|

زیر یه‌خم‌گیریِ دست به نقد

جواد طوسی

با بحث و جدل‌هایی که در این دوره از برنامه «هفت» میان منتقد ثابتش و برخی از میهمانان دعوت‌شده صورت می‌گیرد، به نظر می‌رسد باید به تعریف جدیدی از ژورنالیسم و رسانه برسیم. اصلا قصد حال‌گیری و زیرآب‌زنی ندارم و سعی می‌کنم با بی‌طرفی کامل و نگاهی منصفانه به ارزیابی و درعین‌حال آسیب‌شناسی آن بپردازم. چگونه می‌توان در یک برنامه سینمایی- تلویزیونی، به نقد سازنده دست یافت؟ در وهله اول باید تا آنجا که می‌توان از حواشی و طرح مسائلی که اصل موضوع را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد، پرهیز کرد. همین برنامه اخیر‌ «هفت» را که اختصاص به نقد فیلم «سایه‌های موازی» ساخته اصغر نعیمی داشت در نظر بگیریم. از یک سو مشخص بود که کارگردان فیلم موردبحث با ذهنیت قبلی از خصوصیات مسعود فراستی، آمده بود تا در صورت مواجه‌شدن با همان ادبیات خاص و توهین‌آمیز او کوتاه نیاید و جوابش را بدهد. اساسا شکل‌یابی چنین برخورد تدافعی و ذهنیت منفی از یک منتقد چقدر می‌تواند منطقی باشد؟ آیا این تصویر و شمایل به‌دست‌آمده بخشی از قواعد بازی ژورنالیستی است و از نظر روانی می‌تواند در هر شرایطی طرف مقابل را در موضع انفعالی قرار دهد؟ برنامه هفته گذشته، خلاف این تلقی را ثابت کرد؟ استفاده از واژه‌هایی مانند «بی‌عرضه» و «فیلمفارسی» و «افتضاح» به‌خوبی می‌تواند فرد مخاطب‌قرارگرفته را تحریک کند و به صرافتش بیندازد که مثل خود فراستی با او دهن‌به‌دهن شود. کمترین تأثیر منفی این مقابله‌به‌مثل و مجادله لفظی، بی‌خیال‌شدن نقد و بررسی تماتیک و ساختاری فیلم و راه‌افتادن مجلس روکم‌کنی است. نعیمی پيش از پرداختن به خود فیلم، بیشتر حواسش به این است که جلوی فراستی کم نیاورد و نزد دوست و دشمن ثابت کند یکی می‌تواند از پس این آدم بربیاید. به‌همین‌خاطر در قبال «فیلمفارسی» خطاب‌شدن کارهای قبلی‌اش، به گذشته و رانت‌خواری فراستی و مواجب‌بگیربودنش بند می‌کند و او را موجودی غم‌انگیز می‌خواند؛ مسعودخان هم پاسخ می‌دهد از خودت مایه بگذار و پای راوی قبلی این جمله (موجود غم‌انگیز) یعنی، مسعود کیمیایی به میان می‌آید و «سایه‌های موازی» قید و قضیه کاملا شخصی می‌شود. از آن‌سو می‌بینیم که صحبت مقدماتی فراستی در زمان طولانی اختصاص به داستایفسکی و قصه نازنینش دارد که «سایه‌های موازی» و فیلم‌نامه سعید عقیقی برداشت آزادی از آن است. آیا این تک‌گویی مفصل درباره داستایفسکی و آثارش و بعد کشیده‌شدن بحث به روبر برسون و اقتباسش از «زن نازنین» داستایفسکی به بهانه نقد فیلمی که اصرار بر برداشتی آزاد از این اثر داشته، ضروری است؟ در این میزانسن، تکلیف ما در مقام بیننده با خود «سایه‌های موازی» چیست و منتقد و کارگردان چه تجزیه و تحلیل درست و همه‌جانبه‌ای از این فیلم ارائه داده‌اند؟ نکته جالب‌تر حضور بهروزخان افخمی وسط این گود است که نمی‌تواند به‌خوبی میانجی‌گری کند و غائله را بخواباند و حق و باطل را در این کارزار از دید خود تشخیص دهد و اظهارنظر مستقل داشته باشد، زیرا به اقرار خودش اصلا فیلم را ندیده است! خب در این صورت بهتر نبود که این عزیز دل برادر در این قسمت حضور دورادور می‌داشت و می‌گذاشت منتقد و کارگردان، مستقیم و بی‌واسطه با هم روبه‌رو شوند و حسابی از پس هم بربیایند؟ از همه‌ باحال‌تر آن عکس یادگاری بعد از این میزگرد بود که در گروه تلگرام برنامه «هفت» دیدیم و حسابی فیض بردیم. خلاصه با این آداب‌ نوین نقد، پیشنهاد بنده این است که یک تشک کشتی در لوکیشن برنامه «هفت» پهن کنند و آقا بهروز هم به عنوان داور سوت بزند. دلم برای یک بارانداز و فیتیله‌پیچ و سالتوسه‌پیچه لک‌ زده! قاعدتا در طول هفته هم این برخوردهای نزدیک و پرکشمکش از نوع سوم می‌تواند خوراک خوبی برای نشریات و دیگر رسانه‌ها و فضای مجازی باشد. گور بابای نقد... ژورنالیسم این زمانه را عشق است!

