|

نخستین گزارش کمیسیون امنیت ملی ارائه شد

فرصت‌های جدید «برجام»

مجلس شورای اسلامی با اجرائی‌شدن برجام، دولت را موظف کرده بود هر سه ماه یک‌بار گزارشی از نحوه اجرای برجام به مجلس ارائه کند، درعین‌حال کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی نیز بايد هر شش ماه یک‌بار گزارش خود را از روند اجرای برجام به صحن علنی ارائه دهد. بر همین اساس دولت یازدهم تاکنون سه گزارش به مجلس فرستاده و آخرین مورد آن را روز گذشته علی لاریجانی، رئیس مجلس، به کمیسیون امنیت ملی ارجاع داد تا بعد از مطالعه گزارش يادشده، دیگر نمایندگان را در جریان امور قرار دهند. کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس نیز بالاخره نخستین گزارش خود را آماده و در صحن علنی قرائت کرد، گزارشی که قرائت آن با بیانیه 200 نماینده مجلس براي قدردانی از تیم ‌هسته‌ای و وزارت امور ‌خارجه هم زمان بود.
کمیسیون امنیت ملی در این گزارش که در شش بخش شامل مبانی و منابع، اجرای تعهدات جمهوری اسلامی ایران، اجرای تعهدات 1+5، وضعیت رفع تحریم‌ها، موارد نقض عهد و پیمان‌شکنی آمریکا و جمع‌بندی و پیشنهاد تهیه شده است؛ با تأکید بر اینکه جمهوری اسلامی ایران به تعهدات خود (اقدامات شفاف‌ساز، خارج‌کردن مخزن رآکتور اراک، کاهش سانتريفیوژ‌ها، توقف کامل غنی‌سازی اورانیوم بالاتر از 3.67 درصد، تغییر کاربری غنی‌سازی فردو، مبادله ذخایر اورانیوم غنی‌شده با کیک زرد، اجرای داوطلبانه پروتکل الحاقی) پایبند بوده، آورده است: همان‌طور که در برجام ذکر شده ایران توانسته است در بخش‌هایی از جمله جلب موافقت طرف‌های مقابل در بازطراحی رآکتور اراک، فعال نگه‌داشتن کارخانه تولید آب سنگین اراک و امکان فروش آب سنگین، ادامه غنی‌سازی اورانیوم تا غنای ۶۷/۳ درصد و با محدودیت ذخیره‌سازی تا سقف ۳۰۰ کیلوگرم در سال، حفظ برنامه تحقیق و توسعه و حل‌و‌فصل و خاتمه‌یافتن ابعاد احتمالی نظامی (PMD) امتیاز بگیرد و اکنون عرصه‌ همکاری‌های بین‌المللی در زمینه هسته‌ای فراهم شده است. براساس همین گزارش، اعضای 1+5 به تعهدات خود پایبند بوده‌اند. گفتنی است لغوکردن قطع‌نامه‌های پیشین شورای امنیت و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی علیه ایران و لغو تحریم‌های اتحادیه اروپا، تحریم‌های ثانویه آمریکا و همکاری‌های هسته‌ای در حوزه‌های مختلف، تعهدات برجامی 1+5‌بوده است.
محدودیت‌های بانکی مرتفع نشده
کمیسیون امنیت ملی و دولت در گزارش‌های خود از نحوه اجرای برجام، یک نقطه اختلاف دارند؛ در گزارش کمیسیون که روز گذشته قرائت شد، با اشاره به لغو تحریم‌های ثانویه آمریکا در حوزه‌های مختلف آمده است: «اگرچه براساس گزارش وزارت امور خارجه، رفع تحریم‌های بانکی و مالی نیز در این حوزه با استناد بر بندهای ۲۱ و ۲۲ ذکرشده از سند برجام رفع شده است، براساس بررسی‌های به‌عمل‌آمده هنوز محدودیت‌های بانکی و مالی در زمینه دلار و دریافت و پرداخت و نقل‌وانتقالات بانکی و مالی به‌طور مؤثر و مورد توقع مرتفع نشده است».
