کمي قضيه را باز ميکنم.
لئونارد کوهن سال 1934 به دنيا آمد و حدودا 15ساله بود که يک مجموعه شعر از لورکا خواند و آنقدر خوشش آمد که بعدا آهنگ «اين والس را بگير» را بنا بر ترجمه آزاد خودش از يک شعر لورکا ساخت. کوهن در جواني اين شانس را داشت که با دو زبان آشنا شود. او در منطقه وستماونت کبِک کانادا به دنيا آمده بود که يک منطقه انگليسيزبان در يک ايالت بزرگ فرانسويزبان است و يادم نيست چه کسي گفته که فرد وقتي يک زبان دوم را ياد ميگيرد، تازه زبان اولش را ياد ميگيرد. اينکه آن آدم شاعر يا ترانهسرا يا نويسنده شود و در تنها قسمت فرانسويزبان آمريکاي شمالي زندگي کند، اما در همان جا هم در يک تکه که به زبان انگليسي صحبت ميکنند بزرگ شود، از آن شوخيهاي روزگار است. اما اينکه طرف در 22سالگي موفق شود اولين مجموعه شعرش را چاپ کند، اتفاقي نيست. بهخصوص اينکه اين مجموعه شعر را انتشارات دانشگاه مکگيل چاپ کند هم اتفاقي نيست، اما اينکه اين مجموعه شعر اولين کتاب از مجموعه اشعار انتشارات مکگيل است را بايد پاي زرنگي کوهن گذاشت که توانست همه را مجاب کند که در 22سالگي شاعر است و چه شاعري هم بود که وقتي دو سال بعد به نيويورک رفت تا تحصيل کند، از آنجا
به دليل «بيشور و هيجانبودنش» رفت و نيويورک آن سالها، معدن فرهنگ غرب و به قول باب ديلن «پايتخت دنيا» بود که انواع جنبشهاي فرهنگي، ادبي، هنري و موسيقايي در آن در جريان بود. به جاي ماندن در نيويورک جنبش بيت، کوهن به کانادا که هنوز هم در مقايسه با نيويورک يک روستاست، برگشت تا مجموعه شعرهاي «جعبه ادويه جهان» را چاپ کند و در بهترين نقد اينگونه توصيف شود: «کوهن احتمالا بهترين شاعر جوان قسمت انگليسيزبان کاناداست». کوهن بعدش رفت در يک جزيره در يونان به اسم هيدرا زندگي کرد و دو رمان «بازي محبوب» و «بازندههاي زيبا» و مجموعه شعرهاي «گلهايي هديه به هيتلر» و «انگلهاي بهشت» را چاپ کرد. کوهن طوري توي ذوقش خورد که شعرهايش نگرفته که تا 12 سال شعر چاپ نکرد و بعد از آن هم در 46 سال در کل چهار کتاب شعر داد بيرون.
به گفته زندگينويسهاي کوهن، توفيقنیافتن کتابهاي او باعث شد به سراغ ضبط موسيقي برود. به گفته خود کوهن، او با ديدن موفقيت باب ديلن که شعرهايش را آواز ميخواند، رفت سراغ آوازخواندن و اول رفت به «کارخانه» اندي وارهول که محل تجمع استعدادهاي نيويورک بود و در همان جا به وسیله جان هاموند که باب ديلن را کشف کرده بود، کشف شد. بعد کوهن يک تعداد آلبوم بيرون داد که به گفته مايکل گري «اهميت هنري آنها با ميزان فروش آنها نسبت عکس داشت». آلبومهاي کوهن اسمهاي قشنگي دارند مثل:
آهنگهاي لئونارد کوهن، آهنگهاي يک اتاق، آهنگهاي عشق و نفرت، آهنگهاي متأخر و ده آهنگ جديد!
