|

زانوزدن در برابر اردوغان

سوگل اکارسیمه.ترجمه: مانی عسگری

در 27 جولای، درست چنددقیقه قبل از اینکه پرواز من از بروکسل به نیویورک آماده حرکت شود، یکی از اعضای اتحادیه هواپیمایی‌ها نزدیکم آمد و از من خواست که هواپیما را ترک کنم. به‌خاطر حرف‌وحدیث‌های گفته و ناگفته مسافران، احساس تحقیر کردم، اما از این اقدام شوکه نشده بودم؛ چون می‌دانستم ترکیه برای مجازات، گذرنامه کسانی که منتقد قدرت‌گیری روزافزون دولت هستند را باطل کرده است. در ماه مارس، دولت روزنامه انگلیسی‌زبان «تودیو زمان» را که من سردبیر آن بودم، توقیف کرد. من برای جلوگیری از پیامدها، از استانبول فرار کردم، اما دولت تنها به تبعید اجباری روزنامه‌نگارانی همچون من رضایت نمی‌داد. در ظاهر، برنامه من برای کارکردن به‌عنوان یک پژوهشگر میهمان در دانشگاه نیویورک به‌کلی از بین رفته بود. نمی‌توانستم به‌خاطر اینکه مرا به محل استقرار پلیس فرودگاه فرستادند، اشک بریزم. آنجا متوجه شدم گذرنامه‌ام از دو روز قبل باطل شده بود. به این صورت، من هم یکی از 50‌ هزار شهروند ترکیه‌ای بودم که به‌خاطر پاک‌سازی دولت پس از کودتای 15 جولای، ممنوع‌الخروج شده بودند. چند ساعت قبل از پرواز، من با یک پیام از سوی همسایه‌ام در استانبول متوجه شدم که پلیس به آپارتمانم حمله کرده است. با توجه به دستگیری همکارانم که در ترکیه گیر افتاده بودند، می‌دانستم برای من نیز همان روز، حکم بازداشت صادر شده بود. همسایه من در استانبول بسیار نگران بود و از من خواست تمام پیامش را پاک کنم. پلیس تعدادی از کتاب‌هایم را مصادره کرده بود. بعدها متوجه شدم روی یکی از آن کتاب‌ها که به زبان انگلیسی بود، به صورت برجسته نوشته شده بود: «کودتا». این روزها در ترکیه این به‌تنهایی کفایت می‌کند تا شما را به جرم فعالیت‌های تروریستی دستگیر کنند. تلاش برای کودتا نفرت‌انگیز بود و با وجود دستگیری‌های فراوان، هنوز تحقیقات درستی درباره آن صورت نگرفته است، اما جای تعجبی نداشت که چند ساعت بعد از آن، رجب طیب اردوغان کودتا را «هدیه‌ای از سوی خدا» توصیف کرد. او به‌دنبال یک بهانه مناسب می‌گشت تا به طور کامل هرکسی را که به او وفادار نیست، ریشه‌کن کند. به نظر من، درحال‌حاضر ترکیه در یک مسیر بی‌بازگشت به سوی دیکتاتوری در حرکت است. آقای اردوغان، فتح‌الله گولن (روحانی مسلمانی که در تبعیدی خودخواسته در پنسیلوانیا زندگی می‌کند) را به‌عنوان مغز متفکر کودتا معرفی و اهریمن‌سازی از جنبش گولن را وارد مرحله تازه‌ای کرد. سیاست‌مداران طیف‌های مختلف هم سوار بر این قطار شده و بر این جنبش برچسب سازمان تروریستی گولن زدند؛ درحالی‌که هیچ‌گونه مدرکی دال بر انجام فعالیت‌های تروریستی از سوی این سازمان وجود ندارد. تعدادی از تحلیلگران، روزنامه‌نگاران و حتی کسانی که خود را لیبرال می‌دانند نیز به این حرکت پیوستند تا این برچسب اثبات‌نشده مورد تأیید قرار گیرد. من ایمان خود را نسبت به توانایی مردم برای زیرسؤال‌بردن اظهارات بلامنازع دولت در رسانه‌هایی مانند سی‌ان‌ان ترک از دست داده‌ام، اما بزرگ‌ترین ناامیدی من به‌خاطر روشنفکران این کشور است. به‌استثنای چند نفر، باقی آنها به‌طور یکپارچه و طوطی‌وار از تمام کارها و اتهاماتی که آقای اردوغان به مخالفان خود می‌زند، حمایت کردند. مشکل آن است که چون تعداد اندکی از این روشنفکران ترک توانایی نوشتن به زبان انگلیسی دارند، افکار عمومی جهان به همان چند