|

آزمونی جدید برای حل‌وفصل مناقشات منطقه

با انتخاب میشل عون به ریاست‌جمهوری لبنان به یک خلأ سیاسی مستمر از سال 2014 پایان داده شد. این دستاورد به‌دنبال توافق بین سعد الحریری و ژنرال میشل عون به دست آمد. پیش از آن گفت‌وگوهای زیادی بین گروه المستقبل و حزب‌الله انجام شده بود که بیشتر هدف از آن وقت‌کشی بود. این دو درواقع منتظر بودند ببینند نتیجه جنگ در سوریه و عراق چه می‌شود. هرچند هر دو می‌دانستند نزاع‌های منطقه‌ای ازجمله نزاع‌هایی استراتژیک است و به‌آسانی نمی‌توان آنها را حل‌وفصل کرد، به‌خصوص وقتی دولت‌های قدرتمندی در خط مقابله باشند و روسیه هم بخواهد نقش تازه‌ای در منطقه خاورمیانه داشته باشد. پس چه چیزی در واقعیت لبنان تغییر کرده بود که سعد الحریری را بر آن داشت تا از نامزدی میشل عون حمایت کند و سؤال مهم‌تر اینکه «آیا حمایت حریری از دشمن قدیمی‌اش به معنای به‌رسمیت‌شناختن قدرت نفوذ ایران بر لبنان نیست؟».در واقعیت لبنان این نکته روشن شده بود که استمرار خلأ سیاسی و اثرات منفی آن بر نهادهای اجرائی و قانون‌گذاری کشور به مصلحت کسی نیست. به‌خصوص اینکه شرایط منطقه و جنگ‌هایی که در کشورهای هم‌جوار در جریان بود، این اجازه را به لبنان نمی‌داد که بیش از این آشفته باشد. طبعا رئیس‌جمهوری لبنان، دست‌کم به لحاظ نظری در جایگاهی قرار دارد که می‌تواند جلوی فروپاشی برخی نهادهای دولتی را بگیرد و با شروع‌کردن یک بازی سیاسی جدید توازنی را به وجود آورد که موجب تحرک چرخ‌های اقتصادی کشور شود و در نهایت اینکه ثبات نسبی کشور را حفظ کند؛ به‌خصوص در وضعیتی که نزاع‌های منطقه‌ای روزبه‌روز شدیدتر می‌شود و هیچ چشم‌انداز صلحی در افق آن دیده نمی‌شود. از این رو بود که جریان 14 مارس احساس کرد توافق با میشل عون تصمیمی هرچند تلخ است اما در نهایت به نفع کل کشور خواهد بود و دست‌کم راه را بر سلطه یک‌جانبه برخی طرف‌ها خواهد بست. روشن است که چنین توافقی در این سطح نمی‌توانست بدون بازنگری در مأموریت سعد حریری و بدون مشورت جریان المستقبل با دولت‌های مؤثر در پرونده لبنان صورت گیرد. به‌خصوص نمی‌توانست بدون درنظرگرفتن وضعیت سوریه تحقق پیدا کند؛ کشوری که در آن هیچ چشم‌اندازی برای دنبال‌کردن یک راه‌حل سیاسی دیده نمی‌شود و در آن یک‌سری تغییرات جمعیتی در حال شکل‌گیری است و نزاع داخلی این کشور به نزاعی منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل شده است. همه این نشانه‌ها جریان المستقبل را به سمت پذیرش منطق سازش سوق داد. راه‌حلی که برخی طرف‌های دیگر ازجمله فرانسه نیز آن را منطقی و عقلانی می‌دیدند و می‌گفتند به این وسیله می‌شود توازن داخلی را دوباره احیا و بازسازی و درعین‌حال نهادهای دولتی را حفظ کرد. از طرف دیگر، باید گفت گروه المستقبل و جریان 14 مارس به این باور رسیده بودند که نمی‌توان نفوذ ایران را در لبنان نادیده گرفت و به خواسته‌های جریان حزب‌الله توجه نکرد. محور توجه اصلی حزب‌الله در شرایط کنونی سوریه است. حزب‌الله در سوریه است که حضور نظامی خود را به آزمایش می‌گذارد. طبعا چنین وضعیتی نه‌تنها از نفوذ حزب‌الله کم نمی‌کند بلکه