|

به‌زودی و با اجرای طرح سوآپ نفت خام

اقتدار ایران در آب‌های کاسپین تضمین می‌شود

فروغ گشتاسبی

در دنیای کنونی اهمیت و نقش تأثیرگذار انرژی در روابط بین‌المللی انکارناشدنی است به طوری که این اثرگذاری افزون بر حیطه اقتصادی به حوزه‌های سیاسی، امنیتی و حتی جغرافیای سیاسی گسترش یافته است. همچنین کشورهای دارای منابع غنی انرژی و نفت و گاز می‌توانند در روابط بین‌المللی، منطقه‌ای و جهانی خود از انرژی به عنوان یک اهرم برای شکل‌دهی روابطشان با دیگر کشورها استفاده کنند.
هم‌اکنون جمهوری اسلامی ایران با دارابودن ذخایر عظیم نفت و گاز نقش مهمی در میان کشورهای منطقه بازی می‌کند. کشورهای همسایه شمالی نیز مانند ایران ذخایر چشمگیری از منابع هیدروکربوری در اختیار دارند ولی در انتقال این منابع به بازارهای مصرف با محدودیت مواجهند. اینجاست که ایران می‌تواند با توسعه روابط انرژی‌محور خود با سایر کشورها از جمله همسایگان شمالی، ضمن بهره‌گیری از منافع اقتصادی و تنوع‌بخشی به بازار، موجبات گسترش نفوذ منطقه‌ای و جهانی را فراهم کند. سوآپ یا همان ترانزیت نفت همسایگان شمالی ضمن تأمین نفت موردنیاز پالایشگاه‌های شمالی ایران و پرهیز از صرف هزینه‌های فراوان انتقال نفت از جنوب به مرکز و شمال کشور، درآمد و اشتغال‌زایی نیز به‌‌همراه خواهد داشت. درعین‌حال نباید فراموش کرد که ارتقای جایگاه بین‌المللی ایران و افزایش امنیت کشور در منطقه ناشی از گره‌‌خوردن منافع ایران با منافع سایر کشورهاست.
با توجه به مزایای ترانزیت نفت، طرح سوآپ نفتی در سال 1376 هم‌زمان با وزارت بیژن زنگنه کلید خورد که نتیجه اجرائی‌شدن این طرح در 13 سال، انتقال 245‌ میلیون بشکه نفت از مسیر حوزه دریایی خزر و کسب بیش از 880‌ میلیون دلار درآمد برای کشور بود. با روی‌کارآمدن دولت تدبیر و امید و سکان‌داری مجدد زنگنه در وزارت نفت، اجرای این طرح نفتی که نقشی مهم در حفظ حاکمیت ایران در آب‌های کاسپین ایفا می‌کند، بار دیگر در دستور کار قرار گرفت به طوری که هم‌اکنون مقدمات اجرای آن در جریان است.
توسعه زیرساخت‌های سوآپ نفت خام در نکا
شرکت پایانه‌های نفتی ایران به عنوان یکی از شرکت‌های صددرصد دولتی و تابعه شرکت ملی نفت ایران، با هدف بهبود همه‌جانبه و افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی و ارتقای توان کیفی و کمی بارگیری و صادرات مواد نفتی کشور با دراختیارداشتن تأسیسات صنعتی و به‌کارگیری نیروی انسانی متخصص خود، مسئولیت مدیریت و راهبری عملیات اجرائی پهلودهی و جداسازی نفتکش‌ها، دریافت، ذخیره‌سازی، اندازه‌گیری و صدور بیش از 90 درصد نفت خام کشور (از طریق پایانه نفتی خارگ) صدور میعانات گازی کشور (از طریق پایانه عسلویه) و عملیات معاوضه (SWAP) نفت خام دریافتی از کشورهای حوزه دریای خزر (از طریق پایانه نفتی شمال) را بر عهده دارد.
این شرکت به منظور توسعه زیرساخت‌های سوآپ نفت خام در نکا، پروژه احداث حوضچه فراگیر شمال را در دستور کار دارد که به گفته رئیس پایانه نفتی شمال، فاز نخست این پروژه هم‌اکنون از پیشرفت 90 درصدی برخوردار است.
