بیماری ناهمخوانی سر و بدنه!
کریم ارغندهپور
جرمی کوربین مجددا به رهبری حزب کارگر بریتانیا برگزیده شد. حالا با این انتخاب، چشمانداز سیاسی تا حدودی روشنتر شده است. پس از اعلام نتیجه رفراندومی که منجر به برگزیت شد، توفان سیاسی جامعه بریتانیا را درنوردید. رهبران احزاب بزرگ -حامی یا مخالف برگزیت- یا خود استعفا دادند یا دچار چالشی اساسی شدند. واحد پولی کشور بهشدت افت و پیشبینیها از آینده اقتصاد این کشور را با ابهام روبهرو کرد. در حزب حاکم، نخستوزیر استعفا کرد و بیشتر اعضای دولت تغییر کردند. در حزب کارگر هم نیمی از اعضای کابینه سایه استعفا کردند و بیشتر اعضای این حزب در پارلمان خواهان استعفای رهبر حزب شدند. آنها معتقد بودند کوربین به دلایل شخصی، انگیزه لازم در دفاع تمامقد از مواضع حزب در مخالفت با خروج از اتحادیه اروپا را نداشته است. کوربین اما مقاومت کرد و ماند و رفتن خود را تنها منوط به رأی دههاهزار عضو حزب دانست. من در همان زمان نوشتم نتیجه رفراندوم، حاصل پراکندگی شدید سیاسی بوده است. بخشی از حزب حاکم، حامی نخستوزیر و بخشی دیگر در کمپین جدایی بودند. بهاینترتیب خود حزب از درون، خود را نقض میکرد. در حزب کارگر هم رهبر حزب صریحا گفته بود 75 درصد، حامی ماندن بریتانیا در اتحادیه است. بهاینترتیب حامیان احزاب بزرگ برای تصمیمگیری نهایی، بیشتر به برداشت خود متکی شدند. پس از انتخابات، یک سراسیمگی عمیق فضای سیاسی کشور را در برگرفت. از یکسو تندروهایی بودند که تبلیغ میکردند باید هیمنه بریتانیا را بازگرداند، ولی برای شعارهای احساسی خود برنامه روشنی ارائه نمیکردند و از سوی دیگر کسانی بودند که منادی ادامه وضعیت جاری بودند درحالیکه برای انتقادات اجتماعی پاسخ روشنی نداشتند. این سراسیمگی منجر به نتیجهای شد که دیدیم. حزب حاکم با یک تغییر و تحول در پی نگهداشتن جایگاه خود در قدرت است درحالیکه همه امید خود را بر انجام مذاکرات سازنده در روند خروج متکی کرده است. این در حالی است که آنها میدانند وضعیت اقتصادی کشور حداقل در کوتاهمدت دورنمای خوبی ندارد. در حزب کارگر اوضاع از این هم بدتر است. یک دوگانگی شدید در رأس و بدنه، جان حزب را تهدید میکند. در رأس حزب، سیاستمدارانی هستند که واقعگرایی ماهیت قدرت را در نرمش حزبی زیاد میبینند. درمقابل، کوربین و اتحادیههای کارگری و بخش بزرگی از بدنه با تمایلات سوسیالیستی، خواهان مرزبندیهای آشکار با بخش سرمایهدار و سوداگر و به سود بخش عمومیاند. هماکنون در طیف اعضای این حزب از چپِ چپ (کوربین) تا راست چپنما (بلر) وجود دارند و صاحب قدرت هم هستند و حضور و فعالیتشان گاهی خنثیکننده حرکتهای حزبی است. حزب رقیب هم از فرصت استفاده کرده و با طرح پارهای شعارهای عوامپسند در پی جذب بیشتر آرای سرگردان به سود خود است. بسیاری از ناظران سیاسی معتقدند با این وضعیت بعید است حزب کارگر بتواند در انتخابات بعدی صاحب اکثریت شود. نظرسنجیها هم حاکی از آن هستند که محبوبیت عمومی این حزب از زمان انتخابات عمومی سال ٢٠١٥ تا به حال کاهش یافته است. اگر این حزب به اختلافات عمیقش ادامه دهد اوضاع بهتر نخواهد شد، اما اگر بخواهد اختلافات را کم کند راهحل چیست؟ پاسخ این سؤال چندان آسان نیست. نه قدرتمندان در رأس حزب کنار میروند و نهاینکه اگر احیانا کوربین کنار برود، جانشینان او میتوانند حمایت بدنه را داشته باشند. اگر اوضاع مناسب بود حزب کارگر، در این شرایط دچار انشعاب میشد، ولی به نظر میرسد تنها چیزی که جلو انشعاب را گرفته این است که اولا هرکدام از بخشها خود را وارث نام اصلی حزب کارگر میداند و بخش دیگر را به خروج میخواند. ثانیا بخش مخالف کوربین میداند در صورت خروج، با وجود دراختیارداشتن سهمی از قدرت و ثروت، فعلا با اقبال پایگاه اجتماعی چندانی مواجه نخواهد بود. این حزب هماکنون دچار بیماری ناهمخوانی سر و بدنه است. سر، یک فرمان میدهد و بدنه، خواستی دیگر دارد. سر به راهی میرود و بدنه به راهی دیگر. این وضعیت آشکارا یک بیماری ویرانگر است و باید درمان شود درحالیکه درمانی روشن و فوری برای آن دیده نمیشود. حزب کارگر بریتانیا دچار بیماری اختلال در سیستم پیامگیری و پیامدهی است. به نظر من درمان این وضعیت جز با امکان توافق بر یک بخش بینابین مستقل و مقبول نیست.
