مثلثی بدون حضور ایران
آزاده بابایینژاد
نوازشریف، نخستوزیر پاکستان، در دیدار روز پنجشنبه خود با «خالد بنمحمد العطیه»، وزیر دفاع قطر، از اراده اسلامآباد برای گسترش همکاری دوجانبه با حضور ترکیه در زمینه ساخت تسلیحات نظامی و نیز فروش جنگندههای اف- ١٦ و نیز مشاق پاکستانی به این دو کشور خبر داد و گفت با تأمین گاز مایع مورد نیاز پاکستان از سوی قطریها، دو کشور مصمم به گسترش روابط تجاری دوجانبه هستند. درواقع پاکستان چندسالی است که در مرکز توجه کشورهای حوزه خلیجفارس و نیز ترکیه قرار گرفته است که مهمترین دلایل آن در پی میآید: ١) اهمیت شرایط ژئوپلیتیک پاکستان؛ این کشور از یکسو در شبهقاره هند و از سوی دیگر در همسایگی آسیایمرکزی و نیز هممرز با منطقه خاورمیانه و اقیانوس هند قرار گرفته است، همین مختصات جغرافیایی کافی بود تا همسایه غربی ایران؛ یعنی ترکیه را به صرافت بیندازد تا در این منطقه حضوری پررنگ داشته باشد. خاطرنشان میشود که ترکیه هرچند از طریق دریای سیاه و مدیترانه به اقیانوس اطلس وصل میشود، ولی راهی نزدیک به اقیانوس هند و بهدنبال آن شبهجزیره هند ندارد بنابراین برای استفاده از ظرفیتها و فرصتهای این منطقه، چارهای جز نزدیکی با پاکستان ندارد. ٢) ظرفیتهای اقتصادی پاکستان و جمعیت بالای ١٩٠ میلیوننفری، از وجود بازاری حکایت میکند که مقامهای آنکارا بهراحتی نمیتوانند آن را نادیده بگیرند، به این پتانسیل باید جمعیت ٣٠میلیونی افغانستان را هم اضافه کنم. بیتردید در سالهای رکود روابط تهران با اسلامآباد، مقامهای این کشور بر آن شدند تا به سایر کشورهای منطقه از جمله قطر، عربستان و نیز ترکیه که در نوع خود یک قدرت منطقهای بهشمار میآید، نزدیک شده و به همپیمانانی برای یکدیگر بدل شوند. در همین چارچوب، قطر علاوه بر تأمین انرژی، بهدنبال سرمایهگذاری بیشتر در بخشهای مختلف پاکستان است. این کشور برای پروژههای آتی خود از جمله «جامجهانی فوتبال سال ٢٠٢٢» نیازمند کارگران پاکستانی است تا در بخش ساختوساز به فعالیت بپردازند. درحالحاضر حجم مبادلات تجاری پاکستان و قطر سالانه ٣٠٠ میلیون دلار است. اخیرا اسلامآباد توافقنامه ٢١ میلیارددلاری برای خرید گاز طبیعی مایع (الانجی) با مقامهای دوحه به امضا رسانده که براساس آن پاکستان روزانه ٥٠٠ میلیون فوتمکعبگاز وارد میکند، اولین محموله گاز قطر به مقصد پاکستان اوایل فروردینماه سال جاری در شهر کراچی تخلیه شد. باید بگویم فقدان برنامهریزی برای توسعه تجارت تهران- اسلامآباد و نیز بیمهری چندساله مقامهای کشورمان نسبت به پاکستان موجب نزدیکی این کشور به سایر همسایگان ایران شده است. بیشک پررنگترشدن حضور هند در مناسبات اقتصادی تهران بهجای پاکستان به سهم خود به یکی از مهمترین موانع تجاری بدل شده زیرا سالهاست که دهلی در ازای نفت ایران، محصولات خود را به کشورمان صادر میکند. نمونه این ادعا پرشدن بازار از برنج هندی بهجای برنج پاکستانی است.
