|

«شاهد عهد شباب» محمدعلی موحد رونمایی شد

خواب آشفته شعر

شرق، گروه ادبیات: محمدعلی موحد، ادیب، عرفان‌پژوه و تاریخ‌نگارِ معاصر همواره در میان آثار پژوهشی خود در حوزه حقوق و تاریخ که قدر اول را نیز موضوع «نفت» دارد، دستی بر ادبیات قدیم ما نیز داشته است. از موحد در حوزه ادبیات تاکنون تصحیحات و تألیفاتی چون «مقالات شمس تبریزی» منتشر شده. این‌بار اما موحد مجموعه‌ای از اشعار خود را با عنوان «شاهد عهد شباب» در نشر کارنامه به‌چاپ سپرده و البته به‌سیاقِ غالب آثارش این اشعار نیز پیوندی عمیق با موضوع «نفت» و سال‌های دهه سی دارد. «شاهد عهد شباب» شامل اشعار موحد در خلال سال‌های ۱۳۲۹ تا ۱۳۳۹ است. او در این دوران وکیل و نماینده شرکت ملی نفت ایران در مناطق جنوبی بوده است و ازاین‌رو در تمام شعرها این حال‌وهوا وجود دارد. این دفتر شعر دو بخشِ «شطیات» و «شطحیات» دارد و هر بخش شامل 26 قطعه شعر است. مجموعه‌شعرهای محمدعلی موحد پنجشنبه پانزدهم مهر در جلسه دیدار و گفت‌وگو با محمدعلی موحد و در حضور اهالی فرهنگ در کتاب فروشی آینده رونمایی شد. شفیعی‌کدکنی، داریوش شایگان، نصرالله ‌پورجوادی، ژاله آموزگار و مصطفی ملکیان ازجمله حاضران در این مراسم بودند. موحد از گردآوری این اشعار سخن گفت که مربوط به سالیان پیش است و از مرحوم زهرایی، مدیر نشر کارنامه یاد کرد که این کتاب به‌خواست او شکل گرفت. همان دورانی که موحد در حال نوشتن کتابِ معروف خود «خواب آشفته نفت» بود: «به‌‌‌همین مناسبت بود که یاد این شعر‌ها را کردیم و زهرایی گفت می‌خواهم از این شعرهایی که در آبادان گفته‌ای مجموعه‌ای جمع کنی و به من بدهی».بعد خاطره‌ای گفت از شعرهایش که آشفته بوده و از مرحوم ایرج افشار یاد کرد که همه‌چیز را نگه می‌داشت، حتی رسید قهوه‌ای را که در یک کافه نوشیده بود. «هفته پیش هم خواندم که گویا مرحوم عباس کیارستمی هم همه‌چیز را نگه می‌داشته اما من برخلاف این‌دو چیزی نگه نمی‌دارم و همه این اشعار هم آشفته بود». موحد براساس آنچه ایلنا آورده، از دورانی گفت که فضای تمام شعرهایش را انباشته: «بعد از ملی‌شدن صنعت نفت فکر می‌کردیم همه‌چیز تمام شده و قلعه‌ها را فتح کرده‌ایم اما نمی‌دانستیم این تازه اول گرفتاری است. تمام آن جریان با ناامیدی‌ها، یأس مطلق، ظلمات و تاریکی‌هایش در اشعار کتاب شاهد عهد شباب منعکس شده. اگر نمونه‌ای بخواهید شعرِ لاف اصلاحات است که آن را در بهار ۱۳۳۲ سرودم که در تابستانش کودتا شد. این شعر را که چاپ کردم دار‌ودسته دکتر فدایی سخت به من تاختند که این یأس چیست و در‌واقع این شعر را دست بیگانه می‌دیدند که می‌خواهد مردم را مأیوس کند... من دوره مصدق را به سه دوره تقسیم کرده‌ام: دوره اول، امیدواری‌ها است که مربوط به ملی‌شدن نفت است و هشت‌ ماه طول کشید و دوره بعدی ناامیدی‌هاست که امید‌ها فروکش کرده و خاموش شده تا می‌رسد به فاجعه کودتای بیست‌وهشتم مرداد. بعد از کودتا هم شعرهای زیادی گفتم و هر سه این دوره‌ها در این کتاب کنار هم جمع شده‌اند». بخش اولِ «شاهد عهد شباب»، شطیات، شامل مضامین سیاسی و نفت است و دومی شطحیات ارزش تاریخی دارد. موحد شرحی بر دفتر شعرش را با مسئله نسبت تاریخ و ادبیات آغاز می‌کند، اینکه تاریخ همیشه با ادبیات دست‌در‌دست هم بوده‌اند. موحد از تعلق‌خاطرش به «گذشته» و «تاریخ» نیز سخن گفت: «قبلا زمان را به گذشته، حال و آینده تقسیم می‌کردند اما آینده چیزی است که هنوز نیامده و در دسترس ما نیست. حال هم یک مفهوم انتزاعی است، چون تا بخواهی رویش انگشت بگذاری تبدیل به گذشته شده. حال، فقط یک اسم است مثل مفهومِ نقطه که بُعد ندارد، حال هم یک چیز ذهنی است». بعد موحد به گذشته می‌رسد «گذشته، تنها واقعیتی است که وجود دارد، که تثبیت شده است و ما نمی‌توانیم هیچ کاری درموردش انجام دهیم چون مانند تیری است که از کمان‌‌ رها شده و نمی‌شود دوباره بازگردد. البته بعضی‌ها طوری گذشته را روایت می‌کنند که دوست دارند هرچند شاید این افراد بتوانند روایت از گذشته را تغییر دهند اما اصل اتفاقاتی را که افتاده نمی‌توان تغییر داد». محمدعلی موحد از سویه‌های مثبت و منفی گذشته نیز گفت: «انسان به گذشته خودش تعلق‌خاطر پیدا می‌کند، جنبه مثبت آن این است که تمام مواریث، سننی که انباشت شده و ادب و هنر و فرهنگ کشور از همین تعلق‌خاطر به گذشته است که اگر نبود، به باد فراموشی سپرده شده و چیزی به دست ما نمی‌رسید. اما وجه منفی هم دارد، اینکه انسان خودش را گول می‌زند و چون به گذشته تعلق‌خاطر دارد دلش نمی‌آید بگوید به خطا رفتم و گذشته را طوری ارائه می‌دهد که نبوده است».«شاهد عهد شباب» با این مصراع، «تو که کیمیافروشی نظری به قلب ما کن» به شفیعی‌‌کدکنی تقدیم شده است. موحد درباره این تقدیم‌نامه نیز گفت: «من رویم نمی‌شود با شفیعی‌کدکنی در مواجهه حرف بزنم. اصلا نوشتن برای این است که نویسنده آنچه را که رویش نمی‌شود به زبان بیاورد به قلم درآورد». و به مصراع حافظ اشاره کرد به همین معنا: «آنجا که گفتار از کار باز می‌ماند انسان دست به دامن نوشتن می‌شود».
مصطفی ملکیان نیز در سخنانی کوتاه از «شاهد عهد شباب» گفت: «مجموعه اشعاری که در این دفتر گردآوری شده به دو بخش قابل تقسیم است: اولی، واقعیت‌های اگزیستانسیالیستی است که بازگوکننده حال شاعر هنگام سرودن اشعار است و سرشار از دغدغه‌های وجودی و واقعیت‌هایی است که همه ما به صور مختلف با آن سر‌و‌کار داریم. بخش دوم نیز آرمان‌هایی است که روح شاعر به‌سوی آنها پر می‌کشیده و در‌تقابل با واقعیت‌های اگزیستانسیالیست متعالی است.» او در ادامه گفت: «معتقدم این ارزشمند است که کسی یک نوع نگاه معتدل به همه آرمان‌ها داشته باشد. نه آنکه آرمانی او را از دیگر آرمان‌ها بفراموشاند. این نوع تصویر آرمانی از فرد و جامعه در این اشعار به‌چشم می‌خورد و اینکه بتوانی توازنی بین آرمان‌ها داشته باشی بسیار مطلوب است».

