تداعی هنر سلجوقی
آزاده مرادی: «نگارخانه کاوه» از 28 آبان تا سوم آذر میزبان نمایشگاه انفرادی زیورآلات «ندا بختیاری» است. بختیاری دارای مدرک کارشناسی ارشد صنایع دستی از دانشگاه هنر تهران است. موضوع رساله این هنرمند معاصر «بررسی شیوههای ساخت، فرم و نقش در گوشوارههای دوره سلجوقی ایران» به راهنمایی استاد «سیدسعید زاویه» بوده که زمینهساز طراحی و ساخت زیورآلات این دوره از آثار بختیاری شده است. نگاهی داریم به نمایشگاه تداعی سلجوقی در زیورآلات ندا بختیاری که هنر گذشتگان را به امروز ایران گره زده است. در عصر سلجوقی، فلزکاری و ساخت مصنوعات فلزی و ظریف، فراز و رفعت بینظیری مییابد. در این میان زیورآلاتی از جنس نقره و طلا بهصورت گوشواره، انگشتر، دستبند یا گردنآویز به شکل جعبه دعا دیده میشود. آثار اندکی از این دوره باشکوه به جا مانده است؛ با وجود این، پژوهشگران هنر ایران ارتباط و نزدیکیای بین طرح، نقش و فرم در میان آثار مختلف هنری سلجوقی مشاهده و بهعنوان «سبک سلجوقی» معرفی کردهاند که با درنظرگرفتن منزلت و رشد فلزکاری در این عصر، میتوان آن را از مهمترین عوامل شکلگیری این سبک برشمرد. از ویژگیهای سبک سلجوقی
میتوان به کاربرد وسیع تصویر و پیکره و پرمایگی در غنای تزئین، خلق اشکال درهمتافته با پیچیدگی و تراکم بسیار، غنیسازی و پرمایگی دامنه رنگها و تأثیر و نمود فراتر از ظاهر و عیان اشیا اشاره کرد. تداعی این هنر در زیورآلات معاصر، آشنایی با هنر فخیم سلجوقی و سلیقه معاصران را میطلبد. «ندا بختیاری» هنرمند بااستعدادی است که دیرزمانی نیست که قدم در این عرصه نهاده و زمینه آثارش را زیورآلات سلجوقیان قرار داده است. گوشوارهها بیشتر آثار این دوره بختیاری را تشکیل میدهند که فرمهای هلالی، جانوری و شرابهای متأثر از سلجوقیان در میان آنها بهوفور دیده میشود. اکثر زیورآلات بهجامانده از دوره سلجوقی، با تکنیک «ملیلهکاری» و «گوارسهگذاری» (دانهدانهکاری) و با فلز «طلا» اجرا شدهاند که سنگ «مروارید» و «فیروزه» بر جلوه آنها افزوده است. نگاره «پرنده» و «شیر» در میان آنها به زیبایی ترسیم شده است. فرم شیر در بیشتر فرهنگها نماد قدرت، اصالت و سلطنت؛ و پرنده از نشانهای مخصوص سلجوقیان است. خط «کوفی» در این عصر بیانی تزیینی یافته و در کنار نقوش گیاهی، جانوری و انسانی قرار گرفته است.
بختیاری این طرحها و نقشها را از قرن پنجم و ششم هجری ایران فراخوانده و در ترکیبی نو ارائه کرده است. وی در این آثار نهتنها فرمهای متأثر از زیورآلات سلجوقی (شاخقوچی، بادامی، قلبی، واومانند، مارپیچ، اسمانند و هندسی که برخی متأثر از صور فلکی و نجوم بوده) را به کار برده بلکه با تلخیص این فرمها از یکنواختی آنها کاسته و به ریتم و پویایی نقوش افزوده است. در استفاده از حروف کوفی نیز این هنرمند به شکلی تزیینی از این حروف، در بطن اثر بهره برده؛ چنانکه مانند سایر ترکیبات (منحنیها و خطوط راست) در هم تافته و آمیخته شدهاند و از باقی نقوش جدا و منفک نمیشوند. فلز بهکاررفته در این آثار نقره است. سپیدی و سردی «نقره» زبان گویای امروز است که همراه با سنگ فیروزه، که از گرانبهاترین و بارورترین کانیهای ایرانی است و در فرهنگ ایران مقدس و مظهر پاکی و خلوص شمرده شده و سنگ مروارید که از دل دریاست، به غنای رنگی آثار افزوده و به آن نمود و جلوه خاصی بخشیده است. ایجاد بُعد و دید از چند زاویه از موارد دیگری است که در جهت زیبایی و ترکیببندی این زیورآلات، بهخصوص گوشوارهها، موردتوجه قرار گرفته است. این جلوهها نگاه مخاطب را
در اشکالی متفاوت دنبال میکند و از دید مسطح و تکبعدی میگریزد و در نهایت میتوان گفت این آثار نهتنها تداعیکننده یکی از باشکوهترین دورههای هنر فلزکاری ایران است. بلکه در عرصه زیورآلات معاصر ایران نیز سخنی شایسته برای گفتن دارد.