نفوذش را در آینده لبنان نیز بیشتر خواهد کرد. بنابراین جریان 14 مارس و به‌خصوص گروه المستقبل به این نتیجه رسید که باید در سیاست‌های خود تجدید نظر کند و به رکود داخلی پایان دهد. این کار در ضمن فرصتی خواهد بود تا گروه المستقبل بتواند ائتلاف‌های جدیدی را به وجود آورد و به انتظار تغییرات آینده در سوریه و کل منطقه بماند. اما تأمل در این منطق سازش نشان می‌دهد که این رویکرد درعین‌حال می‌تواند آزمونی برای حل سایر منازعات منطقه هم باشد زیرا طرف‌های مختلف تاکنون سعی وافری کرده‌اند تا از هرگونه سازش فاصله گرفته و به جنگی فرسایشی و نیابتی روی آورند؛ جنگی که تاکنون مخاطراتش برای همه بوده است. از این روست که موفقیت روند سیاسی فعلی در لبنان می‌تواند نویدی برای پذیرش یک منطق سازش سیاسی باشد. منطقی که همواره جواب داده است و بارها از آن در حل مناقشات استفاده شده است. بر این اساس باید گفت راه‌حلی که موجب شد ژنرال عون به ریاست‌جمهوری دست یابد، صرفا راه‌حلی برای داخل این کشور نیست بلکه یک توافق و یک آزمون منطقه‌ای است. این اتفاق همچنین بیانگر پایان مناقشه در لبنان نیست بلکه به معنای مدیریت نزاع به شیوه‌ای جدید است زیرا هنوز شکاف‌ها عمیق بوده و تصمیماتی از این دست نمی‌تواند همه شکاف‌ها را یک‌شبه پر کند. ما درواقع از این پس شاهد مرحله تازه‌ای از این نزاع خواهیم بود مگر آنکه پابه‌پای آن منطقه ملتهب خاورمیانه نیز رنگ آرامش به خود بگیرد. تحولات لبنان نمی‌تواند جدا از تحولات منطقه به آرامش و ثبات لازم برسد.
منبع: الخلیج

با انتخاب میشل عون به ریاست‌جمهوری لبنان به یک خلأ سیاسی مستمر از سال 2014 پایان داده شد. این دستاورد به‌دنبال توافق بین سعد الحریری و ژنرال میشل عون به دست آمد. پیش از آن گفت‌وگوهای زیادی بین گروه المستقبل و حزب‌الله انجام شده بود که بیشتر هدف از آن وقت‌کشی بود. این دو درواقع منتظر بودند ببینند نتیجه جنگ در سوریه و عراق چه می‌شود. هرچند هر دو می‌دانستند نزاع‌های منطقه‌ای ازجمله نزاع‌هایی استراتژیک است و به‌آسانی نمی‌توان آنها را حل‌وفصل کرد، به‌خصوص وقتی دولت‌های قدرتمندی در خط مقابله باشند و روسیه هم بخواهد نقش تازه‌ای در منطقه خاورمیانه داشته باشد. پس چه چیزی در واقعیت لبنان تغییر کرده بود که سعد الحریری را بر آن داشت تا از نامزدی میشل عون حمایت کند و سؤال مهم‌تر اینکه «آیا حمایت حریری از دشمن قدیمی‌اش به معنای به‌رسمیت‌شناختن قدرت نفوذ ایران بر لبنان نیست؟».در واقعیت لبنان این نکته روشن شده بود که استمرار خلأ سیاسی و اثرات منفی آن بر نهادهای اجرائی و قانون‌گذاری کشور به مصلحت کسی نیست. به‌خصوص اینکه شرایط منطقه و جنگ‌هایی که در کشورهای هم‌جوار در جریان بود، این اجازه را به لبنان نمی‌داد که بیش از این آشفته باشد. طبعا رئیس‌جمهوری لبنان، دست‌کم به لحاظ نظری در جایگاهی قرار دارد که می‌تواند جلوی فروپاشی برخی نهادهای دولتی را بگیرد و با شروع‌کردن یک بازی سیاسی جدید توازنی را به وجود آورد که موجب تحرک چرخ‌های اقتصادی کشور شود و در نهایت اینکه ثبات نسبی کشور را حفظ کند؛ به‌خصوص در وضعیتی که نزاع‌های منطقه‌ای