حمیدرضا شاهدوست می‌گوید: با ساخت حوضچه فراگیر در پایانه نفتی شمال، افزون بر سه اسکله کنونی موجود با آبخورهای چهار تا پنج متر، 14 اسکله با آبخور 14 متر نیز به این مجموعه افزوده می‌شود. فاز نخست پروژه احداث حوضچه فراگیر شمال، ساخت دیواره‌های موج‌شکن را شامل می‌شود، حوضچه جدید دارای دو موج‌شکن در غرب و شرق است. بخش غربی دیواره موج‌شکن حوضچه فراگیر دوهزارو 400 متر و بخش شرقی آن هزارو 720 متر به سمت دریا پیش رفته است و این بزرگ‌ترین سازه سنگی است که تاکنون در شمال کشور احداث شده است. با تکمیل این فاز، امکان پهلو‌گیری کشتی‌هایی با ظرفیت 63‌ هزار تن فراهم خواهد شد.
شرکت پایانه‌های نفتی ایران در چند سالی که بنا به دلایلی عملیات سوآپ نفت خام متوقف شده بود، از صفر تا صد تجهیزات کامل سکوهای تخلیه موجود را بازسازی کرده است و هم‌اکنون هیچ‌گونه مشکلی برای پهلوگیری کشتی‌های نفتکش وجود ندارد.
به گفته شاهدوست، ظرفیت کنونی پایانه نفتی شمال، روزانه 120‌ هزار بشکه است که در صورت ازسرگیری عملیات سوآپ، می‌تواند با توان حداکثری که از قبل موجود بوده، این عملیات را انجام دهد.
پیش از این، پایانه شمال با استفاده از توان دو اسکله تخلیه شرکت صدرا موفق به تحویل روزانه 250‌ هزار بشکه نفت شده است که در صورت افزایش حجم سوآپ، همچنان می‌توان از دو پست اسکله تخلیه شرکت صدرا استفاده کرد.
ظرفیت تخلیه نفت خام می‌تواند تا 1/5 میلیون بشکه افزایش یابد
شاهدوست درباره اجرائی‌شدن پروژه حوضچه فراگیر شمال می‌گوید: با اجرائی‌شدن این پروژه در فازهای مختلف می‌توانیم به ترتیب ظرفیت تخلیه نفت خام را از روزانه 120‌ هزار بشکه به 500‌ هزار بشکه، یک‌ میلیون و یک‌‌میلیون‌و 500‌ هزار بشکه در روز افزایش دهیم؛ البته افزایش ظرفیت تخلیه نفت خام با ساخت مخازن ذخیره‌سازی نفت خام هم ارتباط دارد که هم‌اکنون این پروژه نیز در دست اجراست.
یکی از اهداف برنامه ششم توسعه، تعامل با کشورهای منطقه اعلام شده است. در این راستا باید از پتانسیل خط انتقال نفت خام شمال به جنوب استفاده و ضمن حفظ منافع اقتصادی، نقش حاکمیتی ایران را در منطقه حفظ کرد.
مدیرعامل شرکت پایانه‌های نفتی ایران نیز دراین‌باره، ضمن تأکید بر بحث حاکمیتی در دریای خزر و تعامل با کشورهای آسیای میانه به درآمدزایی حاصل از انجام عملیات سوآپ اشاره می‌کند و می‌گوید: نفت خام دریافتی از شمال کشور به پالایشگاه‌های تهران و تبریز تحویل داده می‌شود و این امر از بخشی از هزینه‌هایی گزاف انتقال نفت جنوب به این دو پالایشگاه می‌کاهد. به گفته پیروز موسوی، برنامه‌ریزی شده است که از این پایانه افزون بر نفت خام، فراورده‌های نفتی هم سوآپ شود.
براساس این گزارش، هم‌اکنون کشورهای قزاقستان و روسیه برای انجام سوآپ نفت خام اعلام آمادگی کرده‌اند و همچنین قرار است چندین شرکت اروپایی که در برخی از کشورها سهمی در برداشت نفت دارند، رویکرد تجدیدی را با انتقال سهم نفت خام خود از طریق کریدور ایران انجام دهند. براساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده قرار است روزانه بین 50 تا صد هزار بشکه نفت خام معاوضه شود. همچنین پایانه نفتی نکا آمادگی دارد حجم سوآپ نفت خام را به 170‌ هزار بشکه در روز برساند.
مدیرعامل شرکت پایانه‌های نفتی ایران درباره برنامه سوآپ نفت خام ایران می‌گوید: نظر وزارت نفت مبنی بر سوآپ نفت است نه خرید آن، که صراحتا نیز اعلام شده است.
در مجموع می‌توان گفت با اجرای طرح سوآپ، ایران با دستیابی به سهم درخور‌‌توجهی از بازار نفت حوزه دریای خزر افزون بر کسب منفعت اقتصادی می‌تواند در راستای ارتقای جایگاه بین‌‌المللی خود و کسب منافع سیاسی و امنیتی نیز گام بردارد. بنابراین تنها نگاه درآمدزایی به سوآپ -همان‌گونه که در برهه‌ای از زمان اتفاق افتاد- می‌تواند طرح را توجیه‌نا‌پذیر جلوه دهد.

