آغاز عملیات مقدماتی آزادسازی آخرین سنگر شهری داعش در عراق
مهلکهای به نام موصل
صدها هزار نفر از غیرنظامیان خود را آماده آغاز عملیات بازپسگیری موصل از گروه داعش کردهاند؛ عملیاتی برای آزادی آخرین سنگر شهری داعش در عراق که اگرچه مقدمات آن از بسیار پیشتر چیده شده بود، اما از روز جمعه به اینسو تحرکات نیروهای عراقی و پیشمرگههای کرد در اطراف موصل بهمراتب بیشتر شده است. براساس گزارشها، نیروهای عراقی مشغول انتقال تجهیزات و نیرو به جنوب و شرق موصل هستند و پیشبینی میشود عملیات آزادسازی این شهر از محورهای الخازر، نوران و سد موصل در شمال و شرق موصل بهزودی آغاز شود. همزمان با آغاز این کارزار، نیروهای داعش عرصه را بر غیرنظامیان تنگتر کردهاند: خروج از این شهر ممنوع شده، ایستهای بازرسی جادهها را قرق کردهاند و سزای هرکس که قصد گریختن از این مهلکه را داشته باشد، انفجار خانهاش است تا درس عبرتی برای دیگران باشد. رفتن به معنای گذر از میدانهای مین و روبهروشدن با خطر کشف و مجازات از سوی داعش است، اما کسانی که میمانند هم با خطر حملات هوایی، جنگ خیابانی و محاصره روبهرو هستند و حتی ممکن است بهعنوان سپر انسانی مورد استفاده قرار گیرند. داعش در چند ماه اخیر و در شهرهایی مثل «فلوجه» عراق و
«جرابلس» سوریه که کنترلشان را از دست داد، از غیرنظامیان بهعنوان سپر انسانی استفاده میکرد. البته این خطر احتمال نیست چراکه همین حالا هم نیروهای داعش به مناطق مسکونی منتقل شدهاند تا از شدت تأثیر حملات هوایی ایالات متحده بکاهند.
شرایط غیرنظامیان موصل
ابوعمار 47ساله که بهتازگی با خانوادهاش از این شهر گریخته، به گاردین گفته است: «بچهها در حال دیوانهشدن هستند، چراکه جنگندههای ایالات متحده مواضع داعش در نزدیکی مناطق مسکونی را بمباران میکنند. سروصدای حملات وحشتناک است، شیشهخانهها میشکنند، کل خانهها میلرزند و مردم هم آشفته میشوند». ابوعمار و خانوادهاش از ترس پستهای بازرسی داعش، شش ساعت در تاریکی و در زمینهایی که میترسیدند پر از مین باشد، پیادهروی کردهاند. با این همه، چهار خانواده دیگر که قصد داشتند به همراه آنها موصل را ترک کنند، در لحظات آخر منصرف شده و به این باور رسیده بودند خطر گریختن از ماندن در آنجا بیشتر است. کسانی که در موصل گرفتار شدهاند در حال حفر پناهگاههای موقت و ذخیرهکردن غذا برای خود هستند و همزمان با نزدیکشدن زمان عملیات برای جلوگیری از مورد هدف قرارگرفتن یا تحریک نیروهای داعش، ترجیح میدهند در خانه بمانند.
