|

معمایی به نام آینده داعش

تقریبا یک نوع اجماع دراین‌باره وجود دارد که داعش از موصل تارانده خواهد شد. شاید این اتفاق مدتی زمان ببرد، شاید هم به همان سرعتی که دو سال پیش این شهر را تصرف کرد، آن را از دست بدهد؛ اما اگر داعش در موصل شکست بخورد، داعشیان به کجا خواهند رفت؟
مقامات سیاسی و نظامی دمشق و مسکو می‌گویند آنها با تحریک واشنگتن قرار است به دو استان «رقه» و «دیرالزور» منتقل شوند. اما چرا؟ به گفته آنها ‌تا بر تعداد داعشی‌ها در آنجا افزوده شود و عرصه بر ارتش سوریه تنگ‌تر شود؛ مسئله‌ای که می‌تواند منجر به طولانی‌ترشدن نزاع در سوریه حتی بعد از انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا شود. هنوز انتخابات در آمریکا برگزار نشده و تا زمانی که رئیس‌جمهوری بعدی در کاخ سفید اقامت و سیاست‌هایش را اعلام کند، طول خواهد کشید؛ دیدگاه‌هایی که چه بسا با دیدگاه‌های رئیس‌جمهوری فعلی متفاوت باشد.
سران واشنگتن و تل‌آویو نیز این راه‌حل را بعید نمی‌دانند؛ حتی به صورت آشکار خواستار تحقق آن هستند؛ زیرا در نظر آنها نیز در صورت تحقق این هدف سه نتیجه مهم به بار خواهد آمد: یکی تضعیف نیروهای ارتش سوریه و متحدانش؛ دوم طولانی‌ترشدن نزاع در این کشور و هم‌زمان تقویت نیروهایی از بین «میانه‌روها» که برای گفت‌وگوهای آینده مناسب باشند و سوم اجازه‌دادن به داعش تا در سوریه امور خود را رسیدگی کرده و آن را سامان دهد تا بعدها این گروه مأموریت سیاسی دیگری را در منطقه برای خود دست‌وپا کند.
«فکری ایشیق»، وزیر دفاع ترکیه، بعد از مشارکت در نشست وزرای دفاع دولت‌های جنوب شرق اروپا در رم گفت کشورش به یک توافق با ائتلاف بین‌المللی ضدداعش رسیده است و می‌تواند در عملیات آزادسازی موصل مشارکت کند. معنای این حرف آن است که مشارکت ترکیه در این عملیات زمینی نخواهد بود. آیا این توافق با بغداد هم بوده است و طبق خواسته ترکیه نیروهای موسوم به «حشدالشعبی» فقط نقش لجستیک را در عملیات موصل خواهند داشت؟ بگذریم، سؤال اصلی ما درباره آینده داعش بود.
واقعیت آن است که آینده داعش تا حد زیادی به آینده موصل به‌ویژه پس از آزادی آن بستگی خواهد داشت. به این معنا که نزاع موصل نزاعی گسترده بوده و در آن فقط دولت یا ارتش عراق نقش ندارند؛ بلکه طرف‌های داخلی و بین‌المللی متعددی در آنجا حضور دارند. از نیروهای الحشدالشعبی گرفته تا حشدالوطنی یا بخش دیگری از نیروهای اهل تسنن ازجمله نیروهای تحت فرماندهی «اثیل النجفی» که از سوی ترکیه حمایت می‌شوند؛ همچنین نباید فراموش کنیم که «مسعود بارزانی»، رئیس اقلیم کردستان عراق، نیروهای پیشمرگه را برای مشارکت در نبرد موصل فرستاده است. او با بغداد به توافق رسید که نیروهایش صرفا از بیرون در جنگ موصل شرکت داشته و فقط به نیروهای ارتش عراق اجازه ورود به این شهر داده شود.
