|

ناسیونالیسم موهوم

«دونالد ترامپ»، کاندیدای جمهوری‌خواه ایالات متحده آمریکا، از روز نخست اعلام نامزدی‌اش بر تحقیر آمریکا در جهان در دوره «باراک اوباما» و حتی «جورج بوش»، رئیس‌جمهوری پیشین هم‌حزبی‌اش، تأکید کرد و مدعی است این دو باعث تنزل بیش از حد جایگاه جهانی آمریکا شده‌اند. شعار مبارزات انتخاباتی‌اش یعنی «آمریکا را دوباره بزرگ بسازیم» حاکی از نوعی نوستالژی و بازگشت به گذشته افتخارآمیز را تداعی می‌کند که بسیاری از صاحب‌نظران در وجود چنین گذشته‌ای تردید دارند و اینکه منظور او چه گذشته و کدام گذشته است؟
ترامپ با وجود این، روی نوعی تعصب نژادی و ملی‌گرایی تأکید می‌کند که در کانون اصلی آن نژاد سفید قرار دارد. ضمن اینکه تبعیض نژادی ریشه‌دار و نسبتا ساختاری در آمریکا علیه غیرسفیدپوستان و به‌ویژه سیاهان، ناسیونالیسم ترامپ را به‌شدت زیر سؤال می‌برد و آن را به نژادپرستی نزدیک می‌كند که مورد تنفر جهانی است و با به‌اصطلاح ارزش‌های آمریکایی مغایرت دارد. ازاین‌رو، ملی‌گرایی متعصبانه ترامپ گاه تبدیل به یک پدیده موهوم و خیالی می‌شود که می‌توان از آن به ناسیونالیسم رمانتیک یاد کرد. اصولا در یک جامعه چندملیتی و چندفرهنگی امکان شکل‌گیری ناسیونالیسم به شکل قرن نوزدهم در اروپای باختری وجود ندارد و معلوم نیست ترامپ چه نوع ناسیونالیسمی را مدنظر دارد که باعث ایجاد تفرقه و چالش‌های هویتی در درون جامعه آمریکا نشود.
آنچه دونالد ترامپ در برنامه‌ها و سیاست‌های اقتصادی، اجتماعی و داخلی و حتی سیاست خارجی از آن صحبت می‌کند، پیش و بیش از آنکه عقلانیت و خردورزی باشد، محاسبه‌گری اقتصادی و تجاری است که او از آن به‌عنوان مبادله و معامله یاد می‌کند و خود را یک معامله‌گر یا تاجر می‌داند تا یک سیاست‌مدار.
محاسبه‌گری یا منفعت‌جویی کاسب‌کارانه مفهومی است که از تجربه شخصی او در حوزه ساختمان‌سازی و اصطلاحا خریدوفروش ملک و مستغلات به دست آمده و درواقع، نوعی محاسبه‌گری سود و زیان است که با مفهوم عقلانیت در اجتماع و سیاست فاصله بسیار زیادی دارد. همان‌طور که مفهوم عقل از عقلانیت فاصله دارد، محاسبه‌گری نیز نوعی منفعت‌طلبی شخصی است تا سیاست‌گذاری اجتماعی که به منافع جمع و گاه جامعه بین‌المللی توجه مي‌كند. بنابراین تفکرات ترامپ از این جهت نیز با مرام حزب جمهوری‌خواه و متفکران استراتژیک‌گرای آن فاصله زیادی دارد. ترامپیسم نه‌فقط پدیده‌ای نوظهور در حزب جمهوری‌خواه آمریکا به شمار می‌رود که باعث شده است بحران رهبری و هویت در این حزب را تشدید کند، بلکه نوعی پدیده نوین در سیاست داخلی آمریکا به شمار می‌رود که چنانچه به قدرت برسد، در مرحله بعدی در عرصه سیاست جهانی نیز دارای عواقب و پیامدهای گسترده و تأثیرگذاری خواهد بود که ممکن است نظام بین‌الملل را دچار دگرگونی ساختاری کند. ازاین‌رو شاید اغراق نباشد اگر بگوییم ترامپیسم نوعا راست‌گرایی نوین در آمریکاست که هنوز نیازمند مطالعه و بررسی بیشتری است تا ضمن کنکاش در ابعاد و زوایای مختلف آن به پیامدهای احتمالی آن در عرصه‌های داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی توجه شود.

