|

مزد شرافت چقدر است؟

علی‌اصغر دشتی

«این روزها مرگ بی‌وقفه در می‌زند
ما در را باز می‌کنیم
اما چه کسانی مرور خواهند کرد که
ما پیش از عبور از در چه کرده‌ایم؛
خدمت یا خیانت؟»
شاید بیهوده‌ترین فعل، نوشتن از یک غیاب است. نوشتن از هرکس که «نیست»؛ اما گاهی می‌نویسیم تا بگوییم غیاب یک شخص غیاب چه خصائلی است. چگونه است که بعضی از رفتن‌ها با خود تاریخچه‌ای از نیکی‌ها را به گور می‌برند و جای خالی نیکی‌ها در پهنای این خاک باقی می‌ماند و هر زمان بدی زیر خاک می‌رود، انگارنه‌انگار که از چیزی کاسته شده است؛ بدی‌ها روی خاک زاد و ولد می‌کنند و می‌مانند. محمدرضا رستمی هم‌نسل من بود، هم‌سن من بود، در سال‌های نزدیک به هم مهاجرت کرده بودیم به تهران. او از همدان، من از یزد. در سال‌های نزدیک به هم روزنامه‌نگاری را شروع کرده بودیم. او عاشق شعر و ادبیات بود، من شیفته تئاتر. روزنامه‌نگاری و خبرنگاری در مغز، شغل دوم ما بود در آن سال‌های دور و شغل اصلی بود در واقعیت و معیشت سخت آن روزها.
من آرام‌آرام نوسانات روزنامه‌نگاری و خبرنگاری و نقدنویسی را رها کردم و در خانه به‌ظاهر ایده‌آلم «تئاتر» و بعد‌ها تدریس تئاتر لانه گزیدم. من هنوز مبتدی بودم که روزنامه را ترک کردم ولی محمدرضا در آن حرفه ماند و حرفه‌ای شد، با عشق زندگی‌اش، الهه عزیز که روزنامه‌نگار بود ازدواج کرد، رهای نازنین را به جهان افزود و در بازی‌های پر از حذف و اضافه و جابه‌جایی‌های ناجوانمردانه؛ روزنامه‌نگاری را تحمل کرد؛ اضطراب‌های ناشی از نبود درک و ناامنی شغلی که هیچ‌گاه خیال شخصیتی مثل محمدرضا رستمی را راحت نمی‌کرد. زمان جای ما را عوض کرده بود؛ حالا بیش از یک دهه بود که محمدرضا از طریق رصد اجراهای هرازگاهی من، دوستی‌مان را پی می‌گرفت. این روزها در توصیف محمدرضا از واژه شریف زیاد استفاده می‌شود. بعد از بسیاری از مرگ‌ها، از شرافت زیاد سخن گفته می‌شود، اما الزاما مصداق ندارد، اما درباره محمدرضا رستمی شرافت عینیت وجود اوست که در زمان حیات و پس از آن اثبات‌شدنی است. محمدرضا انسان شریفی بود. نمی‌شود روزنامه‌نگاري شریف بود بدون اینکه انسان شریفی بود. نمی‌شود پزشک شریفی بود بدون اینکه انسان شریفی بود. نمی‌شود هنرمند یا نویسنده شریفی بود بدون اینکه انسان شریفی بود. چرا محمدرضا شریف بود و چرا شرافت را با خود در گور چال کرد؟ شرافت سرنوشت تلخی دارد. اولین آسیب رعایتش، استمرار بحران‌های جدی معیشتی است. محمدرضا رستمی جابه‌جا شد و سرگردان در مقاطع مختلف، اما هرگز روزنامه‌نگار وابسته به جریانات نزدیک به قدرت‌های اقتصادی نشد. هرگز روزنامه‌نگار وابسته به مافیای به‌ظاهر فرهنگی که روزنامه‌نگار را ابزار پروپاگانت خود می‌کنند نشد. محمدرضا روزنامه‌نگاری نبود که به بهانه حمایت از فرد و جریانی شمشیر علیه فرد و جریان دیگری تیز کند. محمدرضا روزنامه‌نگاری نبود که دولتمردان برای پنهان كردن خطاهای در مسئولیت‌شان بتوانند با ابزار مختلف و باج‌دهی، او و شرافت حرفه‌ای‌اش را به خدمت بگیرند و استخدام کنند! او هرگز سلایق فردی‌اش در سینما و تئاتر را معیار تشخیص حقیقت ندانست. او هرگز فیلم و تئاتر موردعلاقه‌اش را معیار سنجش استاندارد ندید و هرگز با آثار مخالف سلیقه‌اش به‌گونه‌ای تخریبگر برخورد نکرد. محمدرضا، حقیقت را در آرامش پرسش‌های جست‌وجوگرش در هنگام مصاحبه‌ها دنبال می‌کرد. محمدرضا سؤال‌هایی را می‌پرسید که جواب‌هایش را نمی‌دانست! او به‌خوبی خودش را واسطه‌ای میان اثر و تماشاگر فرض می‌کرد و تلاش داشت به کم‌کردن این فاصله کمک کند. از محمدرضا و خصائل انسانی و حرفه‌ای‌اش بی‌شک بسیار می‌شود نوشت و بی‌تردید بسیاری نوشته‌اند و خواهند نوشت، اما حقیقت تلخی در کمینمان است؛ حجم شرافتی را که در بالا به آن اشاره شد، امروز کمیاب‌ترین کالایی است که نه در همه روزنامه‌ها می‌شود یافت، نه در همه محفل‌های فرهنگی و نه حتی در همه بیمارستان‌ها! شرافت که رنگ می‌بازد، کار اولی که به انجام می‌رساند، ویرانی «شریف»‌هاست. ما از دست می‌دهیم، نه صرفا با مرگ که حقیقتی است در کمین همه ما نشسته؛ ما از دست می‌دهیم با به‌گوررفتن چیزهایی که روی خاک به دشواری یافت می‌شود.
به‌راستی مزد شرافت چقدر است؟!

«این روزها مرگ بی‌وقفه در می‌زند
ما در را باز می‌کنیم
اما چه کسانی مرور خواهند کرد که
ما پیش از عبور از در چه کرده‌ایم؛
خدمت یا خیانت؟»
شاید بیهوده‌ترین فعل، نوشتن از یک غیاب است. نوشتن از هرکس که «نیست»؛ اما گاهی می‌نویسیم تا بگوییم غیاب یک شخص غیاب چه خصائلی است. چگونه است که بعضی از رفتن‌ها با خود تاریخچه‌ای از نیکی‌ها را به گور می‌برند و جای خالی نیکی‌ها در پهنای این خاک باقی می‌ماند و هر زمان بدی زیر خاک می‌رود، انگارنه‌انگار که از چیزی کاسته شده است؛ بدی‌ها روی خاک زاد و ولد می‌کنند و می‌مانند. محمدرضا رستمی هم‌نسل من بود، هم‌سن من بود، در سال‌های نزدیک به هم مهاجرت کرده بودیم به تهران. او از همدان، من از یزد. در سال‌های نزدیک به هم روزنامه‌نگاری را شروع کرده بودیم. او عاشق شعر و ادبیات بود، من شیفته تئاتر. روزنامه‌نگاری و خبرنگاری در مغز، شغل دوم ما بود در آن سال‌های دور و شغل اصلی بود در واقعیت و معیشت سخت آن روزها.