داعش استفاده از تلفن همراه را در موصل ممنوع کرده است اما همزمان با آغاز شب پچپچها در شهر آغاز میشود و مردم با دوستان و اعضای خانواده خود که در خارج از این شهر هستند، صحبت یا گاهی برای فرار خود برنامهریزی میکنند. آنطور که سازمان ملل گزارش داده، تاکنون چیزی حدود 600 هزار غیرنظامی پیش از آغاز عملیات از این شهر فرار کردهاند و تقریبا همین تعداد غیرنظامی هم در این شهر زندگی میکنند که حدود 60 هزار نفر از اعضای داعش هم در میان آنها هستند. یافتن بهترین روش برای بهحداقلرساندن خطراتی که زندگی آنها را تهدید میکند مثل بمبگذاریهای داعش، حملات جنگندههای ایالات متحده و میدانهای مین، اصلیترین چیزی است که اینروزها ذهن ساکنان موصل را به خود مشغول کرده است. اینها موضوع اصلی بحث و گفتوگوی ساکنان موصل است البته اگر بدانند هیچیک از خبرچینان داعش در آن حوالی نیستند. آمنه نجیب 45ساله مادر 9 فرزند که در نهایت تصمیم گرفته در شهر بماند، میگوید: «درحالحاضر خروج از اینجا پیچیده و تقریبا غیرممکن است، اما مردم اینجا به غیرحرفزدن درباره جنگ وحشتناکی که بهزودی در این شهر آغاز میشود، چیزی برای گفتن ندارند». آنطور
که گاردین گزارش داده، او جنگهای زیادی را به چشم دیده و بیشتر از هر چیز نگران چالش عملی زندهماندن در طول عملیات آزادسازی شهر است. بسیاری از خانوادههایی که هیچکدام از بستگان آنها از اعضای داعش نیستند حالا و پس از دو سال رکود اقتصادی در حال مبارزه برای فراهمکردن هزینههای موادغذایی هستند. نجیب از طریق تلفن به گاردین گفته است: «کلمه «جنگ» مرا نمیترساند؛ تنها تفاوت این جنگ با باقی جنگها این است که اگر جنگ زیاد طول بکشد، ما به اندازه کافی پول برای ذخیره مواد نداریم».
در مساجد و بازارها، بلندگوها ساکنان موصل را برای پیوستن به «جهاد» برای شهر دعوت میکنند و برخی هم در این شرایط ناامیدکننده موصل، با وجود بیمیلی و فقط برای حمایت از خانوادههایشان به این گروه میپیوندند، اما تعداد وفاداران واقعی به این گروه واقعا اندک است. به گزارش رویترز، داعش دهها نفر از جمله یکی از فرماندهان ارشد این گروه را پس از فهمیدن این نکته که آنها در حال برنامهریزی برای تغییر موضع و کمک به نیروهای عراقی بودهاند، اعدام کرده است. نگرانی مردم از آغاز عملیات در حالی به شکلی متناقض در حال افزایش است که عراق نیروهای لشکر طلایی (یگان ویژه مبارزه با تروریسم) و لشکر نهم زرهی را به منطقه الخازر منتقل کرده تا آماده شروع عملیات باشند. پیشمرگهها نیز از منطقه الخازر به سمت خطوط مقدم در نزدیکی مرکزهای اداری شهر موصل عبور کردهاند تا در این عملیات شرکت کنند. تجهیزات نظامی سنگینی نیز به پایگاه القیاره در جنوب موصل فرستاده شده و نیروهای حشد شعبی نیز به همراه پلیس فدرال عراق به این پایگاه اعزام شدهاند. به گفته منابع عراقی، مرحله اول عملیات که با هماهنگی آمریکا انجام خواهد شد شامل حملات پیشمرگهها به خطوط دفاعی
اولیه اطراف شهر و همزمان با حرکت نیروهای مردمی سنی (حشد وطنی) در همین جبهه است. نیروهای مردمی شیعه (حشد شعبی) نیز همزمان در این عملیات در جنوب شرکت خواهند کرد.
