|

گیرنده: هانری کربن

ترجمه: پویا استادپور

گروه اندیشه: از هانری کربن، فیلسوف فرانسوی، علاوه بر آثار متعدد مجموعه نامه‌نگاری‌هایی نیز باقی مانده که برای درک جایگاه او در فلسفه قرن بیستم ضروری است.
گستره نامه‌نگاری‌ها متنوع است: از هایدگر که کربن نخستین مترجم او به زبان فرانسه بوده، تا کارل یاسپرس، گرشم شولم، اوژن یونسکو و حتی رنه مگریت. ترجمه این نامه‌ها با هدف قراردادن کربن در متن سنت فکری فلسلفه فرانسه قرن بیستم صورت گرفته است و می‌تواند در رفع کج‌فهمی از کربن راهگشا باشد. نامه‌ها از یادنامه هانری کربن (در مجموعه یادنامه‌های «لرن»L'Herne) انتخاب شده‌اند.

هایدگر به کربن
جناب آقای کربن
اینک که کار ترجمه‌تان به پایان رسیده، لازم است قبل از هر چیز از شما تشکر کنم و بابت این موفقیت به شما تبریک بگویم. اگر نظر مرا بخواهید، این کار به بهترین شکل ممکن انجام شده است. من همچنین دو ترجمه‌تان از «متافیزیک چیست؟» را خط‌به‌خط مقابله کردم؛ و از پیشرفتی که در آن داشتید شگفت‌زده شدم. این پیشرفت بیش از آنکه به دلیل انتقال «تحت‌اللفظی» واژگان باشد، مرهون عمل مستقل بازآفرینی و انتقال ساختاری سبک است.
دیباچه‌تان عالی است، چنان‌که هیچ نیازی به دخل و تصرف من نبود. جایز دانستم پاره‌ای توضیحات تکمیلی پیشنهاد کنم که می‌توانید آنها را به‌آسانی در متن‌تان بگنجانید. به‌این‌ترتیب هرآنچه را که می‌شود به‌سادگی در مقدمه آورده‌ایم.
می‌خواهم دیباچه‌ام را در چند جمله خلاصه کنم، وگرنه یا می‌بایست وارد تمام جزئیات تفاسیر غلط موجود شوم، که تمایلی به آن ندارم، و یا باید مسائل را از خیلی پیش‌تر بازگو کنم، که جایش در دیباچه نیست. از همه بهتر این می‌بود که خود شما سخنرانی‌تان [درباره کانت و هایدگر] در همایش دکارت را منتشر کنید. اما ظاهرا شدنی نیست. بحث‌تان به زعم من بسیار شفاف و سنجیده، و خصوصا مرتبط با سؤالات کلیدی همایش است.
شاید هنوز هم بشود خیلی کوتاه به دو نکته اشاره کنیم تا از سوء‌تفاهمات انسان‌شناسانه جلوگیری کرده باشیم: ۱. تأکید بر «هستی» (به‌طور کلی) و «زمان» (نه «وجود» و زمان). به توضیحاتم در شماره ۳ دیباچه رجوع کنید. ۲. تشریح اینکه عمل فهمیدن همواره و اساساً نوعی طرح‌افکندن است. منظورم این است که حقیقت هستی همواره کل را هدف می‌گیرد، اگرچه این حقیقت هربار چشم‌اندازی «در حرکت» است؛ هرگز به صورت مطلق و به‌مثابه چیزی زمان‌گریز اعتبار ندارد، بلکه مطلق‌بودنش درست به این اعتبار است که در موقعیت تاریخی «واقعی» الزام‌آور است، الزام‌آور فقط برای این موقعیت و به شکل پیشینی.
من کنفرانس‌های فرانکفورتم را زودتر از موعد چاپ نخواهم کرد. اما شاید وقتی با همسرتان این تابستان به فرایبورگ آمدید، که امیدوارم چنین بشود، بتوانید یک نسخه از آن را مطالعه کنید. ترم زمستانی بسیار رضایت‌بخش بود، و کلاس نیچه را در تابستان پی خواهم گرفت. شرح‌هایی که از مابعد‌الطبیعه‌ نیچه داریم هنوز یکسره مغلوط و نابسنده‌اند. برای اینکه تغییری در این حوزه داده شود، باید تمام آثار نیچه را که بعدها با عنوان «اراده معطوف به قدرت» چاپ شده، از منظرهای دیگر و با ترتیب دیگری از نو تدوین کرد. کارهای مقدماتی از این دست برای آرشیو نیچه بسیار طاقت‌فرسا است و کل تابستانم را خواهد گرفت.
