|

بیم و امیدهای روابط ترکیه و آمریکا

15 جولای 2016 درست همان‌طور که 11 سپتامبر در ذهن مردم آمریکا برجا مانده است، در ذهن مردم ترکیه باقی می‌ماند. عصر آن روز گروه کوچکی که بیشترشان افسران ارتش بودند، کوشیدند که دولت را با زور براندازند و احتمالا می‌خواستند که «رجب طیب اردوغان»، رئیس‌جمهور ترکیه، را نیز ترور کنند. هواپیماهای نیروی هوایی، پارلمان ترکیه را بمباران کردند درحالی‌که همان زمان جلسه پارلمان در حال برگزاری بود. تماس تلفنی رئیس‌جمهور اردوغان از طریق فیس‌تایم موجب بسیج هزاران نفر از مردم شد. آنها به خیابان‌ها ریختند و مستقیما با نیروهای دخیل در تلاش برای کودتا درگیر شدند و در مدت کوتاهی کودتا شکست خورد. رئیس‌جمهور اردوغان درهم‌شکستن کودتا را «هدیه‌ای از سوی خدا» توصیف کرد. به گزارش كردپرس، این تلاش برای کودتا موردی معمولی نبود. تمام کودتاهای پیشین در ترکیه (چهار کودتا از 1960 به‌بعد) با حمایت مردمی برای حفظ دموکراسی همراه بود، اما این‌بار با واکنشی تقریبا فراگیر علیه رهبران کودتا روبه‌رو بودیم. هیچ‌یک از رهبران مهم سیاسی و نظامی در ترکیه از کودتا اعلام حمایت نکردند. تمام احزاب سیاسی ترکیه، از احزاب دست‌راستی تا احزاب دست‌چپی تلاش برای کودتا را محکوم کردند درحالی‌که دلیل آنها صرفا به خشونت بی‌سابقه این کودتا برنمی‌گشت. این احزاب صرفا مخالف هرگونه تلاش برای وارونه‌کردن روند سیاسی در ترکیه به سود دولتی غیرمنتخب بودند.
اردوغان احساسات مردمی را برمی‌انگیزد و سپس همان احساسات را منعکس می‌کند. «فتح‌الله گولن»، واعظ روحاني که ادعا می‌شود مغز متفکر کودتا بوده، در تبعید در پنسیلوانیای آمریکا زندگی می‌کند و اردوغان به همین خاطر آمریکا را متهم به حمایت از او کرد و خواهان استرداد فوری‌اش شد. این تقاضا با وجود انکارهای صورت‌گرفته به شکل خصوصی و عمومی ازجمله در تماس تلفنی خصوصی اوباما با اردوغان در 19 جولای ادامه یافت. این ادعاهای نادرست مبنی‌بر دست‌داشتن آمریکا در کودتا آن‌‌قدر و به شکلی چندان وسیع تکرار شدند که امروز اکثریت ترکیه‌ای‌ها بر این باورند که آمریکا با کودتا بی‌ارتباط نبوده‌ است.
اما هدف واقعی این کارزار ترکیه، کشف حقیقت درباره نقش آمریکا در تلاش برای کودتا نبود بلکه هدف بیشتر تحت فشار‌ قراردادن آمریکا برای استرداد گولن، جلب حمایت مردمی برای اقدامات افراطی دولت و طفره‌رفتن از پرسش‌ها درباره نقش اقدامات دولت در شکل‌گیری تلاش برای کودتا بود. این کارزار موفق به جلب حمایت از دولت ترکیه شد، اما درباره آمریکا بسیار ناموفق بود. بنابراین باید نتیجه گرفت که اردوغان احتمالا اصلا به اتهامات واردشده به آمریکا باور نداشت. او در دیدارش با اوباما در روز چهارم سپتامبر در چین درواقع از آمریکا به‌خاطر محکوم‌کردن کودتا قدردانی کرد و گفت: «تحت رهبری شما اتحاد میان کشورهای ما به الگوی دوستی میان کشورها تبدیل شد و روابط کشورهای ما بسیار ویژه بوده و به مرور زمان قوی‌تر می‌شود». کورتوملوش، معاون اول نخست‌وزیر ترکیه، روز ششم سپتامبر در مصاحبه با هیأت سردبیری نیویورک‌تایمز گفت که رهبران ترکیه نشانی از همدستی آمریکا با عاملان کودتا نمی‌بینند.