درگیری ترکیه و عراق
درهمینحال، تمایل ترکیه به همکاری در آزادسازی موصل با مخالفت شدید دولت عراق روبهرو شده و مقامهای ارشد دو کشور در روزهای گذشته بر سر این مسئله جدال لفظی سختی با هم داشتهاند. به گزارش خبرگزاری فرانسه، رجب طیب اردوغان روز جمعه در مراسمی که در قونیه برگزار شد، تأکید کرد ارتش ترکیه تحت هر شرایطی برای آزادسازی موصل وارد عمل خواهد شد. با این حال، حیدر عبادی، رئیس دولت عراق، میگوید حضور نظامیان ترکیه حاکمیت ملی عراق را تهدید میکند و خواستار دخالت شورای امنیت سازمان ملل برای خروج آنها شده است. اردوغان هم در مقابل تهدید کرده اگر نیروهای ائتلاف با مشارکت نظامیان ترکیه در حمله به موصل مخالفت کنند، این کشور یک «طرح جایگزین» را فعال خواهد کرد. او بدون اشاره به جزئیات، خاطرنشان کرد ترکیه نقشههای دیگری نیز تدارک دیده که اگر ضرورت ایجاب کند، به اجرا گذاشته میشوند.
در یک چادر عزاداری محرم شیعیان در شمال بغداد انفجاری انتحاری رخ داد. در این حادثه دستکم ۳۵ نفر کشته و ۶۳ نفر زخمی شدند. به گزارش خبرگزاری رویترز، این انفجار ظهر روز گذشته در یک چادر عاشورایی در نزدیکی یک مرکز خرید در منطقه الشاب بغداد هنگامی رخ داد که تعدادی از شیعیان در حال برگزاری مراسم عزاداری محرم بودند. این بازار یکی از پنج بازار بزرگ بغداد محسوب میشود و پیش از این شاهد انفجارهای تروریستی متعددی بوده است. به گزارش این خبرگزاری، گروه تروریستی داعش در بیانیهای مسئولیت این انفجار را برعهده گرفت. در روزهای گذشته نیز چند انفجار در محل برپایی چادرهای عاشورا که از سوی شیعیان عزادار محرم در خیابانهای بغداد برپا شده است، رخ داد اما تعداد قربانیان همه آن انفجارها از حمله اخیر کمتر بوده است. برای مثال، در انفجار روز نهم اکتبر (هفت روز پیش) دستکم پنج نفر کشته شدند و دو انفجار پیش از آن در اوایل ماه جاری میلادی هم حداقل 10 کشته بر جای گذاشت. مسئولیت انفجارهای پیشین را هم داعش برعهده گرفته بود.
صدها هزار نفر از غیرنظامیان خود را آماده آغاز عملیات بازپسگیری موصل از گروه داعش کردهاند؛ عملیاتی برای آزادی آخرین سنگر شهری داعش در عراق که اگرچه مقدمات آن از بسیار پیشتر چیده شده بود، اما از روز جمعه به اینسو تحرکات نیروهای عراقی و پیشمرگههای کرد در اطراف موصل بهمراتب بیشتر شده است. براساس گزارشها، نیروهای عراقی مشغول انتقال تجهیزات و نیرو به جنوب و شرق موصل هستند و پیشبینی میشود عملیات آزادسازی این شهر از محورهای الخازر، نوران و سد موصل در شمال و شرق موصل بهزودی آغاز شود. همزمان با آغاز این کارزار، نیروهای داعش عرصه را بر غیرنظامیان تنگتر کردهاند: خروج از این شهر ممنوع شده، ایستهای بازرسی جادهها را قرق کردهاند و سزای هرکس که قصد گریختن از این مهلکه را داشته باشد، انفجار خانهاش است تا درس عبرتی برای دیگران باشد. رفتن به معنای گذر از میدانهای مین و روبهروشدن با خطر کشف و مجازات از سوی داعش است، اما کسانی که میمانند هم با خطر حملات هوایی، جنگ خیابانی و محاصره روبهرو هستند و حتی ممکن است بهعنوان سپر انسانی مورد استفاده قرار گیرند. داعش در چند ماه اخیر و در شهرهایی مثل «فلوجه» عراق و
«جرابلس» سوریه که کنترلشان را از دست داد، از غیرنظامیان بهعنوان سپر انسانی استفاده میکرد. البته این خطر احتمال نیست چراکه همین حالا هم نیروهای داعش به مناطق مسکونی منتقل شدهاند تا از شدت تأثیر حملات هوایی ایالات متحده بکاهند.