جرمی کوربین مجددا به رهبری حزب کارگر بریتانیا برگزیده شد. حالا با این انتخاب، چشمانداز سیاسی تا حدودی روشنتر شده است. پس از اعلام نتیجه رفراندومی که منجر به برگزیت شد، توفان سیاسی جامعه بریتانیا را درنوردید. رهبران احزاب بزرگ -حامی یا مخالف برگزیت- یا خود استعفا دادند یا دچار چالشی اساسی شدند. واحد پولی کشور بهشدت افت و پیشبینیها از آینده اقتصاد این کشور را با ابهام روبهرو کرد. در حزب حاکم، نخستوزیر استعفا کرد و بیشتر اعضای دولت تغییر کردند. در حزب کارگر هم نیمی از اعضای کابینه سایه استعفا کردند و بیشتر اعضای این حزب در پارلمان خواهان استعفای رهبر حزب شدند. آنها معتقد بودند کوربین به دلایل شخصی، انگیزه لازم در دفاع تمامقد از مواضع حزب در مخالفت با خروج از اتحادیه اروپا را نداشته است. کوربین اما مقاومت کرد و ماند و رفتن خود را تنها منوط به رأی دههاهزار عضو حزب دانست. من در همان زمان نوشتم نتیجه رفراندوم، حاصل پراکندگی شدید سیاسی بوده است. بخشی از حزب حاکم، حامی نخستوزیر و بخشی دیگر در کمپین جدایی بودند. بهاینترتیب خود حزب از درون، خود را نقض میکرد. در حزب کارگر هم رهبر حزب صریحا گفته بود 75 درصد، حامی ماندن بریتانیا در اتحادیه است. بهاینترتیب حامیان احزاب بزرگ برای تصمیمگیری نهایی، بیشتر به برداشت خود متکی شدند. پس از انتخابات، یک سراسیمگی عمیق فضای سیاسی کشور را در برگرفت. از یکسو تندروهایی بودند که تبلیغ میکردند باید هیمنه بریتانیا را بازگرداند، ولی برای شعارهای احساسی خود برنامه روشنی ارائه نمیکردند و از سوی دیگر کسانی بودند که منادی ادامه وضعیت جاری بودند درحالیکه برای انتقادات اجتماعی پاسخ روشنی نداشتند. این سراسیمگی منجر به نتیجهای شد که دیدیم. حزب حاکم با یک تغییر و تحول در پی نگهداشتن جایگاه خود در قدرت است درحالیکه همه امید خود را بر انجام مذاکرات سازنده در روند خروج متکی کرده است. این در حالی است که آنها میدانند وضعیت اقتصادی کشور حداقل در کوتاهمدت دورنمای خوبی ندارد. در حزب کارگر اوضاع از این هم بدتر است. یک دوگانگی شدید در رأس و بدنه، جان حزب را تهدید میکند. در رأس حزب، سیاستمدارانی هستند که واقعگرایی ماهیت قدرت را در نرمش حزبی زیاد میبینند. درمقابل، کوربین و اتحادیههای کارگری و بخش بزرگی از بدنه با تمایلات سوسیالیستی، خواهان مرزبندیهای آشکار با بخش سرمایهدار و سوداگر و به سود بخش عمومیاند. هماکنون در طیف اعضای این حزب از چپِ چپ (کوربین) تا راست چپنما (بلر) وجود دارند و صاحب قدرت هم هستند و حضور و فعالیتشان گاهی خنثیکننده حرکتهای حزبی است. حزب رقیب هم از فرصت استفاده کرده و با طرح پارهای شعارهای عوامپسند در پی جذب بیشتر آرای سرگردان به سود خود است. بسیاری از ناظران سیاسی معتقدند با این وضعیت بعید است حزب کارگر بتواند در انتخابات بعدی صاحب اکثریت شود. نظرسنجیها هم حاکی از آن هستند که محبوبیت عمومی این حزب از زمان انتخابات عمومی سال ٢٠١٥ تا به حال کاهش یافته است. اگر این حزب به اختلافات عمیقش ادامه دهد اوضاع بهتر نخواهد شد، اما اگر بخواهد اختلافات را کم کند راهحل چیست؟ پاسخ این سؤال چندان آسان نیست. نه قدرتمندان در رأس حزب کنار میروند و نهاینکه اگر احیانا کوربین کنار برود، جانشینان او میتوانند حمایت بدنه را داشته باشند. اگر اوضاع مناسب بود حزب کارگر، در این شرایط دچار انشعاب میشد، ولی به نظر میرسد تنها چیزی که جلو انشعاب را گرفته این است که اولا هرکدام از بخشها خود را وارث نام اصلی حزب کارگر میداند و بخش دیگر را به خروج میخواند. ثانیا بخش مخالف کوربین میداند در صورت خروج، با وجود دراختیارداشتن سهمی از قدرت و ثروت، فعلا با اقبال پایگاه اجتماعی چندانی مواجه نخواهد بود. این حزب هماکنون دچار بیماری ناهمخوانی سر و بدنه است. سر، یک فرمان میدهد و بدنه، خواستی دیگر دارد. سر به راهی میرود و بدنه به راهی دیگر. این وضعیت آشکارا یک بیماری ویرانگر است و باید درمان شود درحالیکه درمانی روشن و فوری برای آن دیده نمیشود. حزب کارگر بریتانیا دچار بیماری اختلال در سیستم پیامگیری و پیامدهی است. به نظر من درمان این وضعیت جز با امکان توافق بر یک بخش بینابین مستقل و مقبول نیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.