نفر توجه می‌کند. ازاین‌رو، بسیاری از ناظران خارجی تصور می‌کنند هنوز به اطلاعات به‌دست‌آمده از سوی سکولارهای ترک و چپ‌های به‌اصطلاح لیبرال می‌توان اعتماد کرد. این تصور شاید به این خاطر باشد که سبک زندگی غربی به آنها ذهنیتی غربی داده است؛ حال آنکه سکولارها هم می‌توانند همانند اسلام‌گرایان سیاسی متعصب باشند. ما از حاکمان مستبد انتظار داریم دشمنان خارجی و داخلی بسازند تا ملت پشت‌سر آنها تظاهرات کنند، اما درباره نخبگان ترسوی ترکیه چه می‌توان گفت؟ همین اول ماه سپتامبر گذشته بود که قضات برجسته در کاخ مجلل رئیس‌جمهوری، آقای اردوغان را به‌عنوان رئیس هر سه قوه‌ مجریه، مقننه و قضائیه تشویق و تأیید کردند. ترکیه یک کشور سیاه و سفید است و هیچ سایه خاکستری‌ای در آن وجود ندارد. روشنفکران هم از این دوگانگی در امان نیستند. در چنین وضعیتی یک دموکرات حقیقی صدای خود را هم به‌سختی می‌شنود. کاربرد گزینشی حقوق دموکراتیک از سوی روشنفکران ترکیه، تنها به تحکیم قدرت آقای اردوغان منجر می‌شود. در استانداردهای دوگانه او، از این موافقت‌های ضمنی برای تسویه‌حساب‌ها بهره‌برداری می‌شود. ترکیه نه‌تنها فاقد نهادهایی قوی است که با اتکا به یک سیستم نظارتی، حاکمیت قانون را تضمین کنند، بلکه فاقد توده مهمی از شهروندان شجاع و صادق نیز هست که منتقد این اوضاع و خواستار تغییر آن باشند. به لطف اعطای یک اقامت موقت، من می‌توانستم در بلژیک بمانم. من هنوز در وضعیتی نامعلوم زندگی می‌کنم و به‌عنوان یک روزنامه‌نگار در تبعید به امید یافتن یک پناهگاه در جامعه‌ای هستم که پذیرای حکم قانون باشد؛ اما زمانی که به وطنم و تجربه شکست روشنفکران ترکیه می‌نگرم، جز به ناامیدی نمی‌رسم.

در 27 جولای، درست چنددقیقه قبل از اینکه پرواز من از بروکسل به نیویورک آماده حرکت شود، یکی از اعضای اتحادیه هواپیمایی‌ها نزدیکم آمد و از من خواست که هواپیما را ترک کنم. به‌خاطر حرف‌وحدیث‌های گفته و ناگفته مسافران، احساس تحقیر کردم، اما از این اقدام شوکه نشده بودم؛ چون می‌دانستم ترکیه برای مجازات، گذرنامه کسانی که منتقد قدرت‌گیری روزافزون دولت هستند را باطل کرده است. در ماه مارس، دولت روزنامه انگلیسی‌زبان «تودیو زمان» را که من سردبیر آن بودم، توقیف کرد. من برای جلوگیری از پیامدها، از استانبول فرار کردم، اما دولت تنها به تبعید اجباری روزنامه‌نگارانی همچون من رضایت نمی‌داد. در ظاهر، برنامه من برای کارکردن به‌عنوان یک پژوهشگر میهمان در دانشگاه نیویورک به‌کلی از بین رفته بود. نمی‌توانستم به‌خاطر اینکه مرا به محل استقرار پلیس فرودگاه فرستادند، اشک بریزم. آنجا متوجه شدم گذرنامه‌ام از دو روز قبل باطل شده بود. به این صورت، من هم یکی از 50‌ هزار شهروند ترکیه‌ای بودم که به‌خاطر پاک‌سازی دولت پس از کودتای 15 جولای، ممنوع‌الخروج شده بودند. چند ساعت قبل از پرواز، من با یک پیام از سوی همسایه‌ام در استانبول متوجه شدم که پلیس به آپارتمانم حمله کرده است. با توجه به دستگیری همکارانم که در ترکیه گیر افتاده بودند، می‌دانستم برای من نیز همان روز، حکم بازداشت صادر شده بود. همسایه من در استانبول بسیار نگران بود و از من خواست تمام پیامش را پاک کنم. پلیس تعدادی از کتاب‌هایم را مصادره کرده بود. بعدها متوجه شدم روی یکی از آن کتاب‌ها که به زبان انگلیسی بود، به صورت برجسته نوشته شده بود: «کودتا». این روزها در ترکیه این به‌تنهایی کفایت