شرایط غیرنظامیان موصل
ابوعمار 47ساله که بهتازگی با خانوادهاش از این شهر گریخته، به گاردین گفته است: «بچهها در حال دیوانهشدن هستند، چراکه جنگندههای ایالات متحده مواضع داعش در نزدیکی مناطق مسکونی را بمباران میکنند. سروصدای حملات وحشتناک است، شیشهخانهها میشکنند، کل خانهها میلرزند و مردم هم آشفته میشوند». ابوعمار و خانوادهاش از ترس پستهای بازرسی داعش، شش ساعت در تاریکی و در زمینهایی که میترسیدند پر از مین باشد، پیادهروی کردهاند. با این همه، چهار خانواده دیگر که قصد داشتند به همراه آنها موصل را ترک کنند، در لحظات آخر منصرف شده و به این باور رسیده بودند خطر گریختن از ماندن در آنجا بیشتر است. کسانی که در موصل گرفتار شدهاند در حال حفر پناهگاههای موقت و ذخیرهکردن غذا برای خود هستند و همزمان با نزدیکشدن زمان عملیات برای جلوگیری از مورد هدف قرارگرفتن یا تحریک نیروهای داعش، ترجیح میدهند در خانه بمانند.
داعش استفاده از تلفن همراه را در موصل ممنوع کرده است اما همزمان با آغاز شب پچپچها در شهر آغاز میشود و مردم با دوستان و اعضای خانواده خود که در خارج از این شهر هستند، صحبت یا گاهی برای فرار خود برنامهریزی میکنند. آنطور که سازمان ملل گزارش داده، تاکنون چیزی حدود 600 هزار غیرنظامی پیش از آغاز عملیات از این شهر فرار کردهاند و تقریبا همین تعداد غیرنظامی هم در این شهر زندگی میکنند که حدود 60 هزار نفر از اعضای داعش هم در میان آنها هستند. یافتن بهترین روش برای بهحداقلرساندن خطراتی که زندگی آنها را تهدید میکند مثل بمبگذاریهای داعش، حملات جنگندههای ایالات متحده و میدانهای مین، اصلیترین چیزی است که اینروزها ذهن ساکنان موصل را به خود مشغول کرده است. اینها موضوع اصلی بحث و گفتوگوی ساکنان موصل است البته اگر بدانند هیچیک از خبرچینان داعش در آن حوالی نیستند. آمنه نجیب 45ساله مادر 9 فرزند که در نهایت تصمیم گرفته در شهر بماند، میگوید: «درحالحاضر خروج از اینجا پیچیده و تقریبا غیرممکن است، اما مردم اینجا به غیرحرفزدن درباره جنگ وحشتناکی که بهزودی در این شهر آغاز میشود، چیزی برای گفتن ندارند». آنطور
که گاردین گزارش داده، او جنگهای زیادی را به چشم دیده و بیشتر از هر چیز نگران چالش عملی زندهماندن در طول عملیات آزادسازی شهر است. بسیاری از خانوادههایی که هیچکدام از بستگان آنها از اعضای داعش نیستند حالا و پس از دو سال رکود اقتصادی در حال مبارزه برای فراهمکردن هزینههای موادغذایی هستند. نجیب از طریق تلفن به گاردین گفته است: «کلمه «جنگ» مرا نمیترساند؛ تنها تفاوت این جنگ با باقی جنگها این است که اگر جنگ زیاد طول بکشد، ما به اندازه کافی پول برای ذخیره مواد نداریم».