به طور خلاصه باید گفت اگر فقط نیروهای ارتش عراق وارد موصل شده و نیروهای حشدالشعبی و پیشمرگه‌ها در خارج از این شهر باقی بمانند، طرد داعش از این شهر آسان خواهد بود و نزاع بین نیروهایی که از آنها اسم برده شد، تقریبا منتفی است؛ اما اگر ترک‌ها اصرار داشته باشند که در نبرد زمینی در موصل شرکت کنند و پیشمرگه‌ها و حشدالشعبی هم بخواهند وارد این شهر شوند آینده دیگری در انتظار این شهر خواهد بود؛ به‌هرحال داعش در صورت رانده‌شدن از موصل دو راه در پیش دارد:
یک: محوشدن در بافت قبیله‌ای و مردمی استان «الانبار»، یعنی همان کاری که این گروه بعد از تصرف دو شهر «فلوجه» و «رمادی» کرد. نیروها و عناصر داعش در بین ساکنان این استان مخفی شدند و در شهرها و روستاهایش اسکان یافتند، به این امید که بعدها به صورت مخفی اقدام به تجدید سازماندهی خود کنند.
دو: با همه تجهیزات و نیروها روانه استان‌های دیرالزور و رقه در سوریه شوند. آنها می‌توانند در این راه از حمایت‌های هوایی آمریکا و حتی ترکیه نیز برخوردار شوند. حضور نیروهای داعش در این دو استان می‌تواند جنگ‌های دیگری شبیه به جنگ در استان «قنیطره» و «درعا» که در جنوب سوریه اتفاق افتاد، به راه اندازد؛ زیرا داعش و النصره در آنجا طرفداران زیادی دارند.
هنوز روشن نیست که داعش پس از موصل قصد دارد چه رویکردی را دنبال کند. آیا از تمرکز بر داشتن پایگاه‌های ارضی دست کشیده و دوباره به همان شیوه قدیم خود مبنی بر تکیه بر اهالی و ساکنان بسنده خواهد کرد تا در لوای افراد و اقوام در تجمعات خود را مخفی کند و مانند آنچه در پاریس یا بروکسل کرد، دست به عملیات انتحاری بزند؟ به‌هرحال آینده این گروه برای خودش معمایی است.

تقریبا یک نوع اجماع دراین‌باره وجود دارد که داعش از موصل تارانده خواهد شد. شاید این اتفاق مدتی زمان ببرد، شاید هم به همان سرعتی که دو سال پیش این شهر را تصرف کرد، آن را از دست بدهد؛ اما اگر داعش در موصل شکست بخورد، داعشیان به کجا خواهند رفت؟
مقامات سیاسی و نظامی دمشق و مسکو می‌گویند آنها با تحریک واشنگتن قرار است به دو استان «رقه» و «دیرالزور» منتقل شوند. اما چرا؟ به گفته آنها ‌تا بر تعداد داعشی‌ها در آنجا افزوده شود و عرصه بر ارتش سوریه تنگ‌تر شود؛ مسئله‌ای که می‌تواند منجر به طولانی‌ترشدن نزاع در سوریه حتی بعد از انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا شود. هنوز انتخابات در آمریکا برگزار نشده و تا زمانی که رئیس‌جمهوری بعدی در کاخ سفید اقامت و سیاست‌هایش را اعلام کند، طول خواهد کشید؛ دیدگاه‌هایی که چه بسا با دیدگاه‌های رئیس‌جمهوری فعلی متفاوت باشد.
سران واشنگتن و تل‌آویو نیز این راه‌حل را بعید نمی‌دانند؛ حتی به صورت آشکار خواستار تحقق آن هستند؛ زیرا در نظر آنها نیز در صورت تحقق این هدف سه نتیجه مهم به بار خواهد آمد: یکی تضعیف نیروهای ارتش سوریه و متحدانش؛ دوم طولانی‌ترشدن نزاع در این کشور و هم‌زمان تقویت نیروهایی از بین «میانه‌روها» که برای گفت‌وگوهای آینده مناسب باشند و سوم اجازه‌دادن به داعش تا در سوریه امور خود را رسیدگی کرده و آن را سامان دهد تا بعدها این گروه مأموریت سیاسی دیگری را در منطقه برای خود دست‌وپا کند.