من آرام‌آرام نوسانات روزنامه‌نگاری و خبرنگاری و نقدنویسی را رها کردم و در خانه به‌ظاهر ایده‌آلم «تئاتر» و بعد‌ها تدریس تئاتر لانه گزیدم. من هنوز مبتدی بودم که روزنامه را ترک کردم ولی محمدرضا در آن حرفه ماند و حرفه‌ای شد، با عشق زندگی‌اش، الهه عزیز که روزنامه‌نگار بود ازدواج کرد، رهای نازنین را به جهان افزود و در بازی‌های پر از حذف و اضافه و جابه‌جایی‌های ناجوانمردانه؛ روزنامه‌نگاری را تحمل کرد؛ اضطراب‌های ناشی از نبود درک و ناامنی شغلی که هیچ‌گاه خیال شخصیتی مثل محمدرضا رستمی را راحت نمی‌کرد. زمان جای ما را عوض کرده بود؛ حالا بیش از یک دهه بود که محمدرضا از طریق رصد اجراهای هرازگاهی من، دوستی‌مان را پی می‌گرفت. این روزها در توصیف محمدرضا از واژه شریف زیاد استفاده می‌شود. بعد از بسیاری از مرگ‌ها، از شرافت زیاد سخن گفته می‌شود، اما الزاما مصداق ندارد، اما درباره محمدرضا رستمی شرافت عینیت وجود اوست که در زمان حیات و پس از آن اثبات‌شدنی است. محمدرضا انسان شریفی بود. نمی‌شود روزنامه‌نگاري شریف بود بدون اینکه انسان شریفی بود. نمی‌شود پزشک شریفی بود بدون اینکه انسان شریفی بود. نمی‌شود هنرمند یا نویسنده شریفی بود بدون اینکه انسان شریفی بود. چرا محمدرضا شریف بود و چرا شرافت را با خود در گور چال کرد؟ شرافت سرنوشت تلخی دارد. اولین آسیب رعایتش، استمرار بحران‌های جدی معیشتی است. محمدرضا رستمی جابه‌جا شد و سرگردان در مقاطع مختلف، اما هرگز روزنامه‌نگار وابسته به جریانات نزدیک به قدرت‌های اقتصادی نشد. هرگز روزنامه‌نگار وابسته به مافیای به‌ظاهر فرهنگی که روزنامه‌نگار را ابزار پروپاگانت خود می‌کنند نشد. محمدرضا روزنامه‌نگاری نبود که به بهانه حمایت از فرد و جریانی شمشیر علیه فرد و جریان دیگری تیز کند. محمدرضا روزنامه‌نگاری نبود که دولتمردان برای پنهان كردن خطاهای در مسئولیت‌شان بتوانند با ابزار مختلف و باج‌دهی، او و شرافت حرفه‌ای‌اش را به خدمت بگیرند و استخدام کنند! او هرگز سلایق فردی‌اش در سینما و تئاتر را معیار تشخیص حقیقت ندانست. او هرگز فیلم و تئاتر موردعلاقه‌اش را معیار سنجش استاندارد ندید و هرگز با آثار مخالف سلیقه‌اش به‌گونه‌ای تخریبگر برخورد نکرد. محمدرضا، حقیقت را در آرامش پرسش‌های جست‌وجوگرش در هنگام مصاحبه‌ها دنبال می‌کرد. محمدرضا سؤال‌هایی را می‌پرسید که جواب‌هایش را نمی‌دانست! او به‌خوبی خودش را واسطه‌ای میان اثر و تماشاگر فرض می‌کرد و تلاش داشت به کم‌کردن این فاصله کمک کند. از محمدرضا و خصائل انسانی و حرفه‌ای‌اش بی‌شک بسیار می‌شود نوشت و بی‌تردید بسیاری نوشته‌اند و خواهند نوشت، اما حقیقت تلخی در کمینمان است؛ حجم شرافتی را که در بالا به آن اشاره شد، امروز کمیاب‌ترین کالایی است که نه در همه روزنامه‌ها می‌شود یافت، نه در همه محفل‌های فرهنگی و نه حتی در همه بیمارستان‌ها! شرافت که رنگ می‌بازد، کار اولی که به انجام می‌رساند، ویرانی «شریف»‌هاست. ما از دست می‌دهیم، نه صرفا با مرگ که حقیقتی است در کمین همه ما نشسته؛ ما از دست می‌دهیم با به‌گوررفتن چیزهایی که روی خاک به دشواری یافت می‌شود.
به‌راستی مزد شرافت چقدر است؟!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.