تجدید حیات معکوس
پرویز تناولي
در سال 1385 از طرف مؤسسه ماه مهر به تدریس دعوت شدم. اگرچه بر آن بودم دیگر به تدریس نپردازم و باقی عمرم را در کارگاه بگذرانم، اما آن دعوت را پذیرفتم و شرط کار را بر آزادی عمل قرار دادم.
بیش از دو دهه تدریس در دانشگاههای ایران و آمریکا، هرچند نتایجی به بار آورده بود، اما برنامههای آکادمیک و از پیش تعیینشده دانشکدههای هنری هیچگاه آن بازدهي که انتظارش را داشتم به بار نیاورد. به همین سبب با پذیرفتن دعوت ماه مهر، بر آن بودم آن رؤیایی را که برای پرورش هنرجو در سر داشتم، به عمل درآورم. اصل این رؤیا انتقال فراگرفتههایم به هنرجو در اسرع وقت بود.
پس از مؤسسه خواستم به ثبتنام کسانی که تشنه فراگیری هستند، بپردازد تا اولین کلاس را آغاز کنم. نام این دوره را «مجسمهسازی معکوس» نهادم و بر آن بودم تکنیکی را که چهار دهه قبل ابداع کرده و به نتایج قابلی رسانده بودم، در 16 ساعت (هشت جلسه هر جلسه دو ساعت) به شاگردانم فرا دهم.
این تکنیک را از آن جهت «معکوس» خواندم، زیرا به جای ساختن مدل، باید قالب مدل را ساخت و برای این منظور باید به تخیل متوسل شد.
جرقه چنین روشی را چند سنگ کوچک که از دل خاک بیرون آمده بود، در سرم انداخته بود. این سنگها مربوط به یک کارگاه جواهرسازی بود که حدود هزار سال پیش در اطراف قزوین فعال بود. روی این سنگها نقوش بسیار ظریفی حک شده بود و در بالای آن رامگاه و قیفی برای ریختن مذاب (طلا یا نقره) تعبیه شده بود. با دیدن آنها بر آن شدم به جای سنگ، خشتهای فشردهای از ماسه ریختهگری تهیه و معکوس مجسمههایم را در آنها حفر کنم و سپس با ریختن مذاب برنز درون آنها به مجسمههای دلخواهم دست یابم. عین این اعمال را به اولین هنرجویان فرا دادم و در جلسه هشتم همه با هم به ریختهگری رفتیم و پس از ریختن کارهایشان، مزدم را از شادی و هیجانی که به آنها دست داده بود، دریافت کردم. کلاس معکوس، کلاسهای دیگری را به دنبال آورد و در 10 سال گذشته هر سال یک یا دو کلاس برقرار کردهام و از قِبَل آنها چندین گروه و چندین نمایشگاه اثرگذار پدید آمده است و نهتنها نفسی تازه به مجسمهسازی معاصرمان دمیده شده، بلکه شاخههای دیگری از جمله مدالسازی و جواهرسازی مدرن و تنآویزهای کوچک بر تنه نهال جوان مجسمهسازی معاصر ایران روییده است.
در سال 1385 از طرف مؤسسه ماه مهر به تدریس دعوت شدم. اگرچه بر آن بودم دیگر به تدریس نپردازم و باقی عمرم را در کارگاه بگذرانم، اما آن دعوت را پذیرفتم و شرط کار را بر آزادی عمل قرار دادم.
بیش از دو دهه تدریس در دانشگاههای ایران و آمریکا، هرچند نتایجی به بار آورده بود، اما برنامههای آکادمیک و از پیش تعیینشده دانشکدههای هنری هیچگاه آن بازدهي که انتظارش را داشتم به بار نیاورد. به همین سبب با پذیرفتن دعوت ماه مهر، بر آن بودم آن رؤیایی را که برای پرورش هنرجو در سر داشتم، به عمل درآورم. اصل این رؤیا انتقال فراگرفتههایم به هنرجو در اسرع وقت بود.
پس از مؤسسه خواستم به ثبتنام کسانی که تشنه فراگیری هستند، بپردازد تا اولین کلاس را آغاز کنم. نام این دوره را «مجسمهسازی معکوس» نهادم و بر آن بودم تکنیکی را که چهار دهه قبل ابداع کرده و به نتایج قابلی رسانده بودم، در 16 ساعت (هشت جلسه هر جلسه دو ساعت) به شاگردانم فرا دهم.
این تکنیک را از آن جهت «معکوس» خواندم، زیرا به جای ساختن مدل، باید قالب مدل را ساخت و برای این منظور باید به تخیل متوسل شد.
جرقه چنین روشی را چند سنگ کوچک که از دل خاک بیرون آمده بود، در سرم انداخته بود. این سنگها مربوط به یک کارگاه جواهرسازی بود که حدود هزار سال پیش در اطراف قزوین فعال بود. روی این سنگها نقوش بسیار ظریفی حک شده بود و در بالای آن رامگاه و قیفی برای ریختن مذاب (طلا یا نقره) تعبیه شده بود. با دیدن آنها بر آن شدم به جای سنگ، خشتهای فشردهای از ماسه ریختهگری تهیه و معکوس مجسمههایم را در آنها حفر کنم و سپس با ریختن مذاب برنز درون آنها به مجسمههای دلخواهم دست یابم. عین این اعمال را به اولین هنرجویان فرا دادم و در جلسه هشتم همه با هم به ریختهگری رفتیم و پس از ریختن کارهایشان، مزدم را از شادی و هیجانی که به آنها دست داده بود، دریافت کردم. کلاس معکوس، کلاسهای دیگری را به دنبال آورد و در 10 سال گذشته هر سال یک یا دو کلاس برقرار کردهام و از قِبَل آنها چندین گروه و چندین نمایشگاه اثرگذار پدید آمده است و نهتنها نفسی تازه به مجسمهسازی معاصرمان دمیده شده، بلکه شاخههای دیگری از جمله مدالسازی و جواهرسازی مدرن و تنآویزهای کوچک بر تنه نهال جوان مجسمهسازی معاصر ایران روییده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.