آزاده مرادی: «نگارخانه کاوه» از 28 آبان تا سوم آذر میزبان نمایشگاه انفرادی زیورآلات «ندا بختیاری» است. بختیاری دارای مدرک کارشناسی ارشد صنایع دستی از دانشگاه هنر تهران است. موضوع رساله این هنرمند معاصر «بررسی شیوههای ساخت، فرم و نقش در گوشوارههای دوره سلجوقی ایران» به راهنمایی استاد «سیدسعید زاویه» بوده که زمینهساز طراحی و ساخت زیورآلات این دوره از آثار بختیاری شده است. نگاهی داریم به نمایشگاه تداعی سلجوقی در زیورآلات ندا بختیاری که هنر گذشتگان را به امروز ایران گره زده است. در عصر سلجوقی، فلزکاری و ساخت مصنوعات فلزی و ظریف، فراز و رفعت بینظیری مییابد. در این میان زیورآلاتی از جنس نقره و طلا بهصورت گوشواره، انگشتر، دستبند یا گردنآویز به شکل جعبه دعا دیده میشود. آثار اندکی از این دوره باشکوه به جا مانده است؛ با وجود این، پژوهشگران هنر ایران ارتباط و نزدیکیای بین طرح، نقش و فرم در میان آثار مختلف هنری سلجوقی مشاهده و بهعنوان «سبک سلجوقی» معرفی کردهاند که با درنظرگرفتن منزلت و رشد فلزکاری در این عصر، میتوان آن را از مهمترین عوامل شکلگیری این سبک برشمرد. از ویژگیهای سبک سلجوقی
میتوان به کاربرد وسیع تصویر و پیکره و پرمایگی در غنای تزئین، خلق اشکال درهمتافته با پیچیدگی و تراکم بسیار، غنیسازی و پرمایگی دامنه رنگها و تأثیر و نمود فراتر از ظاهر و عیان اشیا اشاره کرد. تداعی این هنر در زیورآلات معاصر، آشنایی با هنر فخیم سلجوقی و سلیقه معاصران را میطلبد. «ندا بختیاری» هنرمند بااستعدادی است که دیرزمانی نیست که قدم در این عرصه نهاده و زمینه آثارش را زیورآلات سلجوقیان قرار داده است. گوشوارهها بیشتر آثار این دوره بختیاری را تشکیل میدهند که فرمهای هلالی، جانوری و شرابهای متأثر از سلجوقیان در میان آنها بهوفور دیده میشود. اکثر زیورآلات بهجامانده از دوره سلجوقی، با تکنیک «ملیلهکاری» و «گوارسهگذاری» (دانهدانهکاری) و با فلز «طلا» اجرا شدهاند که سنگ «مروارید» و «فیروزه» بر جلوه آنها افزوده است. نگاره «پرنده» و «شیر» در میان آنها به زیبایی ترسیم شده است. فرم شیر در بیشتر فرهنگها نماد قدرت، اصالت و سلطنت؛ و پرنده از نشانهای مخصوص سلجوقیان است. خط «کوفی» در این عصر بیانی تزیینی یافته و در کنار نقوش گیاهی، جانوری و انسانی قرار گرفته است.
بختیاری این طرحها و نقشها را از قرن پنجم و ششم هجری ایران فراخوانده و در ترکیبی نو ارائه کرده است. وی در این آثار نهتنها فرمهای متأثر از زیورآلات سلجوقی (شاخقوچی، بادامی، قلبی، واومانند، مارپیچ، اسمانند و هندسی که برخی متأثر از صور فلکی و نجوم بوده) را به کار برده بلکه با تلخیص این فرمها از یکنواختی آنها کاسته و به ریتم و پویایی نقوش افزوده است. در استفاده از حروف کوفی نیز این هنرمند به شکلی تزیینی از این حروف، در بطن اثر بهره برده؛ چنانکه مانند سایر ترکیبات (منحنیها و خطوط راست) در هم تافته و آمیخته شدهاند و از باقی نقوش جدا و منفک نمیشوند. فلز بهکاررفته در این آثار نقره است. سپیدی و سردی «نقره» زبان گویای امروز است که همراه با سنگ فیروزه، که از گرانبهاترین و بارورترین کانیهای ایرانی است و در فرهنگ ایران مقدس و مظهر پاکی و خلوص شمرده شده و سنگ مروارید که از دل دریاست، به غنای رنگی آثار افزوده و به آن نمود و جلوه خاصی بخشیده است. ایجاد بُعد و دید از چند زاویه از موارد دیگری است که در جهت زیبایی و ترکیببندی این زیورآلات، بهخصوص گوشوارهها، موردتوجه قرار گرفته است. این جلوهها نگاه مخاطب را
در اشکالی متفاوت دنبال میکند و از دید مسطح و تکبعدی میگریزد و در نهایت میتوان گفت این آثار نهتنها تداعیکننده یکی از باشکوهترین دورههای هنر فلزکاری ایران است. بلکه در عرصه زیورآلات معاصر ایران نیز سخنی شایسته برای گفتن دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.