اسم يکي از آلبومهاي کوهن «مرگ مرد بانو» است، اسم کتابي که کوهن يک سال قبل چاپ کرد، «مرگ مرد بانوان» بود. آلبومهاي کوهن همه تقريبا يک صدا ميدهند، همانطور که خود کوهن صداي مشخصي را انتخاب کرده که با آن ميخواند. در عالم جدي موسيقي، چندلحني يک اصل است، يک «بايد» است. يک گروه يا يک خواننده خوب داراي لحنهاي متعددي است که با آنها ميخواند و اين لحنها مناسب لحن ترانه و لحن قطعه موسيقي است. خوانندههاي خيلي خوب در هر آهنگ، لحني را که آن آهنگ ميطلبد، ميخوانند. باب ديلن در کتاب خاطراتش نوشته است که دليل موفقيت خود را اين ميداند که در هر آهنگ، خودش پشت آهنگ ميايستد و سعي ميکند انرژي و توانش را بگذارد تا آن آهنگ شنيدني شود، برخلاف خيلي از خوانندهها که آهنگشان را ميخوانند تا خودشان ديده شوند. (ديلن اين نکته را آنقدر مهم ميدانست که در هيچکدام از مصاحبههايش به آن اشاره نکرد و در کتابش آن را نوشت). لئونارد کوهن از اين نظر شاهکار است، او نهتنها لحن خود را تغيير نميدهد، بلکه حتي وقتي تهيهکنندهها، سعي ميکنند به او الحان مختلفي ببخشند، بهسختي مقاومت ميکند. کوهن خودش گفته است آنقدر در برابر تهيهکننده
بسيار مشهوري به اسم فيل اسپکتور مقاومت کرد که اسکپتور او را با يک تير و کمان تهديد کرد. من اين را ميگذارم به حساب حس بويايي بسيار پيشرفته اقتصادي کوهن. کوهن ميداند که بسياري از مردم به دنبال امنيت هستند و دلشان ميخواهد وقتي يک آهنگ يا آلبوم را ميخرند، بدانند دقيقا قرار است چه صدايي بدهد. در دنيايي که هنوز يک غذاي خوشمزهتر از قورمهسبزي کشف نشده است، هيچ اشکالي ندارد که يک هنرمند همان چيزهاي قديمي را درست و حسابي و با حساب و کتاب و با در و پيکر با هم جفتوجور کند و به آدم تحويل دهد، اما آيا واقعا کوهن اين کار را کرد؟ در آلبومهاي جديد کوهن، سبک او معلومتر شده است، اما از همان اول هم لئونارد کوهن موسيقي ساده سرراست دمدستي دستماليشده مکرر پاپ را با تعدادي ترانه درباره هفت گناه مخلوط ميکرد و آهنگهايي که جداي از دلمردگي و بيحاليشان هيچ فرقي با يک آهنگ درجه دو مدونا نداشتند، بيرون ميداد. فرض کنيد روي يک آهنگ سرزنده که با همخواني چند دختر همراه بود و جملههاي موسيقياش طوري ساده و تويمخبرو هستند که من الان دو روز است دارم موسيقيهاي پيچيده گوش ميکنم تا آنها هي در مغزم رژه نروند، روي آهنگي که
مثلا ميشود شعر گذاشت «عزيزم بيتو ميميرم/ من تو عشق تو اسيرم» لئونارد کوهن درباره هيروشيما يا بحران ايدز، جملههاي داراي قافيه جدي ميگويد. موقع خواندن ترانههاي کوهن من ياد مريم حيدرزاده ميافتم، درحاليکه همه ادعا دارند که دارند فروغ ميشنوند. اينکه کوهن در ايران ميگيرد را من اول به امنيت شنيدن نسبت ميدهم. شنوندهها حوصله يا علاقه يا وقت ندارند که چيزهايي را گوش و از بين آنها چيزهاي موردعلاقه خودشان را انتخاب کنند. شايد هم موسيقي برايشان آنقدر مهم نيست و همين قدر که يک کار خارجي داشته باشند تا در مقابل آنهايي که آنها هم يک نوار خارجي دارند، کم نياورند، برايشان بس است. دليل دوم را از يک جمله يوسفعلي ميرشکاک گرفتم که ميگفت ايرانيها ذاتا متناقضاند. او موسيقي ايراني را براي حرفش مثال زد که هميشه يا شعرش افسرده است و آهنگش شاد است يا بالعکس. آهنگهاي کوهن هميشه طبق همين روش است و شعرش قسمت افسردگي را تحريک ميکند و آهنگش سرحال است و ترشح هورمونهاي شادي را تحريک ميکند که ميشود تعريف کلينيکي ماليخوليا. دليل سوم محبوبيت کوهن را من سندرم هريپاتر نامگذاري ميکنم. يعني همانطور که ما با نثر
شستهرفته، نسخهپردازي مناسب، راوي شوخوشنگ، و کل ژانر ادبيات جادوگري کودکان به وسیله يک کتاب هريپاتر آشنا شديم و ستايشي را که بايد نثار يک ژانر ميکرديم، منحصر به يک کتاب کرديم، ستايش معقول افسردگي موسيقايي اروپايي به لئونارد کوهن تخصيص يافت.