در ادامه این گزارش اشاره شده که آمریکا در اجرای تعهدات خود وفق برجام چند محور عام صادر کرده و براساس آن اجازه می‌دهد شرکت‌های غیرآمریکایی که مالکیت بیش از ۵۰ درصد سهام آنها با اکثریت هیأت‌مدیره یا کنترل آن به دست اشخاص آمریکایی است در شرایطی با ایران وارد معامله شوند؛ اما به سبب وجود تحریم‌های اولیه‌ که اشخاص تبعه آمریکا را از معامله با ایران منع می‌کند و تداخل آن در لغو تحریم‌های ثانویه، لغو تحریم‌های يادشده را با مشکلاتی رو‌به‌رو و بی‌خاصیت كرده است؛ گفتنی است که اکنون اشخاص آمریکایی اجازه دارند فرش و مواد غذایی ایرانی را وارد و هزینه آن را پرداخت کنند.
کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی در گزارش خود تأیید می‌کند اتحادیه اروپا تحریم‌های هسته‌ای، مالی و اقتصادی ایران را مشروط به اجرای برجام از سوی ایران لغو کرده است. همچنین هم‌زمان با اجرائی‌شدن برجام، ۶۰۶ شخص و نهاد ایرانی به‌همراه ۳۰۳ هواپیما، نفت‌کش و کشتی ثبت‌شده در ایران از فهرست تحریم‌های شورای امنیت، آمریکا و اتحادیه اروپا خارج شده‌اند.
این گزارش همچنین تأکید می‌کند مشتریان نفت خام ایران به‌تدریج در حال بازیابی هستند و به مشتریان جدید اضافه می‌شوند. علاوه بر این، ناوگان کشتی‌رانی جمهوری اسلامی ایران و شرکت‌های کشتی‌رانی و نفت‌کش از تحریم‌ها خارج شده و امکان احیای فعالیت‌های عادی خود را باز یافته‌‌اند. مشکلات موجود در حوزه بیمه نفت‌کش‌های ایرانی نیز با مجوز اوفک رفع شده است. ناگفته نماند که این گزارش در بند دیگری درباره بیمه‌های بین‌المللی می‌گوید: خطرات سنگین با وساطت اوفک پوشش داده شده؛ اما این پوشش هنوز فراگیر نشده است.
براساس گزارش کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی بعد از اجرائی‌شدن برجام، ارتباطات بانکی در حال برقراری بوده است؛ اگرچه بانک‌های کوچک با رغبت بیشتری وارد تعامل می‌شوند و بانک‌های بزرگ‌تر برقراری تعامل را منوط به انجام بررسی‌های بیشتر کرده‌اند.
این گزارش درباره آزادی دارایی‌های ایران نیز می‌گوید: بخش قابل‌توجهی از وجوه مسدودشده ایران در خارج از کشور، رفع تحریم شده؛ اما نقل‌و‌انتقال و تبدیلات ارزی این وجوه همچنان با مشکلات و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌های گذشته روبه‌روست.
بدعهدی آمریکا
بدعهدی آمریکا در اجرای تعهدات برجام، عنوان بند دیگري در گزارش کمیسیون امنیت ملی است که نمایندگان مجلس ذیل آن آورده‌اند: «دولت آمریکا بر پایه سیاست‌های خصمانه خود علیه جمهوری اسلامی ایران و توهم تأثیر تحریم‌ها بر سیاست‌های اصولی نظام جمهوری اسلامی، تلاش دارد اجرای برجام موجب تضعیف تحریم‌های اولیه آمریکا نشود و به سبب اشراف سیستم مالی آمریکا بر سیستم مالی بین‌المللی، بانک‌های بزرگ جهانی هنوز به نگرانی از جرائم سنگین گذشته سیستم کنترلی آمریکا، در نزدیک‌شدن و همکاری با ایران احتیاط می‌کنند». اعضای کمیسیون امنیت ملی در این بند یک‌بار دیگر تأکید می‌کنند: «آمریکا با اعمال محدودیت در تحریم‌های اولیه، هنوز فضای نقل‌وانتقال پول و ارز را در درون سیستم دلار برای ایران باز نکرده و نقل‌وانتقالات ایران با مشکلات و موانع جدی روبه‌روست». آنها در ادامه آورده‌اند: «جمهوری اسلامی ایران از زمان اجرائی‌شدن، برجام تعهدات خود را به‌طور‌کامل انجام داده و در نتیجه همین پایبندی توانسته است از برخی ستانده‌ها در ابعاد فنی، حقوقی و اقتصادی بهره ببرد؛ اما درخصوص رفع تحریم‌های اقتصادی، مقصود دولت و ملت ایران در حدود مورد انتظار محقق نشده است. علی‌رغم اینکه طرف مقابل نیز در ظاهر به اجرای برجام متعهد است؛ ولیکن هنوز تا رسیدن به نقطه مطلوب فاصله وجود دارد». با وجود این، گزارش مذکور تصریح می‌کند :«متعاقب اجرای برجام تغییرات معنا‌داری در مراودات بین‌المللی به نفع کشورمان به وقوع پیوسته و فرصت‌های جدیدی را برای کشورمان در اختیار قرار داده است.