می‌کند تا شما را به جرم فعالیت‌های تروریستی دستگیر کنند. تلاش برای کودتا نفرت‌انگیز بود و با وجود دستگیری‌های فراوان، هنوز تحقیقات درستی درباره آن صورت نگرفته است، اما جای تعجبی نداشت که چند ساعت بعد از آن، رجب طیب اردوغان کودتا را «هدیه‌ای از سوی خدا» توصیف کرد. او به‌دنبال یک بهانه مناسب می‌گشت تا به طور کامل هرکسی را که به او وفادار نیست، ریشه‌کن کند. به نظر من، درحال‌حاضر ترکیه در یک مسیر بی‌بازگشت به سوی دیکتاتوری در حرکت است. آقای اردوغان، فتح‌الله گولن (روحانی مسلمانی که در تبعیدی خودخواسته در پنسیلوانیا زندگی می‌کند) را به‌عنوان مغز متفکر کودتا معرفی و اهریمن‌سازی از جنبش گولن را وارد مرحله تازه‌ای کرد. سیاست‌مداران طیف‌های مختلف هم سوار بر این قطار شده و بر این جنبش برچسب سازمان تروریستی گولن زدند؛ درحالی‌که هیچ‌گونه مدرکی دال بر انجام فعالیت‌های تروریستی از سوی این سازمان وجود ندارد. تعدادی از تحلیلگران، روزنامه‌نگاران و حتی کسانی که خود را لیبرال می‌دانند نیز به این حرکت پیوستند تا این برچسب اثبات‌نشده مورد تأیید قرار گیرد. من ایمان خود را نسبت به توانایی مردم برای زیرسؤال‌بردن اظهارات بلامنازع دولت در رسانه‌هایی مانند سی‌ان‌ان ترک از دست داده‌ام، اما بزرگ‌ترین ناامیدی من به‌خاطر روشنفکران این کشور است. به‌استثنای چند نفر، باقی آنها به‌طور یکپارچه و طوطی‌وار از تمام کارها و اتهاماتی که آقای اردوغان به مخالفان خود می‌زند، حمایت کردند. مشکل آن است که چون تعداد اندکی از این روشنفکران ترک توانایی نوشتن به زبان انگلیسی دارند، افکار عمومی جهان به همان چند نفر توجه می‌کند. ازاین‌رو، بسیاری از ناظران خارجی تصور می‌کنند هنوز به اطلاعات به‌دست‌آمده از سوی سکولارهای ترک و چپ‌های به‌اصطلاح لیبرال می‌توان اعتماد کرد. این تصور شاید به این خاطر باشد که سبک زندگی غربی به آنها ذهنیتی غربی داده است؛ حال آنکه سکولارها هم می‌توانند همانند اسلام‌گرایان سیاسی متعصب باشند. ما از حاکمان مستبد انتظار داریم دشمنان خارجی و داخلی بسازند تا ملت پشت‌سر آنها تظاهرات کنند، اما درباره نخبگان ترسوی ترکیه چه می‌توان گفت؟ همین اول ماه سپتامبر گذشته بود که قضات برجسته در کاخ مجلل رئیس‌جمهوری، آقای اردوغان را به‌عنوان رئیس هر سه قوه‌ مجریه، مقننه و قضائیه تشویق و تأیید کردند. ترکیه یک کشور سیاه و سفید است و هیچ سایه خاکستری‌ای در آن وجود ندارد. روشنفکران هم از این دوگانگی در امان نیستند. در چنین وضعیتی یک دموکرات حقیقی صدای خود را هم به‌سختی می‌شنود. کاربرد گزینشی حقوق دموکراتیک از سوی روشنفکران ترکیه، تنها به تحکیم قدرت آقای اردوغان منجر می‌شود. در استانداردهای دوگانه او، از این موافقت‌های ضمنی برای تسویه‌حساب‌ها بهره‌برداری می‌شود. ترکیه نه‌تنها فاقد نهادهایی قوی است که با اتکا به یک سیستم نظارتی، حاکمیت قانون را تضمین کنند، بلکه فاقد توده مهمی از شهروندان شجاع و صادق نیز هست که منتقد این اوضاع و خواستار تغییر آن باشند. به لطف اعطای یک اقامت موقت، من می‌توانستم در بلژیک بمانم. من هنوز در وضعیتی نامعلوم زندگی می‌کنم و به‌عنوان یک روزنامه‌نگار در تبعید به امید یافتن یک پناهگاه در جامعه‌ای هستم که پذیرای حکم قانون باشد؛ اما زمانی که به وطنم و تجربه شکست روشنفکران ترکیه می‌نگرم، جز به ناامیدی نمی‌رسم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.