در دنیای کنونی اهمیت و نقش تأثیرگذار انرژی در روابط بین‌المللی انکارناشدنی است به طوری که این اثرگذاری افزون بر حیطه اقتصادی به حوزه‌های سیاسی، امنیتی و حتی جغرافیای سیاسی گسترش یافته است. همچنین کشورهای دارای منابع غنی انرژی و نفت و گاز می‌توانند در روابط بین‌المللی، منطقه‌ای و جهانی خود از انرژی به عنوان یک اهرم برای شکل‌دهی روابطشان با دیگر کشورها استفاده کنند.
هم‌اکنون جمهوری اسلامی ایران با دارابودن ذخایر عظیم نفت و گاز نقش مهمی در میان کشورهای منطقه بازی می‌کند. کشورهای همسایه شمالی نیز مانند ایران ذخایر چشمگیری از منابع هیدروکربوری در اختیار دارند ولی در انتقال این منابع به بازارهای مصرف با محدودیت مواجهند. اینجاست که ایران می‌تواند با توسعه روابط انرژی‌محور خود با سایر کشورها از جمله همسایگان شمالی، ضمن بهره‌گیری از منافع اقتصادی و تنوع‌بخشی به بازار، موجبات گسترش نفوذ منطقه‌ای و جهانی را فراهم کند. سوآپ یا همان ترانزیت نفت همسایگان شمالی ضمن تأمین نفت موردنیاز پالایشگاه‌های شمالی ایران و پرهیز از صرف هزینه‌های فراوان انتقال نفت از جنوب به مرکز و شمال کشور، درآمد و اشتغال‌زایی نیز به‌‌همراه خواهد داشت. درعین‌حال نباید فراموش کرد که ارتقای جایگاه بین‌المللی ایران و افزایش امنیت کشور در منطقه ناشی از گره‌‌خوردن منافع ایران با منافع سایر کشورهاست.
با توجه به مزایای ترانزیت نفت، طرح سوآپ نفتی در سال 1376 هم‌زمان با وزارت بیژن زنگنه کلید خورد که نتیجه اجرائی‌شدن این طرح در 13 سال، انتقال 245‌ میلیون بشکه نفت از مسیر حوزه دریایی خزر و کسب بیش از 880‌ میلیون دلار درآمد برای کشور بود. با روی‌کارآمدن دولت تدبیر و امید و سکان‌داری مجدد زنگنه در وزارت نفت، اجرای این طرح نفتی که نقشی مهم در حفظ حاکمیت ایران در آب‌های کاسپین ایفا می‌کند، بار دیگر در دستور کار قرار گرفت به طوری که هم‌اکنون مقدمات اجرای آن در جریان است.
توسعه زیرساخت‌های سوآپ نفت خام در نکا
شرکت پایانه‌های نفتی ایران به عنوان یکی از شرکت‌های صددرصد دولتی و تابعه شرکت ملی نفت ایران، با هدف بهبود همه‌جانبه و افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی و ارتقای توان کیفی و کمی بارگیری و صادرات مواد نفتی کشور با دراختیارداشتن تأسیسات صنعتی و به‌کارگیری نیروی انسانی متخصص خود، مسئولیت مدیریت و راهبری عملیات اجرائی پهلودهی و جداسازی نفتکش‌ها، دریافت، ذخیره‌سازی، اندازه‌گیری و صدور بیش از 90 درصد نفت خام کشور (از طریق پایانه نفتی خارگ) صدور میعانات گازی کشور (از طریق پایانه عسلویه) و عملیات معاوضه (SWAP) نفت خام دریافتی از کشورهای حوزه دریای خزر (از طریق پایانه نفتی شمال) را بر عهده دارد.
این شرکت به منظور توسعه زیرساخت‌های سوآپ نفت خام در نکا، پروژه احداث حوضچه فراگیر شمال را در دستور کار دارد که به گفته رئیس پایانه نفتی شمال، فاز نخست این پروژه هم‌اکنون از پیشرفت 90 درصدی برخوردار است.
حمیدرضا شاهدوست می‌گوید: با ساخت حوضچه فراگیر در پایانه نفتی شمال، افزون بر سه اسکله کنونی موجود با آبخورهای چهار تا پنج متر، 14 اسکله با آبخور 14 متر نیز به این مجموعه افزوده می‌شود. فاز نخست پروژه احداث حوضچه فراگیر شمال، ساخت دیواره‌های موج‌شکن را شامل می‌شود، حوضچه جدید دارای دو موج‌شکن در غرب و شرق است. بخش غربی دیواره موج‌شکن حوضچه فراگیر دوهزارو 400 متر و بخش شرقی آن هزارو 720 متر به سمت دریا پیش رفته است و این بزرگ‌ترین سازه سنگی است که تاکنون در شمال کشور احداث شده است. با تکمیل این فاز، امکان پهلو‌گیری کشتی‌هایی با ظرفیت 63‌ هزار تن فراهم خواهد شد.