از دیدنتان در این تابستان خیلی خوشحال خواهم شد. پس از این ترجمه حیرت‌انگیز، حق‌تان است که حسابی استراحت کنید.
بار دیگر از صمیم قلب بابت کارتان از شما تشکر می‌کنم و بهترین‌ها را برای شما و خانم‌تان آرزومندم. ارادتمند شما
مارتین هایدگر
15 مارس 1937 - فرایبورگ
یاسپرس به کربن
جناب آقای کربن
نمی‌دانم چگونه بابت نامه کم‌نظیری که برایم نوشته‌اید از شما تشکر کنم. نوشته‌تان هم مملو از احساسات گرم بود و هم به‌شدت پربار. دیدار سال گذشته‌مان هرچند کوتاه بود، اما پیوندی میان‌مان برقرار کرد که هنگام جدایی به آن پی بردم. باشد که دوباره همدیگر را در «کلیسای نامرئی» ملاقات کنیم.
از خواندن کارتان درباره «کیرکگور-کانت» و ارتباطاتی که میان هرمنوتیک و انسان‌شناسی برقرار کرده‌اید لذت بردم. کلاس‌های «هامان- لوتر»تان یحتمل باز مرکز اندیشه اسرارآمیز فلسفی آلمانی‌مان را نشانه خواهد رفت - به باور من هردویشان عمق بی‌همتایی دارند - هرچند اقرار می‌کنم علی‌رغم اینکه بسیار مرا برمی‌انگیزند، علاقه‌ای بهشان ندارم.
دکارتم مورد تأییدتان واقع شد. و بسیار خشنود شدم. نظرتان برایم ارزشمند است، علی‌الخصوص که هربار نگران نظراتی که از فرانسه می‌رسد هستم. در نگاهشان همیشه دکارت مردی با سرنوشتی بزرگ و آنچنان والا است که نمی‌توان سخنی درباره‌اش به زبان آورد.
علاقه ویژه‌تان را به پروژه ترجمه با آغوش باز پذیرا هستم و همچنین بابت نکات و جزئیاتی که برایم می‌فرستید سپاسگزارم. امیدوارم با پروفسور پولنوف به توافق برسید. من که جرئت مداخله ندارم.
برای آنکه اندیشه‌ام را تصویر کرده باشم، این را بگویم که بحث میان گابریل مارسل و برونشویگ در فضایی برقرار است که واژه «تعالی» در آن به‌خوبی درک نشده. خب گابریل مارسل عزیز! برو و از جناب کربن هرآنچه را که برای یادگیری واژه لازم است، از نو بیاموز!
باز هم از شما کمال سپاسگزاری را دارم.
و برایتان بهترین‌ها را آرزو می‌کنم.
هایدلبرگ، 14 اکتبر 1937
کارل یاسپرس

مگریت به کربن
جناب آقای کربن
از شما بسیار سپاسگزارم که مقاله «سمبولیسم در تمثیل عرفانی ابن‌سینا» را بدین شیوایی نگاشته و در یک مجله بلژیکی به چاپ رساندید. «دست تقدیر» مرا با آن آشنا کرد. از شما آنگونه سپاسگزارم که در مقابل خالق بی‌نقص زیبایی‌ها باید شکرگزار بود. در نوشته شما با بیان دقیق بسیاری از ایده‌های احساسی مواجه شدم که خود به سختی می‌توانم با زبان گفتار و نوشتار بیانشان کنم. مسئله حیاتی به نظر من آن احساسی است که دو گونه مرگ را از هم تميیز می‌دهد. پیش از خواندن متن‌تان آن را به این سیاق ترجمه می‌کردم: آگاهی (اگر جهل را هم برافروزد) سرّ را برنمی‌افروزد - سرّ است که آگاهی را بر‌می‌افروزد - یا: ما در مرگ زندگی می‌کنیم (اکنون چنین زندگی می‌کنیم). نقاشی‌ام که نامش را «پری جاهل» نهاده‌ام، منطبق با احساسی است که رابطه نور- زندگی و تاریکی- مرگ را وارونه می‌کند. شاید تمایل داشته باشید آن را در نمایشگاهی که اکنون در پاریس دارم مشاهده کنید. در این تصویر، این تاریکی است که صور نور را مشخص (و یا نمایان) می‌کند. این صور در نور نامرئی‌اند و آتش‌دان تاریکی است که آنها را نمایان می‌سازد. از اینکه نظرتان را در مورد آثارم بدانم بسیار خرسند خواهم شد، چراکه رای‌ شما برای مریدتان بسیار ارزشمند است.