«دونالد ترامپ»، کاندیدای جمهوری‌خواه ایالات متحده آمریکا، از روز نخست اعلام نامزدی‌اش بر تحقیر آمریکا در جهان در دوره «باراک اوباما» و حتی «جورج بوش»، رئیس‌جمهوری پیشین هم‌حزبی‌اش، تأکید کرد و مدعی است این دو باعث تنزل بیش از حد جایگاه جهانی آمریکا شده‌اند. شعار مبارزات انتخاباتی‌اش یعنی «آمریکا را دوباره بزرگ بسازیم» حاکی از نوعی نوستالژی و بازگشت به گذشته افتخارآمیز را تداعی می‌کند که بسیاری از صاحب‌نظران در وجود چنین گذشته‌ای تردید دارند و اینکه منظور او چه گذشته و کدام گذشته است؟
ترامپ با وجود این، روی نوعی تعصب نژادی و ملی‌گرایی تأکید می‌کند که در کانون اصلی آن نژاد سفید قرار دارد. ضمن اینکه تبعیض نژادی ریشه‌دار و نسبتا ساختاری در آمریکا علیه غیرسفیدپوستان و به‌ویژه سیاهان، ناسیونالیسم ترامپ را به‌شدت زیر سؤال می‌برد و آن را به نژادپرستی نزدیک می‌كند که مورد تنفر جهانی است و با به‌اصطلاح ارزش‌های آمریکایی مغایرت دارد. ازاین‌رو، ملی‌گرایی متعصبانه ترامپ گاه تبدیل به یک پدیده موهوم و خیالی می‌شود که می‌توان از آن به ناسیونالیسم رمانتیک یاد کرد. اصولا در یک جامعه چندملیتی و چندفرهنگی امکان شکل‌گیری ناسیونالیسم به شکل قرن نوزدهم در اروپای باختری وجود ندارد و معلوم نیست ترامپ چه نوع ناسیونالیسمی را مدنظر دارد که باعث ایجاد تفرقه و چالش‌های هویتی در درون جامعه آمریکا نشود.
آنچه دونالد ترامپ در برنامه‌ها و سیاست‌های اقتصادی، اجتماعی و داخلی و حتی سیاست خارجی از آن صحبت می‌کند، پیش و بیش از آنکه عقلانیت و خردورزی باشد، محاسبه‌گری اقتصادی و تجاری است که او از آن به‌عنوان مبادله و معامله یاد می‌کند و خود را یک معامله‌گر یا تاجر می‌داند تا یک سیاست‌مدار.
محاسبه‌گری یا منفعت‌جویی کاسب‌کارانه مفهومی است که از تجربه شخصی او در حوزه ساختمان‌سازی و اصطلاحا خریدوفروش ملک و مستغلات به دست آمده و درواقع، نوعی محاسبه‌گری سود و زیان است که با مفهوم عقلانیت در اجتماع و سیاست فاصله بسیار زیادی دارد. همان‌طور که مفهوم عقل از عقلانیت فاصله دارد، محاسبه‌گری نیز نوعی منفعت‌طلبی شخصی است تا سیاست‌گذاری اجتماعی که به منافع جمع و گاه جامعه بین‌المللی توجه مي‌كند. بنابراین تفکرات ترامپ از این جهت نیز با مرام حزب جمهوری‌خواه و متفکران استراتژیک‌گرای آن فاصله زیادی دارد. ترامپیسم نه‌فقط پدیده‌ای نوظهور در حزب جمهوری‌خواه آمریکا به شمار می‌رود که باعث شده است بحران رهبری و هویت در این حزب را تشدید کند، بلکه نوعی پدیده نوین در سیاست داخلی آمریکا به شمار می‌رود که چنانچه به قدرت برسد، در مرحله بعدی در عرصه سیاست جهانی نیز دارای عواقب و پیامدهای گسترده و تأثیرگذاری خواهد بود که ممکن است نظام بین‌الملل را دچار دگرگونی ساختاری کند. ازاین‌رو شاید اغراق نباشد اگر بگوییم ترامپیسم نوعا راست‌گرایی نوین در آمریکاست که هنوز نیازمند مطالعه و بررسی بیشتری است تا ضمن کنکاش در ابعاد و زوایای مختلف آن به پیامدهای احتمالی آن در عرصه‌های داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی توجه شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.