|

درباره نمايشگاه عكس زندگي و ديگر هيچ

عکاس فیلم نیستم

صبح از اهواز به تهران رسیدم، هنوز از هواپیما پیاده نشده بودم که خبر زلزله را شنیدم. بعدازظهر همان روز با هواپیمای سی‌صدوسی (C130) ارتش در فرودگاه رشت پیاده شدم. باند فرودگاه مملو از مجروحان بود. تا زمان تاریکی هوا در آنجا عکاسی کردم و صبح روز بعد در رودبار مشغول عکاسی (روز دوم زلزله) بودم. چند روز بعد در مجله عکس، ویژه‌نامه‌ای برای زلزله که از عکس‌های من هم در آن استفاده شده بود، چاپ شد. یک‌سال بعد این ویژه‌نامه باعث آشنایی و شروع کار من با آقای کیارستمی شد.
ایشان می‌خواست از آرشیو عکس‌هایم برای پیداکردن لوکیشن فیلم یا بازسازی روزهای اول زلزله استفاده شود، ولی از همان روز اول که سر صحنه فیلم‌برداری حاضر شدم، قرار شد عکاسی فیلم را هم انجام دهم. من داستان مردم و منطقه زلزله‌زده را از روز اول تا آن‌موقع دنبال کرده بودم و چندین‌‌بار در ماه‌های بعد از زلزله برای عکاسی رفته بودم و این هم فرصتی بود که کار عکاسی مستند از منطقه را ادامه دهم. با دو بدنه عکاسی کردم؛ یکی با نگاتیو رنگی که عمدتا صحنه‌های فیلم بود که به آقای کیارستمی تحویل دادم و دیگری با نگاتیوهای سیاه و سفید، برای خودم. اینها تنها چیزهایی هستند که برایم باقی ماندند.
بنابراین من نه برای عکاسی فیلم بلکه به عشق عکاسی مستند و برای تکمیل مجموعه زلزله بود که آن شرایط سخت را تحمل کردم و تا پای مرگ رفتم؛ آن شبی که با کنسرو ماهی سخت‌ترین مسمومیت عمرم را گرفتم و اگر بهرام کاظمی، دستیار اول فیلم و بیمارستان صحرایی (ایتالیایی‌ها) نبود، قطعا آن شب عمرم به پایان می‌رسید. همکاری من با این مجموعه منجر به زندگی بیش از دو ماه با کارگردان و عوامل فیلم شد. عزیزانی که برای به‌سرانجام‌رسیدن این فیلم هرکدامشان از جان و دل مایه گذاشتند.
افراد گروه هرکدام چندین کار و مسئولیت داشتند. من سعی کردم حال‌وهوای این گروه کوچک را که در حال انجام کاری بزرگ بودند در عکس‌هایم نشان دهم؛ مثلا همایون پایور، هم پدر واقعی پویا بود (بازیگر نوجوان فیلم)، هم مالک رنو زردرنگ فیلم، هم فیلم‌بردار و هم مدیر فیلم‌برداری. حسن زاهدی، هم مدیر صدابرداری بود، هم صدابردار سر صحنه، هم گریمور و گاهی هم آشپز، بقیه افراد هم به همین ترتیب.
این مجموعه با تمام مجموعه‌هایی که تا امروز ارائه کرده‌ام متفاوت است. معمولا در هر تک‌فریم، شاهد تصویری هستیم که زمان در لحظه‌ای خاص در آن متوقف شده است، اما در اینجا شما با یک فریم مواجه نیستید، بلکه بخشی از یک حلقه فیلم عکاسی‌شده را می‌بینید. درواقع زمان از سکون به جریان افتاده و صحنه‌های قبل و بعد را به‌هم متصل می‌کند. این فریم‌ها در ارتباط با هم معنا پیدا می‌کنند؛ یعنی همه عناصر موجود در یک کادر با هم یک عکس را تشکیل می‌دهند. وقایع قبل و بعد را می‌بینید، کم یا زیاد. هر قاب، یک عکس است، هر عکس، یک قصه دارد و زمان در قصه ما گاهی از گذشته دور شروع می‌شود و به آینده نامعلوم پیوند می‌خورد. آینده را باید تا حدودی شما حدس بزنید و بسازید، من هم حدس خودم را در قابم گذاشته‌ام. من عکاس فیلم نیستم.