3 ژانویه 1956
رنه مگریت
یونسکو به کربن
دوست عزیز و گرامی
خواندن «عقل سرخ» [اثر سهروردی] مرا به شگفتی می‌آورد. شما یکی از بزرگ‌ترین و خارق‌العاده‌ترین متون زندگی معنوی را به غرب شناسانده‌اید.
بی‌شک بار دیگر او را به خاطر ایرانیان نیز آورده‌اید. متن دشوار است و نمی‌شود هرزمان آن را خواند. باید بگذاریم ساعت همایونی دل فرا رسد. اما یادداشت‌ها و توضیحات‌تان از مسیری که در آن گم‌گشته بودم نجاتم می‌دهد و به سرمنزل مقصود می‌رساند. فی‌الواقع دیگر تا پایان عمر نیاز به مطالعه چیز دیگری ندارم. کافی است این را بارهاوبارها بخوانم. از صمیم قلبم از شما سپاسگزارم. ارادتمند شما
اوژن یونسکو
پاریس، یکم ژوییه 1976
شولم به کربن
دوست عزیزم
از طرف خودم و فانیا می‌خواهم ۷۰ سالگی‌ات را که همین روزها است، از صمیم قلب تبریک بگویم. از آشنایی‌مان ۲۵ سال می‌گذرد، و من از این‌که از موهبت آشنایی با شما برخوردار بوده‌ام بسیار خرسندم. شما از معدود فرزانگانی هستید که به‌راستی گستره دانش‌شان معنوی است و اندیشه‌شان از کشف کائنات، سراسر نورانی. کربن عزیز، شما در زمره تاریخ‌شناسان دینی انگشت‌شماری هستید که واقعا به آنچه می‌دانند اشراف دارند. و گذشته از آن، بزرگواری و انسانیتی که در امور انسانی‌ از خود بروز می‌دهید همواره مرا تحت‌تأثیر قرار داده است. شما و استلا (همسر هانری کربن) به آن دسته از افراد تعلق دارید که همواره از داشتن روابط اصیل انسانی با آنها، ورای هر رابطه بیرونی، اطمینان داشته‌ام. از فرصتی که در اختیارم قرار گرفت تا با نوشته کوتاهم، به شکل مینیاتوری هم که شده، در مجموعه‌ای که در بزرگداشت شما چاپ شد دستی داشته باشم، شادمانم. بدین‌شکل توانسته‌ام جلوی همگان دوستی و اخلاصم را به شما نمایش دهم. امیدوارم این «مجموعه کربن» در زمان مقتضی چاپ شود. چشم‌به‌راه آن هستیم که ژانویه یا فوریه ۷۴ در مسیرتان به سمت تهران، هنگام رفت و شاید هم برگشت، با استلا سری به اورشلیم بزنید. پیشاپیش از آمدنتان مسروریم. در این فاصله، ان‌شاءالله ماه اوت هم در آسکونا همدیگر را ملاقات خواهیم کرد. جلد سوم و چهارم اثرتان «اسلام ایرانی» به دستم رسید. متأسفانه به دو مجلد اول آن دسترسی ندارم. امیدوارم ترجمه فرانسوی کتابی را که با موضوع «تفکر مسیحی در یهودیت» به انگلیسی نگاشته‌ام سریع‌تر دوباره به‌دست بگیرم. روی ماه هردویتان را می‌بوسم و برایتان آرزوی سلامتی و بهروزی دارم. ارادتمند شما
گرشم شولم
اورشلیم 6 آوریل 1973

گروه اندیشه: از هانری کربن، فیلسوف فرانسوی، علاوه بر آثار متعدد مجموعه نامه‌نگاری‌هایی نیز باقی مانده که برای درک جایگاه او در فلسفه قرن بیستم ضروری است.