کشورهای عضو 1+5 با اجرائی‌شدن برجام به‌منظور اجرا و تحقق تعهدات خود اقداماتی معمول داشتند که اگرچه این اقدامات سطحی، محدود و صرفا جنبه رفع تکلیفی داشت، فضای به‌وجود‌آمده اتفاقا گشایش‌هایی را در پی داشت».
شروط و شروط‌گذاری برای ورود و تعامل بانک‌های بین‌المللی با ایران و تعلل در اجرای تعهدات، یک بخش از بدعهدی‌های آمریکاست که در این بند به آن اشاره شده و در ادامه به اقدامات کنگره و ارائه لوایح ضد ایرانی پرداخته است. این گزارش وضع تحریم‌های جدید (تحریم 11 شخصیت حقیقی و حقوقی ایرانی در ۲۷ دی‌ 94، تصویب و اجرای قانون موسوم به ویزا در دسامبر گذشته، دستبرد دو‌‌میلیارد دلاری به اموال ایران، امضای وضعیت اضطراری علیه ایران توسط اوباما، مصادره 8,2 میلیون دلاری، محرومیت ایران از مبادله مالی با دلار) به بهانه‌های مختلف (تحریم‌های ایران به‌واسطه توانمندی دفاعی و بهانه‌های حقوق ‌بشری) را نشانه کارشکنی و بدعهدی آمریکا می‌داند.

مجلس شورای اسلامی با اجرائی‌شدن برجام، دولت را موظف کرده بود هر سه ماه یک‌بار گزارشی از نحوه اجرای برجام به مجلس ارائه کند، درعین‌حال کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی نیز بايد هر شش ماه یک‌بار گزارش خود را از روند اجرای برجام به صحن علنی ارائه دهد. بر همین اساس دولت یازدهم تاکنون سه گزارش به مجلس فرستاده و آخرین مورد آن را روز گذشته علی لاریجانی، رئیس مجلس، به کمیسیون امنیت ملی ارجاع داد تا بعد از مطالعه گزارش يادشده، دیگر نمایندگان را در جریان امور قرار دهند. کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس نیز بالاخره نخستین گزارش خود را آماده و در صحن علنی قرائت کرد، گزارشی که قرائت آن با بیانیه 200 نماینده مجلس براي قدردانی از تیم ‌هسته‌ای و وزارت امور ‌خارجه هم زمان بود.
کمیسیون امنیت ملی در این گزارش که در شش بخش شامل مبانی و منابع، اجرای تعهدات جمهوری اسلامی ایران، اجرای تعهدات 1+5، وضعیت رفع تحریم‌ها، موارد نقض عهد و پیمان‌شکنی آمریکا و جمع‌بندی و پیشنهاد تهیه شده است؛ با تأکید بر اینکه جمهوری اسلامی ایران به تعهدات خود (اقدامات شفاف‌ساز، خارج‌کردن مخزن رآکتور اراک، کاهش سانتريفیوژ‌ها، توقف کامل غنی‌سازی اورانیوم بالاتر از 3.67 درصد، تغییر کاربری غنی‌سازی فردو، مبادله ذخایر اورانیوم غنی‌شده با کیک زرد، اجرای داوطلبانه پروتکل الحاقی) پایبند بوده، آورده است: همان‌طور که در برجام ذکر شده ایران توانسته است در بخش‌هایی از جمله جلب موافقت طرف‌های مقابل در بازطراحی رآکتور اراک، فعال نگه‌داشتن کارخانه تولید آب سنگین اراک و امکان فروش آب سنگین، ادامه غنی‌سازی اورانیوم تا غنای ۶۷/۳ درصد و با محدودیت ذخیره‌سازی تا سقف ۳۰۰ کیلوگرم در سال، حفظ برنامه تحقیق و توسعه و حل‌و‌فصل و خاتمه‌یافتن ابعاد احتمالی نظامی (PMD) امتیاز بگیرد و اکنون عرصه‌ همکاری‌های بین‌المللی در زمینه هسته‌ای فراهم شده است. براساس همین گزارش، اعضای 1+5 به تعهدات خود پایبند بوده‌اند. گفتنی است لغوکردن قطع‌نامه‌های پیشین شورای امنیت و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی علیه ایران و لغو تحریم‌های اتحادیه اروپا، تحریم‌های ثانویه آمریکا و همکاری‌های هسته‌ای در حوزه‌های مختلف، تعهدات برجامی 1+5‌بوده است.