صبح از اهواز به تهران رسیدم، هنوز از هواپیما پیاده نشده بودم که خبر زلزله را شنیدم. بعدازظهر همان روز با هواپیمای سی‌صدوسی (C130) ارتش در فرودگاه رشت پیاده شدم. باند فرودگاه مملو از مجروحان بود. تا زمان تاریکی هوا در آنجا عکاسی کردم و صبح روز بعد در رودبار مشغول عکاسی (روز دوم زلزله) بودم. چند روز بعد در مجله عکس، ویژه‌نامه‌ای برای زلزله که از عکس‌های من هم در آن استفاده شده بود، چاپ شد. یک‌سال بعد این ویژه‌نامه باعث آشنایی و شروع کار من با آقای کیارستمی شد.
ایشان می‌خواست از آرشیو عکس‌هایم برای پیداکردن لوکیشن فیلم یا بازسازی روزهای اول زلزله استفاده شود، ولی از همان روز اول که سر صحنه فیلم‌برداری حاضر شدم، قرار شد عکاسی فیلم را هم انجام دهم. من داستان مردم و منطقه زلزله‌زده را از روز اول تا آن‌موقع دنبال کرده بودم و چندین‌‌بار در ماه‌های بعد از زلزله برای عکاسی رفته بودم و این هم فرصتی بود که کار عکاسی مستند از منطقه را ادامه دهم. با دو بدنه عکاسی کردم؛ یکی با نگاتیو رنگی که عمدتا صحنه‌های فیلم بود که به آقای کیارستمی تحویل دادم و دیگری با نگاتیوهای سیاه و سفید، برای خودم. اینها تنها چیزهایی هستند که برایم باقی ماندند.
بنابراین من نه برای عکاسی فیلم بلکه به عشق عکاسی مستند و برای تکمیل مجموعه زلزله بود که آن شرایط سخت را تحمل کردم و تا پای مرگ رفتم؛ آن شبی که با کنسرو ماهی سخت‌ترین مسمومیت عمرم را گرفتم و اگر بهرام کاظمی، دستیار اول فیلم و بیمارستان صحرایی (ایتالیایی‌ها) نبود، قطعا آن شب عمرم به پایان می‌رسید. همکاری من با این مجموعه منجر به زندگی بیش از دو ماه با کارگردان و عوامل فیلم شد. عزیزانی که برای به‌سرانجام‌رسیدن این فیلم هرکدامشان از جان و دل مایه گذاشتند.
افراد گروه هرکدام چندین کار و مسئولیت داشتند. من سعی کردم حال‌وهوای این گروه کوچک را که در حال انجام کاری بزرگ بودند در عکس‌هایم نشان دهم؛ مثلا همایون پایور، هم پدر واقعی پویا بود (بازیگر نوجوان فیلم)، هم مالک رنو زردرنگ فیلم، هم فیلم‌بردار و هم مدیر فیلم‌برداری. حسن زاهدی، هم مدیر صدابرداری بود، هم صدابردار سر صحنه، هم گریمور و گاهی هم آشپز، بقیه افراد هم به همین ترتیب.
این مجموعه با تمام مجموعه‌هایی که تا امروز ارائه کرده‌ام متفاوت است. معمولا در هر تک‌فریم، شاهد تصویری هستیم که زمان در لحظه‌ای خاص در آن متوقف شده است، اما در اینجا شما با یک فریم مواجه نیستید، بلکه بخشی از یک حلقه فیلم عکاسی‌شده را می‌بینید. درواقع زمان از سکون به جریان افتاده و صحنه‌های قبل و بعد را به‌هم متصل می‌کند. این فریم‌ها در ارتباط با هم معنا پیدا می‌کنند؛ یعنی همه عناصر موجود در یک کادر با هم یک عکس را تشکیل می‌دهند. وقایع قبل و بعد را می‌بینید، کم یا زیاد. هر قاب، یک عکس است، هر عکس، یک قصه دارد و زمان در قصه ما گاهی از گذشته دور شروع می‌شود و به آینده نامعلوم پیوند می‌خورد. آینده را باید تا حدودی شما حدس بزنید و بسازید، من هم حدس خودم را در قابم گذاشته‌ام. من عکاس فیلم نیستم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.