گستره نامه‌نگاری‌ها متنوع است: از هایدگر که کربن نخستین مترجم او به زبان فرانسه بوده، تا کارل یاسپرس، گرشم شولم، اوژن یونسکو و حتی رنه مگریت. ترجمه این نامه‌ها با هدف قراردادن کربن در متن سنت فکری فلسلفه فرانسه قرن بیستم صورت گرفته است و می‌تواند در رفع کج‌فهمی از کربن راهگشا باشد. نامه‌ها از یادنامه هانری کربن (در مجموعه یادنامه‌های «لرن»L'Herne) انتخاب شده‌اند.

هایدگر به کربن
جناب آقای کربن
اینک که کار ترجمه‌تان به پایان رسیده، لازم است قبل از هر چیز از شما تشکر کنم و بابت این موفقیت به شما تبریک بگویم. اگر نظر مرا بخواهید، این کار به بهترین شکل ممکن انجام شده است. من همچنین دو ترجمه‌تان از «متافیزیک چیست؟» را خط‌به‌خط مقابله کردم؛ و از پیشرفتی که در آن داشتید شگفت‌زده شدم. این پیشرفت بیش از آنکه به دلیل انتقال «تحت‌اللفظی» واژگان باشد، مرهون عمل مستقل بازآفرینی و انتقال ساختاری سبک است.
دیباچه‌تان عالی است، چنان‌که هیچ نیازی به دخل و تصرف من نبود. جایز دانستم پاره‌ای توضیحات تکمیلی پیشنهاد کنم که می‌توانید آنها را به‌آسانی در متن‌تان بگنجانید. به‌این‌ترتیب هرآنچه را که می‌شود به‌سادگی در مقدمه آورده‌ایم.
می‌خواهم دیباچه‌ام را در چند جمله خلاصه کنم، وگرنه یا می‌بایست وارد تمام جزئیات تفاسیر غلط موجود شوم، که تمایلی به آن ندارم، و یا باید مسائل را از خیلی پیش‌تر بازگو کنم، که جایش در دیباچه نیست. از همه بهتر این می‌بود که خود شما سخنرانی‌تان [درباره کانت و هایدگر] در همایش دکارت را منتشر کنید. اما ظاهرا شدنی نیست. بحث‌تان به زعم من بسیار شفاف و سنجیده، و خصوصا مرتبط با سؤالات کلیدی همایش است.
شاید هنوز هم بشود خیلی کوتاه به دو نکته اشاره کنیم تا از سوء‌تفاهمات انسان‌شناسانه جلوگیری کرده باشیم: ۱. تأکید بر «هستی» (به‌طور کلی) و «زمان» (نه «وجود» و زمان). به توضیحاتم در شماره ۳ دیباچه رجوع کنید. ۲. تشریح اینکه عمل فهمیدن همواره و اساساً نوعی طرح‌افکندن است. منظورم این است که حقیقت هستی همواره کل را هدف می‌گیرد، اگرچه این حقیقت هربار چشم‌اندازی «در حرکت» است؛ هرگز به صورت مطلق و به‌مثابه چیزی زمان‌گریز اعتبار ندارد، بلکه مطلق‌بودنش درست به این اعتبار است که در موقعیت تاریخی «واقعی» الزام‌آور است، الزام‌آور فقط برای این موقعیت و به شکل پیشینی.
من کنفرانس‌های فرانکفورتم را زودتر از موعد چاپ نخواهم کرد. اما شاید وقتی با همسرتان این تابستان به فرایبورگ آمدید، که امیدوارم چنین بشود، بتوانید یک نسخه از آن را مطالعه کنید. ترم زمستانی بسیار رضایت‌بخش بود، و کلاس نیچه را در تابستان پی خواهم گرفت. شرح‌هایی که از مابعد‌الطبیعه‌ نیچه داریم هنوز یکسره مغلوط و نابسنده‌اند. برای اینکه تغییری در این حوزه داده شود، باید تمام آثار نیچه را که بعدها با عنوان «اراده معطوف به قدرت» چاپ شده، از منظرهای دیگر و با ترتیب دیگری از نو تدوین کرد. کارهای مقدماتی از این دست برای آرشیو نیچه بسیار طاقت‌فرسا است و کل تابستانم را خواهد گرفت.