محدودیت‌های بانکی مرتفع نشده
کمیسیون امنیت ملی و دولت در گزارش‌های خود از نحوه اجرای برجام، یک نقطه اختلاف دارند؛ در گزارش کمیسیون که روز گذشته قرائت شد، با اشاره به لغو تحریم‌های ثانویه آمریکا در حوزه‌های مختلف آمده است: «اگرچه براساس گزارش وزارت امور خارجه، رفع تحریم‌های بانکی و مالی نیز در این حوزه با استناد بر بندهای ۲۱ و ۲۲ ذکرشده از سند برجام رفع شده است، براساس بررسی‌های به‌عمل‌آمده هنوز محدودیت‌های بانکی و مالی در زمینه دلار و دریافت و پرداخت و نقل‌وانتقالات بانکی و مالی به‌طور مؤثر و مورد توقع مرتفع نشده است».
در ادامه این گزارش اشاره شده که آمریکا در اجرای تعهدات خود وفق برجام چند محور عام صادر کرده و براساس آن اجازه می‌دهد شرکت‌های غیرآمریکایی که مالکیت بیش از ۵۰ درصد سهام آنها با اکثریت هیأت‌مدیره یا کنترل آن به دست اشخاص آمریکایی است در شرایطی با ایران وارد معامله شوند؛ اما به سبب وجود تحریم‌های اولیه‌ که اشخاص تبعه آمریکا را از معامله با ایران منع می‌کند و تداخل آن در لغو تحریم‌های ثانویه، لغو تحریم‌های يادشده را با مشکلاتی رو‌به‌رو و بی‌خاصیت كرده است؛ گفتنی است که اکنون اشخاص آمریکایی اجازه دارند فرش و مواد غذایی ایرانی را وارد و هزینه آن را پرداخت کنند.
کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی در گزارش خود تأیید می‌کند اتحادیه اروپا تحریم‌های هسته‌ای، مالی و اقتصادی ایران را مشروط به اجرای برجام از سوی ایران لغو کرده است. همچنین هم‌زمان با اجرائی‌شدن برجام، ۶۰۶ شخص و نهاد ایرانی به‌همراه ۳۰۳ هواپیما، نفت‌کش و کشتی ثبت‌شده در ایران از فهرست تحریم‌های شورای امنیت، آمریکا و اتحادیه اروپا خارج شده‌اند.
این گزارش همچنین تأکید می‌کند مشتریان نفت خام ایران به‌تدریج در حال بازیابی هستند و به مشتریان جدید اضافه می‌شوند. علاوه بر این، ناوگان کشتی‌رانی جمهوری اسلامی ایران و شرکت‌های کشتی‌رانی و نفت‌کش از تحریم‌ها خارج شده و امکان احیای فعالیت‌های عادی خود را باز یافته‌‌اند. مشکلات موجود در حوزه بیمه نفت‌کش‌های ایرانی نیز با مجوز اوفک رفع شده است. ناگفته نماند که این گزارش در بند دیگری درباره بیمه‌های بین‌المللی می‌گوید: خطرات سنگین با وساطت اوفک پوشش داده شده؛ اما این پوشش هنوز فراگیر نشده است.