«فکری ایشیق»، وزیر دفاع ترکیه، بعد از مشارکت در نشست وزرای دفاع دولت‌های جنوب شرق اروپا در رم گفت کشورش به یک توافق با ائتلاف بین‌المللی ضدداعش رسیده است و می‌تواند در عملیات آزادسازی موصل مشارکت کند. معنای این حرف آن است که مشارکت ترکیه در این عملیات زمینی نخواهد بود. آیا این توافق با بغداد هم بوده است و طبق خواسته ترکیه نیروهای موسوم به «حشدالشعبی» فقط نقش لجستیک را در عملیات موصل خواهند داشت؟ بگذریم، سؤال اصلی ما درباره آینده داعش بود.
واقعیت آن است که آینده داعش تا حد زیادی به آینده موصل به‌ویژه پس از آزادی آن بستگی خواهد داشت. به این معنا که نزاع موصل نزاعی گسترده بوده و در آن فقط دولت یا ارتش عراق نقش ندارند؛ بلکه طرف‌های داخلی و بین‌المللی متعددی در آنجا حضور دارند. از نیروهای الحشدالشعبی گرفته تا حشدالوطنی یا بخش دیگری از نیروهای اهل تسنن ازجمله نیروهای تحت فرماندهی «اثیل النجفی» که از سوی ترکیه حمایت می‌شوند؛ همچنین نباید فراموش کنیم که «مسعود بارزانی»، رئیس اقلیم کردستان عراق، نیروهای پیشمرگه را برای مشارکت در نبرد موصل فرستاده است. او با بغداد به توافق رسید که نیروهایش صرفا از بیرون در جنگ موصل شرکت داشته و فقط به نیروهای ارتش عراق اجازه ورود به این شهر داده شود.
به طور خلاصه باید گفت اگر فقط نیروهای ارتش عراق وارد موصل شده و نیروهای حشدالشعبی و پیشمرگه‌ها در خارج از این شهر باقی بمانند، طرد داعش از این شهر آسان خواهد بود و نزاع بین نیروهایی که از آنها اسم برده شد، تقریبا منتفی است؛ اما اگر ترک‌ها اصرار داشته باشند که در نبرد زمینی در موصل شرکت کنند و پیشمرگه‌ها و حشدالشعبی هم بخواهند وارد این شهر شوند آینده دیگری در انتظار این شهر خواهد بود؛ به‌هرحال داعش در صورت رانده‌شدن از موصل دو راه در پیش دارد:
یک: محوشدن در بافت قبیله‌ای و مردمی استان «الانبار»، یعنی همان کاری که این گروه بعد از تصرف دو شهر «فلوجه» و «رمادی» کرد. نیروها و عناصر داعش در بین ساکنان این استان مخفی شدند و در شهرها و روستاهایش اسکان یافتند، به این امید که بعدها به صورت مخفی اقدام به تجدید سازماندهی خود کنند.
دو: با همه تجهیزات و نیروها روانه استان‌های دیرالزور و رقه در سوریه شوند. آنها می‌توانند در این راه از حمایت‌های هوایی آمریکا و حتی ترکیه نیز برخوردار شوند. حضور نیروهای داعش در این دو استان می‌تواند جنگ‌های دیگری شبیه به جنگ در استان «قنیطره» و «درعا» که در جنوب سوریه اتفاق افتاد، به راه اندازد؛ زیرا داعش و النصره در آنجا طرفداران زیادی دارند.
هنوز روشن نیست که داعش پس از موصل قصد دارد چه رویکردی را دنبال کند. آیا از تمرکز بر داشتن پایگاه‌های ارضی دست کشیده و دوباره به همان شیوه قدیم خود مبنی بر تکیه بر اهالی و ساکنان بسنده خواهد کرد تا در لوای افراد و اقوام در تجمعات خود را مخفی کند و مانند آنچه در پاریس یا بروکسل کرد، دست به عملیات انتحاری بزند؟ به‌هرحال آینده این گروه برای خودش معمایی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.