از دیدنتان در این تابستان خیلی خوشحال خواهم شد. پس از این ترجمه حیرت‌انگیز، حق‌تان است که حسابی استراحت کنید.
بار دیگر از صمیم قلب بابت کارتان از شما تشکر می‌کنم و بهترین‌ها را برای شما و خانم‌تان آرزومندم. ارادتمند شما
مارتین هایدگر
15 مارس 1937 - فرایبورگ
یاسپرس به کربن
جناب آقای کربن
نمی‌دانم چگونه بابت نامه کم‌نظیری که برایم نوشته‌اید از شما تشکر کنم. نوشته‌تان هم مملو از احساسات گرم بود و هم به‌شدت پربار. دیدار سال گذشته‌مان هرچند کوتاه بود، اما پیوندی میان‌مان برقرار کرد که هنگام جدایی به آن پی بردم. باشد که دوباره همدیگر را در «کلیسای نامرئی» ملاقات کنیم.
از خواندن کارتان درباره «کیرکگور-کانت» و ارتباطاتی که میان هرمنوتیک و انسان‌شناسی برقرار کرده‌اید لذت بردم. کلاس‌های «هامان- لوتر»تان یحتمل باز مرکز اندیشه اسرارآمیز فلسفی آلمانی‌مان را نشانه خواهد رفت - به باور من هردویشان عمق بی‌همتایی دارند - هرچند اقرار می‌کنم علی‌رغم اینکه بسیار مرا برمی‌انگیزند، علاقه‌ای بهشان ندارم.
دکارتم مورد تأییدتان واقع شد. و بسیار خشنود شدم. نظرتان برایم ارزشمند است، علی‌الخصوص که هربار نگران نظراتی که از فرانسه می‌رسد هستم. در نگاهشان همیشه دکارت مردی با سرنوشتی بزرگ و آنچنان والا است که نمی‌توان سخنی درباره‌اش به زبان آورد.
علاقه ویژه‌تان را به پروژه ترجمه با آغوش باز پذیرا هستم و همچنین بابت نکات و جزئیاتی که برایم می‌فرستید سپاسگزارم. امیدوارم با پروفسور پولنوف به توافق برسید. من که جرئت مداخله ندارم.
برای آنکه اندیشه‌ام را تصویر کرده باشم، این را بگویم که بحث میان گابریل مارسل و برونشویگ در فضایی برقرار است که واژه «تعالی» در آن به‌خوبی درک نشده. خب گابریل مارسل عزیز! برو و از جناب کربن هرآنچه را که برای یادگیری واژه لازم است، از نو بیاموز!
باز هم از شما کمال سپاسگزاری را دارم.
و برایتان بهترین‌ها را آرزو می‌کنم.
هایدلبرگ، 14 اکتبر 1937
کارل یاسپرس

مگریت به کربن
جناب آقای کربن
از شما بسیار سپاسگزارم که مقاله «سمبولیسم در تمثیل عرفانی ابن‌سینا» را بدین شیوایی نگاشته و در یک مجله بلژیکی به چاپ رساندید. «دست تقدیر» مرا با آن آشنا کرد. از شما آنگونه سپاسگزارم که در مقابل خالق بی‌نقص زیبایی‌ها باید شکرگزار بود. در نوشته شما با بیان دقیق بسیاری از ایده‌های احساسی مواجه شدم که خود به سختی می‌توانم با زبان گفتار و نوشتار بیانشان کنم. مسئله حیاتی به نظر من آن احساسی است که دو گونه مرگ را از هم تميیز می‌دهد. پیش از خواندن متن‌تان آن را به این سیاق ترجمه می‌کردم: آگاهی (اگر جهل را هم برافروزد) سرّ را برنمی‌افروزد - سرّ است که آگاهی را بر‌می‌افروزد - یا: ما در مرگ زندگی می‌کنیم (اکنون چنین زندگی می‌کنیم). نقاشی‌ام که نامش را «پری جاهل» نهاده‌ام، منطبق با احساسی است که رابطه نور- زندگی و تاریکی- مرگ را وارونه می‌کند. شاید تمایل داشته باشید آن را در نمایشگاهی که اکنون در پاریس دارم مشاهده کنید. در این تصویر، این تاریکی است که صور نور را مشخص (و یا نمایان) می‌کند. این صور در نور نامرئی‌اند و آتش‌دان تاریکی است که آنها را نمایان می‌سازد. از اینکه نظرتان را در مورد آثارم بدانم بسیار خرسند خواهم شد، چراکه رای‌ شما برای مریدتان بسیار ارزشمند است.