این چرخش 180 درجه، پس از هفته‌ها تبلیغات ضدآمریکایی زیان‌بار یک نتیجه مثبت مهم داشت: روابط ترکیه و آمریکا در مسیر عادی‌تری افتاد، طوری که مقامات دو کشور می‌توانستند برای گفت‌وگو درباره مسائل مشخص با هم دیدار کنند. به این لحاظ این برای دیپلماسی آمریکا یک موفقیت آشکار بود درحالی‌که رهبری آن را در جبهه سیاسی، اوباما و بایدن و در مجراهای نظامی، ژنرال جوزف دانفورد، رئیس‌ ستاد مشترک، برعهده داشتند. اکنون تعدادی از مسائل طرح‌شدنی است.
سوریه نخستین مسئله است. پیشاپیش یک اتفاق خوب رخ داده است. تهاجم ترکیه به سوریه در 24 آگوست موجب بسته‌شدن دروازه جرابلس، آخرین پایگاه تحت کنترل داعش در مرز ترکیه و سوریه، شد. آمریکا از مدت‌ها پیش از ترکیه این خواسته را داشت. می‌توان این فرضیه را مطرح دانست که بازپس‌گرفتن شهر نزدیک منبج از داعش ازسوی پیکارجویان کُرد مورد حمایت آمریکا در آگوست 2016 باعث شد که ترکیه از ترس اینکه مبادا کردها برای آزادی جرابلس اقدام کنند، خود در این مورد وارد عمل شود.
تحول دیگری که به سود آمریکا رخ داد این است که ترکیه خواستار کمک نیروهای ویژه آمریکایی به کارزار ترکیه در سوریه شد و این منجر به تحقق دومین هدف آمریکا شد. این تحول که حاکی از حضور طولانی‌تر نیروهای ترکیه در سوریه است، باعث درگیرنشدن نیروهای ترکیه و نیروهای کرد می‌شود و باعث می‌شود که تمرکز نبرد بیشتر بر داعش باشد و زمینه را برای همکاری ترکیه و آمریکا در تصرف «رقه»، پایتخت داعش، فراهم می‌کند. کمک واقعی ترکیه به تصرف رقه نقش زیادی در بهترشدن تصویر ترکیه در نظر آمریکایی‌ها به‌ویژه پنتاگونی‌ها دارد. همکاری ترکیه و آمریکا می‌تواند به تجدیدنظر درباره منطقه پروازممنوع در شمال سوریه بینجامد. بااین‌حال و مهم آنکه آمریکا بازهم به کمک پیکارجویان کرد برای تصرف رقه و آزادسازی موصل نیاز دارد. اگر آنکارا حاضر باشد قدم پیش بگذارد، آمریکا و ترکیه جای زیادی برای همکاری دارند. همکاری بیشتر ترکیه و آمریکا می‌تواند بازنگری در استراتژی سوریه و خاورمیانه آمریکا را هم‌زمان با برسرکارآمدن رئیس‌جمهور جدید آمریکا تسریع کند و این تمایلی است که از مدت‌ها پیش وجود دارد. ترکیه باید تصمیم بگیرد که به‌دنبال منافع محدودی باشد که در مخالفت با واشنگتن وجود دارد یا برای ساختن محیطی باثبات‌تر در اطراف مرزهایش همکاری نزدیک‌تری با آمریکا داشته باشد. در هر صورت استراتژي در قبال سوریه در مرکز گفت‌وگوهای آمریکا و ترکیه در سال 2017 خواهد بود.
به‌طورخلاصه رابطه ترکیه و آمریکا پس از بحران تلاش برای کودتای 15 جولای، با کمک زیاد دیپلماسی فعال آمریکا در حوزه‌های کشوری و لشکری به حالت عادی‌تری بازگشته است. این به‌تنهایی هیچ مشکلی را حل نمی‌کند، اما حالا جا برای همکاری بیشتر در ارتباط با جنگ سوریه، روند مدیریت بهتر مسئله استرداد فتح‌الله گولن و امکان بازگرداندن اقتصاد ترکیه به مسیری متعادل‌تر هست. آمریکا می‌تواند همکاری نظامی در سوریه را در صورتی که این اتفاق رخ دهد، به همکاری وسیع‌تر با ارتش جدید ترکیه گسترش دهد و می‌تواند پیشنهاد کمک به ترکیه برای گسترش روابط تجاری با اروپا و آمریکا را بدهد. برای آمریکا و ترکیه همیشه دشوار است که حول سیاست‌های عمده مورد توافق متحد شوند، اما این کار غیرممکن نیست و آمریکا باید همچنان این هدف را دنبال کند.