در کنار همه اينها، بايد بازاريابي عالي کوهن را نيز در نظر گرفت. برخلاف بيشتر هنرمندهاي راک که حداقل توانشان را در استوديو به کار ميگيرند که تند تند آهنگ بسازند و ضبط کنند و بعد به سراغ قسمت جالب کارشان که اجراهاي زنده است بروند، لئونارد کوهن عاشق حضور در استوديو و سالها کارکردن روي يک آهنگ و بعد تبليغ اثر با حضور در مطبوعات و مصاحبههاي تلويزيوني و مراسم اهداي جوايز و حتي حضور در سريالهاي عامهپسند است. او يک بار حتي ايده داد که با شرکتهاي تيغ صورتتراشي مذاکره کنند تا اسپانسر شوند و يک پولي به او بدهند تا در هر سيدي او يک تيغ مجاني بگذارند: کوهن برخلاف هنرمندهاي ديگر راک که هر جور بخواهند ميخورند و ميگردند و اصلا سراغ راک آمدهاند تا بيبندوبار و يلخي زندگي کنند، براي مصاحبهها کت و شلوار ميپوشد و جوراب و کفش پايش نميکند، چون در عکس نميافتد.
او مرتب درباره خودش و جنبههاي پاپاراتزيپسند زندگياش حرف ميزند. درحاليکه هنرمندهاي راک معمولا فقط يک شرط را براي مصاحبههايشان ميگذارند و آن هم مطرحنشدن مباحث پاپاراتزيپسند خيلي خصوصي در مصاحبههايشان است. کوهن دقيقا ميداند يک کالا را بايد به دست خريدارش رساند و همه کارهايي را که ميتواند ميکند تا کارش خريدار بيشتري داشته باشد. کوهن اگر وارد هر حرفه ديگري ميشد، اول بازار را ميشناخت و بعدتر و تميز و شيک و باکلاس ميرفت جلو و کاري ميکرد ديگران برايش مجاني تبليغ کنند و پولش را خودش دربياورد. او آنقدر کاسب خوبي است که براي تنها يک کتابفروشي هزارو 500 نسخه از يکي از کتابهايش را امضا کرد. کوهن کاسب بزرگي است که جنسهايش آنقدر جور است که حتي اگر از او خوشتان نيايد، باز مجبوريد سالي يک بار سراغ قفسههايش برويد. اين کاسببودن و حسابگرانه فرهنگ توليدکردن و فروختن اشکال خاصي ندارد. اينکه پرينس آن موسيقي پاپ اعلايش را قشنگ بستهبندي ميکند و ميفروشد، چيز بدي نيست.
اما اينکه يک فرد درباره بلاتکليفي بخواند، اما آنقدر تکليفش با همه اجزاي زندگياش روشن باشد، اينکه درباره خودکشي بخواند اما طوري برنامهريزي کند که انگار قرار است صد سال زنده باشد، خب اين اسمش تظاهر است و اگر يک فرشفروش يا ماشينفروش متظاهر باشد اشکالي ندارد. اما هنرمند متظاهر خيلي جالب نيست. باز هم بگويم در موسيقي پاپ عامهپسند تظاهر قسمتي از موسيقي است، اما موسيقي پاپ جدي که ارائه شخصي دغدغههاي خصوصي يک آدم يا عضوهاي يک گروه موسيقي است، با تظاهر نميخواند. تظاهر در اولي يک برد و يک بايد است و در موسيقي جدي، نبود همخواني است و چون موسيقي جدي در همه اجزا بايد همخوان باشد، اين نبود همخواني يک نقطه ضعف است.
حالا که درباره تظاهر نوشتيم، درباره استبداد در موسيقي لئونارد کوهن (و موسيقي راک اروپا، کلا) بنويسيم که به نظر من باز يکي از دلايل موفقيت موسيقي راک اروپايي در ايران است. آثار کوهن و عمده اروپاييها اول توليد ميشوند. يک لحن خاص دارند، يک چيز خاص بايد شنيده شوند، يک معني خاص دارند، يک مخاطب مشخص دارند، يک هدف خاص دارند و شنونده را به يک جاي خاص ميبرند يا نميبرند. حتي در موردهايي، خيلي از آثار و آهنگها عين هم صدا ميدهند. اين استبداد براي برخي ذهنها جذاب است. راکاندرول در حال «شدن» است. دارد اتفاق ميافتد. حين توليد ضبط ميشود. تفسيربردار است و به هيچ چيز حتي به اعتراض هم محدود نيست. راکاندرول فقط به راکاندرول وفادار است و کوهن بههيچوجه راکاندرول نبود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.