|

دیو شرور در مصاف دیو بدذات!

کریم ارغنده‌پور

موج پوپولیسم امروز در آمریکا به هیجان آمده و در انتخابات ریاست‌جمهوری نقش ایفا می‌کند؛ موجی برخاسته که تصورات خود را دارد. مهم‌ترین تصور، این است که ترامپ هر که می‌خواهد باشد، همین که آمریکا را ثروتمندتر و قدرتمندتر می‌کند، برای منِ رأی‌دهنده کافی است. این تصور با احساس تغییر‌خواهی طبیعی بعد از هشت سال ریاست‌جمهوری دموکرات‌ها نیز مخلوط شده است. اما این تنها یک «تصور» است که واقعیت آینده را می‌آفریند؛ در‌حالی‌که پایه‌های آن اساسا غیرواقعی است. وقتی افکار عمومی، فقط چند روز مانده به انتخابات به این احساس می‌رسد، معمولا کار از کار گذشته است. در هیاهوی این موج، صداهای متفاوت اصلا شنیده نمی‌شود، ضعف‌ها دیده نمی‌شود و اشکال‌ها به نوعی توجیه می‌شوند. اما در برابر، ضعف‌های رقیب به شکل غول دیده می‌شود و همه تلاش‌ها برای خردکردن استخوان‌های او به کار می‌افتد. به‌این‌ترتیب، بسیاری از تبلیغات تبدیل به ضدتبلیغ می‌شود و حرکت‌های داوطلبانه زیادی راه می‌افتد تا موج برخاسته پوپولیسم را قوی‌تر کند. در‌این‌صورت، دیگر کاری از بازیگران اصلی برنمی‌آید. آنها و مشاورانشان حداکثر تماشاگرانی بیش نیستند؛ کار از دست آنها هم خارج شده است. خود ما هم گاهی نمونه‌هایی - با مختصات متفاوت داخلی خودمان- را در هنگام انتخابات مشاهده کرده‌ایم و به خوبی می‌دانیم ماشین پوپولیسم چطور کار می‌کند و تا چه اندازه این موج می‌تواند ویرانگر باشد. حالا با کمال تعجب داریم می‌بینیم ترامپ فاسد و بی‌پروا در سیاست، اقتصاد و اجتماع چگونه به یک قهرمان ملی تبدیل شده و امکان توقف او دیگر تقریبا غیرممکن شده است. وقتی کارزار انتخابات در ایالات متحده به دو نامزد نهایی رسید، تصور غالب این بود که در دوقطبی بعدی، ترامپ خواهد باخت. بعدها دیده شد ترامپ درواقع در مصاف با هیلاری نبوده، بلکه در مصاف با نفرات بیشتری از او بوده است. به جملات ژیژک، فیلسوف جنجالی چپ‌گرا، در توجیه برتری ترامپ در مقابل هیلاری، دقت کنید. او و حجم بزرگی از کسانی که ترامپ را انتخاب می‌کنند، فقط به‌خاطر این است که از هیلاری تنفر دارند یا چهره‌اش را دیوطور می‌بینند. همین‌ها وقتی در برابر این پاسخ قرار می‌گیرند که «ترامپ که دیوتر است»، می‌گویند «لااقل او صداقت دارد»! درست است. امروز انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا نبرد دیوها است و دیو شرور و بی‌کله و خطرناک، دارد دیو بد ذات دیگر را زمین می‌زند. این تصویر البته در‌صورتی‌که مثلا سندرز به جای هیلاری بود، کاملا دگرگون می‌شد؛ اما حالا دیگر وقت این حرف‌ها نیست. بیشتر کسانی که به ترامپ رأی می‌دهند، ضعف‌های او را می‌دانند ولی تصور دیگری دارند؛ آنها خیال می‌کنند این پیروزی به منافع شخصی آنها نزدیک‌تر است. این یک ریسک بزرگ است و به هزینه اعتبار ملی آمریکا تمام می‌شود. بیشتر آنها که از بیرون به صحنه کارزار سیاسی آمریکا نگاه می‌کنند، امروز جز تأسف در سر ندارند. به نظر من، بازندگان اصلی این کارزار پیشاپیش هر دو حزب قدرتمند این کشور هستند که نتوانستند از پدیدآمدن چنین وضعی پیشگیری کنند. حالا دیگر کار از دست همه خارج شده و فقط احساسات نقش‌آفرینی می‌کند؛ مگر آنکه اتفاقی بزرگ بیفتد و معادلات را تغییر دهد.