با بحث و جدل‌هایی که در این دوره از برنامه «هفت» میان منتقد ثابتش و برخی از میهمانان دعوت‌شده صورت می‌گیرد، به نظر می‌رسد باید به تعریف جدیدی از ژورنالیسم و رسانه برسیم. اصلا قصد حال‌گیری و زیرآب‌زنی ندارم و سعی می‌کنم با بی‌طرفی کامل و نگاهی منصفانه به ارزیابی و درعین‌حال آسیب‌شناسی آن بپردازم. چگونه می‌توان در یک برنامه سینمایی- تلویزیونی، به نقد سازنده دست یافت؟ در وهله اول باید تا آنجا که می‌توان از حواشی و طرح مسائلی که اصل موضوع را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد، پرهیز کرد. همین برنامه اخیر‌ «هفت» را که اختصاص به نقد فیلم «سایه‌های موازی» ساخته اصغر نعیمی داشت در نظر بگیریم. از یک سو مشخص بود که کارگردان فیلم موردبحث با ذهنیت قبلی از خصوصیات مسعود فراستی، آمده بود تا در صورت مواجه‌شدن با همان ادبیات خاص و توهین‌آمیز او کوتاه نیاید و جوابش را بدهد. اساسا شکل‌یابی چنین برخورد تدافعی و ذهنیت منفی از یک منتقد چقدر می‌تواند منطقی باشد؟ آیا این تصویر و شمایل به‌دست‌آمده بخشی از قواعد بازی ژورنالیستی است و از نظر روانی می‌تواند در هر شرایطی طرف مقابل را در موضع انفعالی قرار دهد؟ برنامه هفته گذشته، خلاف این تلقی را ثابت کرد؟ استفاده از واژه‌هایی مانند «بی‌عرضه» و «فیلمفارسی» و «افتضاح» به‌خوبی می‌تواند فرد مخاطب‌قرارگرفته را تحریک کند و به صرافتش بیندازد که مثل خود فراستی با او دهن‌به‌دهن شود. کمترین تأثیر منفی این مقابله‌به‌مثل و مجادله لفظی، بی‌خیال‌شدن نقد و بررسی تماتیک و ساختاری فیلم و راه‌افتادن مجلس روکم‌کنی است. نعیمی پيش از پرداختن به خود فیلم، بیشتر حواسش به این است که جلوی فراستی کم نیاورد و نزد دوست و دشمن ثابت کند یکی می‌تواند از پس این آدم بربیاید. به‌همین‌خاطر در قبال «فیلمفارسی» خطاب‌شدن کارهای قبلی‌اش، به گذشته و رانت‌خواری فراستی و مواجب‌بگیربودنش بند می‌کند و او را موجودی غم‌انگیز می‌خواند؛ مسعودخان هم پاسخ می‌دهد از خودت مایه بگذار و پای راوی قبلی این جمله (موجود غم‌انگیز) یعنی، مسعود کیمیایی به میان می‌آید و «سایه‌های موازی» قید و قضیه کاملا شخصی می‌شود. از آن‌سو می‌بینیم که صحبت مقدماتی فراستی در زمان طولانی اختصاص به داستایفسکی و قصه نازنینش دارد که «سایه‌های موازی» و فیلم‌نامه سعید عقیقی برداشت آزادی از آن است. آیا این تک‌گویی مفصل درباره داستایفسکی و آثارش و بعد کشیده‌شدن بحث به روبر برسون و اقتباسش از «زن نازنین» داستایفسکی به بهانه نقد فیلمی که اصرار بر برداشتی آزاد از این اثر داشته، ضروری است؟ در این میزانسن، تکلیف ما در مقام بیننده با خود «سایه‌های موازی» چیست و منتقد و کارگردان چه تجزیه و تحلیل درست و همه‌جانبه‌ای از این فیلم ارائه داده‌اند؟ نکته جالب‌تر حضور بهروزخان افخمی وسط این گود است که نمی‌تواند به‌خوبی میانجی‌گری کند و غائله را بخواباند و حق و باطل را در این کارزار از دید خود تشخیص دهد و اظهارنظر مستقل داشته باشد، زیرا به اقرار خودش اصلا فیلم را ندیده است! خب در این صورت بهتر نبود که این عزیز دل برادر در این قسمت حضور دورادور می‌داشت و می‌گذاشت منتقد و کارگردان، مستقیم و بی‌واسطه با هم روبه‌رو شوند و حسابی از پس هم بربیایند؟ از همه‌ باحال‌تر آن عکس یادگاری بعد از این میزگرد بود که در گروه تلگرام برنامه «هفت» دیدیم و حسابی فیض بردیم. خلاصه با این آداب‌ نوین نقد، پیشنهاد بنده این است که یک تشک کشتی در لوکیشن برنامه «هفت» پهن کنند و آقا بهروز هم به عنوان داور سوت بزند. دلم برای یک بارانداز و فیتیله‌پیچ و سالتوسه‌پیچه لک‌ زده! قاعدتا در طول هفته هم این برخوردهای نزدیک و پرکشمکش از نوع سوم می‌تواند خوراک خوبی برای نشریات و دیگر رسانه‌ها و فضای مجازی باشد. گور بابای نقد... ژورنالیسم این زمانه را عشق است!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.