منبع: انجمن سفیران آمریکا

15 جولای 2016 درست همان‌طور که 11 سپتامبر در ذهن مردم آمریکا برجا مانده است، در ذهن مردم ترکیه باقی می‌ماند. عصر آن روز گروه کوچکی که بیشترشان افسران ارتش بودند، کوشیدند که دولت را با زور براندازند و احتمالا می‌خواستند که «رجب طیب اردوغان»، رئیس‌جمهور ترکیه، را نیز ترور کنند. هواپیماهای نیروی هوایی، پارلمان ترکیه را بمباران کردند درحالی‌که همان زمان جلسه پارلمان در حال برگزاری بود. تماس تلفنی رئیس‌جمهور اردوغان از طریق فیس‌تایم موجب بسیج هزاران نفر از مردم شد. آنها به خیابان‌ها ریختند و مستقیما با نیروهای دخیل در تلاش برای کودتا درگیر شدند و در مدت کوتاهی کودتا شکست خورد. رئیس‌جمهور اردوغان درهم‌شکستن کودتا را «هدیه‌ای از سوی خدا» توصیف کرد. به گزارش كردپرس، این تلاش برای کودتا موردی معمولی نبود. تمام کودتاهای پیشین در ترکیه (چهار کودتا از 1960 به‌بعد) با حمایت مردمی برای حفظ دموکراسی همراه بود، اما این‌بار با واکنشی تقریبا فراگیر علیه رهبران کودتا روبه‌رو بودیم. هیچ‌یک از رهبران مهم سیاسی و نظامی در ترکیه از کودتا اعلام حمایت نکردند. تمام احزاب سیاسی ترکیه، از احزاب دست‌راستی تا احزاب دست‌چپی تلاش برای کودتا را محکوم کردند درحالی‌که دلیل آنها صرفا به خشونت بی‌سابقه این کودتا برنمی‌گشت. این احزاب صرفا مخالف هرگونه تلاش برای وارونه‌کردن روند سیاسی در ترکیه به سود دولتی غیرمنتخب بودند.
اردوغان احساسات مردمی را برمی‌انگیزد و سپس همان احساسات را منعکس می‌کند. «فتح‌الله گولن»، واعظ روحاني که ادعا می‌شود مغز متفکر کودتا بوده، در تبعید در پنسیلوانیای آمریکا زندگی می‌کند و اردوغان به همین خاطر آمریکا را متهم به حمایت از او کرد و خواهان استرداد فوری‌اش شد. این تقاضا با وجود انکارهای صورت‌گرفته به شکل خصوصی و عمومی ازجمله در تماس تلفنی خصوصی اوباما با اردوغان در 19 جولای ادامه یافت. این ادعاهای نادرست مبنی‌بر دست‌داشتن آمریکا در کودتا آن‌‌قدر و به شکلی چندان وسیع تکرار شدند که امروز اکثریت ترکیه‌ای‌ها بر این باورند که آمریکا با کودتا بی‌ارتباط نبوده‌ است.
اما هدف واقعی این کارزار ترکیه، کشف حقیقت درباره نقش آمریکا در تلاش برای کودتا نبود بلکه هدف بیشتر تحت فشار‌ قراردادن آمریکا برای استرداد گولن، جلب حمایت مردمی برای اقدامات افراطی دولت و طفره‌رفتن از پرسش‌ها درباره نقش اقدامات دولت در شکل‌گیری تلاش برای کودتا بود. این کارزار موفق به جلب حمایت از دولت ترکیه شد، اما درباره آمریکا بسیار ناموفق بود. بنابراین باید نتیجه گرفت که اردوغان احتمالا اصلا به اتهامات واردشده به آمریکا باور نداشت. او در دیدارش با اوباما در روز چهارم سپتامبر در چین درواقع از آمریکا به‌خاطر محکوم‌کردن کودتا قدردانی کرد و گفت: «تحت رهبری شما اتحاد میان کشورهای ما به الگوی دوستی میان کشورها تبدیل شد و روابط کشورهای ما بسیار ویژه بوده و به مرور زمان قوی‌تر می‌شود». کورتوملوش، معاون اول نخست‌وزیر ترکیه، روز ششم سپتامبر در مصاحبه با هیأت سردبیری نیویورک‌تایمز گفت که رهبران ترکیه نشانی از همدستی آمریکا با عاملان کودتا نمی‌بینند.