موج پوپولیسم امروز در آمریکا به هیجان آمده و در انتخابات ریاست‌جمهوری نقش ایفا می‌کند؛ موجی برخاسته که تصورات خود را دارد. مهم‌ترین تصور، این است که ترامپ هر که می‌خواهد باشد، همین که آمریکا را ثروتمندتر و قدرتمندتر می‌کند، برای منِ رأی‌دهنده کافی است. این تصور با احساس تغییر‌خواهی طبیعی بعد از هشت سال ریاست‌جمهوری دموکرات‌ها نیز مخلوط شده است. اما این تنها یک «تصور» است که واقعیت آینده را می‌آفریند؛ در‌حالی‌که پایه‌های آن اساسا غیرواقعی است. وقتی افکار عمومی، فقط چند روز مانده به انتخابات به این احساس می‌رسد، معمولا کار از کار گذشته است. در هیاهوی این موج، صداهای متفاوت اصلا شنیده نمی‌شود، ضعف‌ها دیده نمی‌شود و اشکال‌ها به نوعی توجیه می‌شوند. اما در برابر، ضعف‌های رقیب به شکل غول دیده می‌شود و همه تلاش‌ها برای خردکردن استخوان‌های او به کار می‌افتد. به‌این‌ترتیب، بسیاری از تبلیغات تبدیل به ضدتبلیغ می‌شود و حرکت‌های داوطلبانه زیادی راه می‌افتد تا موج برخاسته پوپولیسم را قوی‌تر کند. در‌این‌صورت، دیگر کاری از بازیگران اصلی برنمی‌آید. آنها و مشاورانشان حداکثر تماشاگرانی بیش نیستند؛ کار از دست آنها هم خارج شده است. خود ما هم گاهی نمونه‌هایی - با مختصات متفاوت داخلی خودمان- را در هنگام انتخابات مشاهده کرده‌ایم و به خوبی می‌دانیم ماشین پوپولیسم چطور کار می‌کند و تا چه اندازه این موج می‌تواند ویرانگر باشد. حالا با کمال تعجب داریم می‌بینیم ترامپ فاسد و بی‌پروا در سیاست، اقتصاد و اجتماع چگونه به یک قهرمان ملی تبدیل شده و امکان توقف او دیگر تقریبا غیرممکن شده است. وقتی کارزار انتخابات در ایالات متحده به دو نامزد نهایی رسید، تصور غالب این بود که در دوقطبی بعدی، ترامپ خواهد باخت. بعدها دیده شد ترامپ درواقع در مصاف با هیلاری نبوده، بلکه در مصاف با نفرات بیشتری از او بوده است. به جملات ژیژک، فیلسوف جنجالی چپ‌گرا، در توجیه برتری ترامپ در مقابل هیلاری، دقت کنید. او و حجم بزرگی از کسانی که ترامپ را انتخاب می‌کنند، فقط به‌خاطر این است که از هیلاری تنفر دارند یا چهره‌اش را دیوطور می‌بینند. همین‌ها وقتی در برابر این پاسخ قرار می‌گیرند که «ترامپ که دیوتر است»، می‌گویند «لااقل او صداقت دارد»! درست است. امروز انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا نبرد دیوها است و دیو شرور و بی‌کله و خطرناک، دارد دیو بد ذات دیگر را زمین می‌زند. این تصویر البته در‌صورتی‌که مثلا سندرز به جای هیلاری بود، کاملا دگرگون می‌شد؛ اما حالا دیگر وقت این حرف‌ها نیست. بیشتر کسانی که به ترامپ رأی می‌دهند، ضعف‌های او را می‌دانند ولی تصور دیگری دارند؛ آنها خیال می‌کنند این پیروزی به منافع شخصی آنها نزدیک‌تر است. این یک ریسک بزرگ است و به هزینه اعتبار ملی آمریکا تمام می‌شود. بیشتر آنها که از بیرون به صحنه کارزار سیاسی آمریکا نگاه می‌کنند، امروز جز تأسف در سر ندارند. به نظر من، بازندگان اصلی این کارزار پیشاپیش هر دو حزب قدرتمند این کشور هستند که نتوانستند از پدیدآمدن چنین وضعی پیشگیری کنند. حالا دیگر کار از دست همه خارج شده و فقط احساسات نقش‌آفرینی می‌کند؛ مگر آنکه اتفاقی بزرگ بیفتد و معادلات را تغییر دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.