براساس گزارش کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی بعد از اجرائی‌شدن برجام، ارتباطات بانکی در حال برقراری بوده است؛ اگرچه بانک‌های کوچک با رغبت بیشتری وارد تعامل می‌شوند و بانک‌های بزرگ‌تر برقراری تعامل را منوط به انجام بررسی‌های بیشتر کرده‌اند.
این گزارش درباره آزادی دارایی‌های ایران نیز می‌گوید: بخش قابل‌توجهی از وجوه مسدودشده ایران در خارج از کشور، رفع تحریم شده؛ اما نقل‌و‌انتقال و تبدیلات ارزی این وجوه همچنان با مشکلات و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌های گذشته روبه‌روست.
بدعهدی آمریکا
بدعهدی آمریکا در اجرای تعهدات برجام، عنوان بند دیگري در گزارش کمیسیون امنیت ملی است که نمایندگان مجلس ذیل آن آورده‌اند: «دولت آمریکا بر پایه سیاست‌های خصمانه خود علیه جمهوری اسلامی ایران و توهم تأثیر تحریم‌ها بر سیاست‌های اصولی نظام جمهوری اسلامی، تلاش دارد اجرای برجام موجب تضعیف تحریم‌های اولیه آمریکا نشود و به سبب اشراف سیستم مالی آمریکا بر سیستم مالی بین‌المللی، بانک‌های بزرگ جهانی هنوز به نگرانی از جرائم سنگین گذشته سیستم کنترلی آمریکا، در نزدیک‌شدن و همکاری با ایران احتیاط می‌کنند». اعضای کمیسیون امنیت ملی در این بند یک‌بار دیگر تأکید می‌کنند: «آمریکا با اعمال محدودیت در تحریم‌های اولیه، هنوز فضای نقل‌وانتقال پول و ارز را در درون سیستم دلار برای ایران باز نکرده و نقل‌وانتقالات ایران با مشکلات و موانع جدی روبه‌روست». آنها در ادامه آورده‌اند: «جمهوری اسلامی ایران از زمان اجرائی‌شدن، برجام تعهدات خود را به‌طور‌کامل انجام داده و در نتیجه همین پایبندی توانسته است از برخی ستانده‌ها در ابعاد فنی، حقوقی و اقتصادی بهره ببرد؛ اما درخصوص رفع تحریم‌های اقتصادی، مقصود دولت و ملت ایران در حدود مورد انتظار محقق نشده است. علی‌رغم اینکه طرف مقابل نیز در ظاهر به اجرای برجام متعهد است؛ ولیکن هنوز تا رسیدن به نقطه مطلوب فاصله وجود دارد». با وجود این، گزارش مذکور تصریح می‌کند :«متعاقب اجرای برجام تغییرات معنا‌داری در مراودات بین‌المللی به نفع کشورمان به وقوع پیوسته و فرصت‌های جدیدی را برای کشورمان در اختیار قرار داده است.
کشورهای عضو 1+5 با اجرائی‌شدن برجام به‌منظور اجرا و تحقق تعهدات خود اقداماتی معمول داشتند که اگرچه این اقدامات سطحی، محدود و صرفا جنبه رفع تکلیفی داشت، فضای به‌وجود‌آمده اتفاقا گشایش‌هایی را در پی داشت».
شروط و شروط‌گذاری برای ورود و تعامل بانک‌های بین‌المللی با ایران و تعلل در اجرای تعهدات، یک بخش از بدعهدی‌های آمریکاست که در این بند به آن اشاره شده و در ادامه به اقدامات کنگره و ارائه لوایح ضد ایرانی پرداخته است. این گزارش وضع تحریم‌های جدید (تحریم 11 شخصیت حقیقی و حقوقی ایرانی در ۲۷ دی‌ 94، تصویب و اجرای قانون موسوم به ویزا در دسامبر گذشته، دستبرد دو‌‌میلیارد دلاری به اموال ایران، امضای وضعیت اضطراری علیه ایران توسط اوباما، مصادره 8,2 میلیون دلاری، محرومیت ایران از مبادله مالی با دلار) به بهانه‌های مختلف (تحریم‌های ایران به‌واسطه توانمندی دفاعی و بهانه‌های حقوق ‌بشری) را نشانه کارشکنی و بدعهدی آمریکا می‌داند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.