روزبه‌روز شدیدتر می‌شود و هیچ چشم‌انداز صلحی در افق آن دیده نمی‌شود. از این رو بود که جریان 14 مارس احساس کرد توافق با میشل عون تصمیمی هرچند تلخ است اما در نهایت به نفع کل کشور خواهد بود و دست‌کم راه را بر سلطه یک‌جانبه برخی طرف‌ها خواهد بست. روشن است که چنین توافقی در این سطح نمی‌توانست بدون بازنگری در مأموریت سعد حریری و بدون مشورت جریان المستقبل با دولت‌های مؤثر در پرونده لبنان صورت گیرد. به‌خصوص نمی‌توانست بدون درنظرگرفتن وضعیت سوریه تحقق پیدا کند؛ کشوری که در آن هیچ چشم‌اندازی برای دنبال‌کردن یک راه‌حل سیاسی دیده نمی‌شود و در آن یک‌سری تغییرات جمعیتی در حال شکل‌گیری است و نزاع داخلی این کشور به نزاعی منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل شده است. همه این نشانه‌ها جریان المستقبل را به سمت پذیرش منطق سازش سوق داد. راه‌حلی که برخی طرف‌های دیگر ازجمله فرانسه نیز آن را منطقی و عقلانی می‌دیدند و می‌گفتند به این وسیله می‌شود توازن داخلی را دوباره احیا و بازسازی و درعین‌حال نهادهای دولتی را حفظ کرد. از طرف دیگر، باید گفت گروه المستقبل و جریان 14 مارس به این باور رسیده بودند که نمی‌توان نفوذ ایران را در لبنان نادیده گرفت و به خواسته‌های جریان حزب‌الله توجه نکرد. محور توجه اصلی حزب‌الله در شرایط کنونی سوریه است. حزب‌الله در سوریه است که حضور نظامی خود را به آزمایش می‌گذارد. طبعا چنین وضعیتی نه‌تنها از نفوذ حزب‌الله کم نمی‌کند بلکه نفوذش را در آینده لبنان نیز بیشتر خواهد کرد. بنابراین جریان 14 مارس و به‌خصوص گروه المستقبل به این نتیجه رسید که باید در سیاست‌های خود تجدید نظر کند و به رکود داخلی پایان دهد. این کار در ضمن فرصتی خواهد بود تا گروه المستقبل بتواند ائتلاف‌های جدیدی را به وجود آورد و به انتظار تغییرات آینده در سوریه و کل منطقه بماند. اما تأمل در این منطق سازش نشان می‌دهد که این رویکرد درعین‌حال می‌تواند آزمونی برای حل سایر منازعات منطقه هم باشد زیرا طرف‌های مختلف تاکنون سعی وافری کرده‌اند تا از هرگونه سازش فاصله گرفته و به جنگی فرسایشی و نیابتی روی آورند؛ جنگی که تاکنون مخاطراتش برای همه بوده است. از این روست که موفقیت روند سیاسی فعلی در لبنان می‌تواند نویدی برای پذیرش یک منطق سازش سیاسی باشد. منطقی که همواره جواب داده است و بارها از آن در حل مناقشات استفاده شده است. بر این اساس باید گفت راه‌حلی که موجب شد ژنرال عون به ریاست‌جمهوری دست یابد، صرفا راه‌حلی برای داخل این کشور نیست بلکه یک توافق و یک آزمون منطقه‌ای است. این اتفاق همچنین بیانگر پایان مناقشه در لبنان نیست بلکه به معنای مدیریت نزاع به شیوه‌ای جدید است زیرا هنوز شکاف‌ها عمیق بوده و تصمیماتی از این دست نمی‌تواند همه شکاف‌ها را یک‌شبه پر کند. ما درواقع از این پس شاهد مرحله تازه‌ای از این نزاع خواهیم بود مگر آنکه پابه‌پای آن منطقه ملتهب خاورمیانه نیز رنگ آرامش به خود بگیرد. تحولات لبنان نمی‌تواند جدا از تحولات منطقه به آرامش و ثبات لازم برسد.
منبع: الخلیج

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.