نوازشریف، نخستوزیر پاکستان، در دیدار روز پنجشنبه خود با «خالد بنمحمد العطیه»، وزیر دفاع قطر، از اراده اسلامآباد برای گسترش همکاری دوجانبه با حضور ترکیه در زمینه ساخت تسلیحات نظامی و نیز فروش جنگندههای اف- ١٦ و نیز مشاق پاکستانی به این دو کشور خبر داد و گفت با تأمین گاز مایع مورد نیاز پاکستان از سوی قطریها، دو کشور مصمم به گسترش روابط تجاری دوجانبه هستند. درواقع پاکستان چندسالی است که در مرکز توجه کشورهای حوزه خلیجفارس و نیز ترکیه قرار گرفته است که مهمترین دلایل آن در پی میآید: ١) اهمیت شرایط ژئوپلیتیک پاکستان؛ این کشور از یکسو در شبهقاره هند و از سوی دیگر در همسایگی آسیایمرکزی و نیز هممرز با منطقه خاورمیانه و اقیانوس هند قرار گرفته است، همین مختصات جغرافیایی کافی بود تا همسایه غربی ایران؛ یعنی ترکیه را به صرافت بیندازد تا در این منطقه حضوری پررنگ داشته باشد. خاطرنشان میشود که ترکیه هرچند از طریق دریای سیاه و مدیترانه به اقیانوس اطلس وصل میشود، ولی راهی نزدیک به اقیانوس هند و بهدنبال آن شبهجزیره هند ندارد بنابراین برای استفاده از ظرفیتها و فرصتهای این منطقه، چارهای جز نزدیکی با پاکستان ندارد. ٢) ظرفیتهای اقتصادی پاکستان و جمعیت بالای ١٩٠ میلیوننفری، از وجود بازاری حکایت میکند که مقامهای آنکارا بهراحتی نمیتوانند آن را نادیده بگیرند، به این پتانسیل باید جمعیت ٣٠میلیونی افغانستان را هم اضافه کنم. بیتردید در سالهای رکود روابط تهران با اسلامآباد، مقامهای این کشور بر آن شدند تا به سایر کشورهای منطقه از جمله قطر، عربستان و نیز ترکیه که در نوع خود یک قدرت منطقهای بهشمار میآید، نزدیک شده و به همپیمانانی برای یکدیگر بدل شوند. در همین چارچوب، قطر علاوه بر تأمین انرژی، بهدنبال سرمایهگذاری بیشتر در بخشهای مختلف پاکستان است. این کشور برای پروژههای آتی خود از جمله «جامجهانی فوتبال سال ٢٠٢٢» نیازمند کارگران پاکستانی است تا در بخش ساختوساز به فعالیت بپردازند. درحالحاضر حجم مبادلات تجاری پاکستان و قطر سالانه ٣٠٠ میلیون دلار است. اخیرا اسلامآباد توافقنامه ٢١ میلیارددلاری برای خرید گاز طبیعی مایع (الانجی) با مقامهای دوحه به امضا رسانده که براساس آن پاکستان روزانه ٥٠٠ میلیون فوتمکعبگاز وارد میکند، اولین محموله گاز قطر به مقصد پاکستان اوایل فروردینماه سال جاری در شهر کراچی تخلیه شد. باید بگویم فقدان برنامهریزی برای توسعه تجارت تهران- اسلامآباد و نیز بیمهری چندساله مقامهای کشورمان نسبت به پاکستان موجب نزدیکی این کشور به سایر همسایگان ایران شده است. بیشک پررنگترشدن حضور هند در مناسبات اقتصادی تهران بهجای پاکستان به سهم خود به یکی از مهمترین موانع تجاری بدل شده زیرا سالهاست که دهلی در ازای نفت ایران، محصولات خود را به کشورمان صادر میکند. نمونه این ادعا پرشدن بازار از برنج هندی بهجای برنج پاکستانی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.