این چرخش 180 درجه، پس از هفته‌ها تبلیغات ضدآمریکایی زیان‌بار یک نتیجه مثبت مهم داشت: روابط ترکیه و آمریکا در مسیر عادی‌تری افتاد، طوری که مقامات دو کشور می‌توانستند برای گفت‌وگو درباره مسائل مشخص با هم دیدار کنند. به این لحاظ این برای دیپلماسی آمریکا یک موفقیت آشکار بود درحالی‌که رهبری آن را در جبهه سیاسی، اوباما و بایدن و در مجراهای نظامی، ژنرال جوزف دانفورد، رئیس‌ ستاد مشترک، برعهده داشتند. اکنون تعدادی از مسائل طرح‌شدنی است.
سوریه نخستین مسئله است. پیشاپیش یک اتفاق خوب رخ داده است. تهاجم ترکیه به سوریه در 24 آگوست موجب بسته‌شدن دروازه جرابلس، آخرین پایگاه تحت کنترل داعش در مرز ترکیه و سوریه، شد. آمریکا از مدت‌ها پیش از ترکیه این خواسته را داشت. می‌توان این فرضیه را مطرح دانست که بازپس‌گرفتن شهر نزدیک منبج از داعش ازسوی پیکارجویان کُرد مورد حمایت آمریکا در آگوست 2016 باعث شد که ترکیه از ترس اینکه مبادا کردها برای آزادی جرابلس اقدام کنند، خود در این مورد وارد عمل شود.
تحول دیگری که به سود آمریکا رخ داد این است که ترکیه خواستار کمک نیروهای ویژه آمریکایی به کارزار ترکیه در سوریه شد و این منجر به تحقق دومین هدف آمریکا شد. این تحول که حاکی از حضور طولانی‌تر نیروهای ترکیه در سوریه است، باعث درگیرنشدن نیروهای ترکیه و نیروهای کرد می‌شود و باعث می‌شود که تمرکز نبرد بیشتر بر داعش باشد و زمینه را برای همکاری ترکیه و آمریکا در تصرف «رقه»، پایتخت داعش، فراهم می‌کند. کمک واقعی ترکیه به تصرف رقه نقش زیادی در بهترشدن تصویر ترکیه در نظر آمریکایی‌ها به‌ویژه پنتاگونی‌ها دارد. همکاری ترکیه و آمریکا می‌تواند به تجدیدنظر درباره منطقه پروازممنوع در شمال سوریه بینجامد. بااین‌حال و مهم آنکه آمریکا بازهم به کمک پیکارجویان کرد برای تصرف رقه و آزادسازی موصل نیاز دارد. اگر آنکارا حاضر باشد قدم پیش بگذارد، آمریکا و ترکیه جای زیادی برای همکاری دارند. همکاری بیشتر ترکیه و آمریکا می‌تواند بازنگری در استراتژی سوریه و خاورمیانه آمریکا را هم‌زمان با برسرکارآمدن رئیس‌جمهور جدید آمریکا تسریع کند و این تمایلی است که از مدت‌ها پیش وجود دارد. ترکیه باید تصمیم بگیرد که به‌دنبال منافع محدودی باشد که در مخالفت با واشنگتن وجود دارد یا برای ساختن محیطی باثبات‌تر در اطراف مرزهایش همکاری نزدیک‌تری با آمریکا داشته باشد. در هر صورت استراتژي در قبال سوریه در مرکز گفت‌وگوهای آمریکا و ترکیه در سال 2017 خواهد بود.
به‌طورخلاصه رابطه ترکیه و آمریکا پس از بحران تلاش برای کودتای 15 جولای، با کمک زیاد دیپلماسی فعال آمریکا در حوزه‌های کشوری و لشکری به حالت عادی‌تری بازگشته است. این به‌تنهایی هیچ مشکلی را حل نمی‌کند، اما حالا جا برای همکاری بیشتر در ارتباط با جنگ سوریه، روند مدیریت بهتر مسئله استرداد فتح‌الله گولن و امکان بازگرداندن اقتصاد ترکیه به مسیری متعادل‌تر هست. آمریکا می‌تواند همکاری نظامی در سوریه را در صورتی که این اتفاق رخ دهد، به همکاری وسیع‌تر با ارتش جدید ترکیه گسترش دهد و می‌تواند پیشنهاد کمک به ترکیه برای گسترش روابط تجاری با اروپا و آمریکا را بدهد. برای آمریکا و ترکیه همیشه دشوار است که حول سیاست‌های عمده مورد توافق متحد شوند، اما این کار غیرممکن نیست و آمریکا باید همچنان این هدف را دنبال کند.
منبع: انجمن سفیران آمریکا

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.