شرکت پایانه‌های نفتی ایران در چند سالی که بنا به دلایلی عملیات سوآپ نفت خام متوقف شده بود، از صفر تا صد تجهیزات کامل سکوهای تخلیه موجود را بازسازی کرده است و هم‌اکنون هیچ‌گونه مشکلی برای پهلوگیری کشتی‌های نفتکش وجود ندارد.
به گفته شاهدوست، ظرفیت کنونی پایانه نفتی شمال، روزانه 120‌ هزار بشکه است که در صورت ازسرگیری عملیات سوآپ، می‌تواند با توان حداکثری که از قبل موجود بوده، این عملیات را انجام دهد.
پیش از این، پایانه شمال با استفاده از توان دو اسکله تخلیه شرکت صدرا موفق به تحویل روزانه 250‌ هزار بشکه نفت شده است که در صورت افزایش حجم سوآپ، همچنان می‌توان از دو پست اسکله تخلیه شرکت صدرا استفاده کرد.
ظرفیت تخلیه نفت خام می‌تواند تا 1/5 میلیون بشکه افزایش یابد
شاهدوست درباره اجرائی‌شدن پروژه حوضچه فراگیر شمال می‌گوید: با اجرائی‌شدن این پروژه در فازهای مختلف می‌توانیم به ترتیب ظرفیت تخلیه نفت خام را از روزانه 120‌ هزار بشکه به 500‌ هزار بشکه، یک‌ میلیون و یک‌‌میلیون‌و 500‌ هزار بشکه در روز افزایش دهیم؛ البته افزایش ظرفیت تخلیه نفت خام با ساخت مخازن ذخیره‌سازی نفت خام هم ارتباط دارد که هم‌اکنون این پروژه نیز در دست اجراست.
یکی از اهداف برنامه ششم توسعه، تعامل با کشورهای منطقه اعلام شده است. در این راستا باید از پتانسیل خط انتقال نفت خام شمال به جنوب استفاده و ضمن حفظ منافع اقتصادی، نقش حاکمیتی ایران را در منطقه حفظ کرد.
مدیرعامل شرکت پایانه‌های نفتی ایران نیز دراین‌باره، ضمن تأکید بر بحث حاکمیتی در دریای خزر و تعامل با کشورهای آسیای میانه به درآمدزایی حاصل از انجام عملیات سوآپ اشاره می‌کند و می‌گوید: نفت خام دریافتی از شمال کشور به پالایشگاه‌های تهران و تبریز تحویل داده می‌شود و این امر از بخشی از هزینه‌هایی گزاف انتقال نفت جنوب به این دو پالایشگاه می‌کاهد. به گفته پیروز موسوی، برنامه‌ریزی شده است که از این پایانه افزون بر نفت خام، فراورده‌های نفتی هم سوآپ شود.
براساس این گزارش، هم‌اکنون کشورهای قزاقستان و روسیه برای انجام سوآپ نفت خام اعلام آمادگی کرده‌اند و همچنین قرار است چندین شرکت اروپایی که در برخی از کشورها سهمی در برداشت نفت دارند، رویکرد تجدیدی را با انتقال سهم نفت خام خود از طریق کریدور ایران انجام دهند. براساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده قرار است روزانه بین 50 تا صد هزار بشکه نفت خام معاوضه شود. همچنین پایانه نفتی نکا آمادگی دارد حجم سوآپ نفت خام را به 170‌ هزار بشکه در روز برساند.
مدیرعامل شرکت پایانه‌های نفتی ایران درباره برنامه سوآپ نفت خام ایران می‌گوید: نظر وزارت نفت مبنی بر سوآپ نفت است نه خرید آن، که صراحتا نیز اعلام شده است.
در مجموع می‌توان گفت با اجرای طرح سوآپ، ایران با دستیابی به سهم درخور‌‌توجهی از بازار نفت حوزه دریای خزر افزون بر کسب منفعت اقتصادی می‌تواند در راستای ارتقای جایگاه بین‌‌المللی خود و کسب منافع سیاسی و امنیتی نیز گام بردارد. بنابراین تنها نگاه درآمدزایی به سوآپ -همان‌گونه که در برهه‌ای از زمان اتفاق افتاد- می‌تواند طرح را توجیه‌نا‌پذیر جلوه دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.