3 ژانویه 1956
رنه مگریت
یونسکو به کربن
دوست عزیز و گرامی
خواندن «عقل سرخ» [اثر سهروردی] مرا به شگفتی می‌آورد. شما یکی از بزرگ‌ترین و خارق‌العاده‌ترین متون زندگی معنوی را به غرب شناسانده‌اید.
بی‌شک بار دیگر او را به خاطر ایرانیان نیز آورده‌اید. متن دشوار است و نمی‌شود هرزمان آن را خواند. باید بگذاریم ساعت همایونی دل فرا رسد. اما یادداشت‌ها و توضیحات‌تان از مسیری که در آن گم‌گشته بودم نجاتم می‌دهد و به سرمنزل مقصود می‌رساند. فی‌الواقع دیگر تا پایان عمر نیاز به مطالعه چیز دیگری ندارم. کافی است این را بارهاوبارها بخوانم. از صمیم قلبم از شما سپاسگزارم. ارادتمند شما
اوژن یونسکو
پاریس، یکم ژوییه 1976
شولم به کربن
دوست عزیزم
از طرف خودم و فانیا می‌خواهم ۷۰ سالگی‌ات را که همین روزها است، از صمیم قلب تبریک بگویم. از آشنایی‌مان ۲۵ سال می‌گذرد، و من از این‌که از موهبت آشنایی با شما برخوردار بوده‌ام بسیار خرسندم. شما از معدود فرزانگانی هستید که به‌راستی گستره دانش‌شان معنوی است و اندیشه‌شان از کشف کائنات، سراسر نورانی. کربن عزیز، شما در زمره تاریخ‌شناسان دینی انگشت‌شماری هستید که واقعا به آنچه می‌دانند اشراف دارند. و گذشته از آن، بزرگواری و انسانیتی که در امور انسانی‌ از خود بروز می‌دهید همواره مرا تحت‌تأثیر قرار داده است. شما و استلا (همسر هانری کربن) به آن دسته از افراد تعلق دارید که همواره از داشتن روابط اصیل انسانی با آنها، ورای هر رابطه بیرونی، اطمینان داشته‌ام. از فرصتی که در اختیارم قرار گرفت تا با نوشته کوتاهم، به شکل مینیاتوری هم که شده، در مجموعه‌ای که در بزرگداشت شما چاپ شد دستی داشته باشم، شادمانم. بدین‌شکل توانسته‌ام جلوی همگان دوستی و اخلاصم را به شما نمایش دهم. امیدوارم این «مجموعه کربن» در زمان مقتضی چاپ شود. چشم‌به‌راه آن هستیم که ژانویه یا فوریه ۷۴ در مسیرتان به سمت تهران، هنگام رفت و شاید هم برگشت، با استلا سری به اورشلیم بزنید. پیشاپیش از آمدنتان مسروریم. در این فاصله، ان‌شاءالله ماه اوت هم در آسکونا همدیگر را ملاقات خواهیم کرد. جلد سوم و چهارم اثرتان «اسلام ایرانی» به دستم رسید. متأسفانه به دو مجلد اول آن دسترسی ندارم. امیدوارم ترجمه فرانسوی کتابی را که با موضوع «تفکر مسیحی در یهودیت» به انگلیسی نگاشته‌ام سریع‌تر دوباره به‌دست بگیرم. روی ماه هردویتان را می‌بوسم و برایتان آرزوی سلامتی و بهروزی دارم. ارادتمند شما
گرشم شولم
اورشلیم 6 آوریل 1973

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.