در مساجد و بازارها، بلندگوها ساکنان موصل را برای پیوستن به «جهاد» برای شهر دعوت میکنند و برخی هم در این شرایط ناامیدکننده موصل، با وجود بیمیلی و فقط برای حمایت از خانوادههایشان به این گروه میپیوندند، اما تعداد وفاداران واقعی به این گروه واقعا اندک است. به گزارش رویترز، داعش دهها نفر از جمله یکی از فرماندهان ارشد این گروه را پس از فهمیدن این نکته که آنها در حال برنامهریزی برای تغییر موضع و کمک به نیروهای عراقی بودهاند، اعدام کرده است. نگرانی مردم از آغاز عملیات در حالی به شکلی متناقض در حال افزایش است که عراق نیروهای لشکر طلایی (یگان ویژه مبارزه با تروریسم) و لشکر نهم زرهی را به منطقه الخازر منتقل کرده تا آماده شروع عملیات باشند. پیشمرگهها نیز از منطقه الخازر به سمت خطوط مقدم در نزدیکی مرکزهای اداری شهر موصل عبور کردهاند تا در این عملیات شرکت کنند. تجهیزات نظامی سنگینی نیز به پایگاه القیاره در جنوب موصل فرستاده شده و نیروهای حشد شعبی نیز به همراه پلیس فدرال عراق به این پایگاه اعزام شدهاند. به گفته منابع عراقی، مرحله اول عملیات که با هماهنگی آمریکا انجام خواهد شد شامل حملات پیشمرگهها به خطوط دفاعی
اولیه اطراف شهر و همزمان با حرکت نیروهای مردمی سنی (حشد وطنی) در همین جبهه است. نیروهای مردمی شیعه (حشد شعبی) نیز همزمان در این عملیات در جنوب شرکت خواهند کرد.
درگیری ترکیه و عراق
درهمینحال، تمایل ترکیه به همکاری در آزادسازی موصل با مخالفت شدید دولت عراق روبهرو شده و مقامهای ارشد دو کشور در روزهای گذشته بر سر این مسئله جدال لفظی سختی با هم داشتهاند. به گزارش خبرگزاری فرانسه، رجب طیب اردوغان روز جمعه در مراسمی که در قونیه برگزار شد، تأکید کرد ارتش ترکیه تحت هر شرایطی برای آزادسازی موصل وارد عمل خواهد شد. با این حال، حیدر عبادی، رئیس دولت عراق، میگوید حضور نظامیان ترکیه حاکمیت ملی عراق را تهدید میکند و خواستار دخالت شورای امنیت سازمان ملل برای خروج آنها شده است. اردوغان هم در مقابل تهدید کرده اگر نیروهای ائتلاف با مشارکت نظامیان ترکیه در حمله به موصل مخالفت کنند، این کشور یک «طرح جایگزین» را فعال خواهد کرد. او بدون اشاره به جزئیات، خاطرنشان کرد ترکیه نقشههای دیگری نیز تدارک دیده که اگر ضرورت ایجاب کند، به اجرا گذاشته میشوند.
در یک چادر عزاداری محرم شیعیان در شمال بغداد انفجاری انتحاری رخ داد. در این حادثه دستکم ۳۵ نفر کشته و ۶۳ نفر زخمی شدند. به گزارش خبرگزاری رویترز، این انفجار ظهر روز گذشته در یک چادر عاشورایی در نزدیکی یک مرکز خرید در منطقه الشاب بغداد هنگامی رخ داد که تعدادی از شیعیان در حال برگزاری مراسم عزاداری محرم بودند. این بازار یکی از پنج بازار بزرگ بغداد محسوب میشود و پیش از این شاهد انفجارهای تروریستی متعددی بوده است. به گزارش این خبرگزاری، گروه تروریستی داعش در بیانیهای مسئولیت این انفجار را برعهده گرفت. در روزهای گذشته نیز چند انفجار در محل برپایی چادرهای عاشورا که از سوی شیعیان عزادار محرم در خیابانهای بغداد برپا شده است، رخ داد اما تعداد قربانیان همه آن انفجارها از حمله اخیر کمتر بوده است. برای مثال، در انفجار روز نهم اکتبر (هفت روز پیش) دستکم پنج نفر کشته شدند و دو انفجار پیش از آن در اوایل ماه جاری میلادی هم حداقل 10 کشته بر جای گذاشت. مسئولیت انفجارهای پیشین را هم داعش برعهده گرفته بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.