شرق، گروه ادبیات: محمدعلی موحد، ادیب، عرفان‌پژوه و تاریخ‌نگارِ معاصر همواره در میان آثار پژوهشی خود در حوزه حقوق و تاریخ که قدر اول را نیز موضوع «نفت» دارد، دستی بر ادبیات قدیم ما نیز داشته است. از موحد در حوزه ادبیات تاکنون تصحیحات و تألیفاتی چون «مقالات شمس تبریزی» منتشر شده. این‌بار اما موحد مجموعه‌ای از اشعار خود را با عنوان «شاهد عهد شباب» در نشر کارنامه به‌چاپ سپرده و البته به‌سیاقِ غالب آثارش این اشعار نیز پیوندی عمیق با موضوع «نفت» و سال‌های دهه سی دارد. «شاهد عهد شباب» شامل اشعار موحد در خلال سال‌های ۱۳۲۹ تا ۱۳۳۹ است. او در این دوران وکیل و نماینده شرکت ملی نفت ایران در مناطق جنوبی بوده است و ازاین‌رو در تمام شعرها این حال‌وهوا وجود دارد. این دفتر شعر دو بخشِ «شطیات» و «شطحیات» دارد و هر بخش شامل 26 قطعه شعر است. مجموعه‌شعرهای محمدعلی موحد پنجشنبه پانزدهم مهر در جلسه دیدار و گفت‌وگو با محمدعلی موحد و در حضور اهالی فرهنگ در کتاب فروشی آینده رونمایی شد. شفیعی‌کدکنی، داریوش شایگان، نصرالله ‌پورجوادی، ژاله آموزگار و مصطفی ملکیان ازجمله حاضران در این مراسم بودند. موحد از گردآوری این اشعار سخن گفت که مربوط به سالیان پیش است و از مرحوم زهرایی، مدیر نشر کارنامه یاد کرد که این کتاب به‌خواست او شکل گرفت. همان دورانی که موحد در حال نوشتن کتابِ معروف خود «خواب آشفته نفت» بود: «به‌‌‌همین مناسبت بود که یاد این شعر‌ها را کردیم و زهرایی گفت می‌خواهم از این شعرهایی که در آبادان گفته‌ای مجموعه‌ای جمع کنی و به من بدهی».بعد خاطره‌ای گفت از شعرهایش که آشفته بوده و از مرحوم ایرج افشار یاد کرد که همه‌چیز را نگه می‌داشت، حتی رسید قهوه‌ای را که در یک کافه نوشیده بود. «هفته پیش هم خواندم که گویا مرحوم عباس کیارستمی هم همه‌چیز را نگه می‌داشته اما من برخلاف این‌دو چیزی نگه نمی‌دارم و همه این اشعار هم آشفته بود». موحد براساس آنچه ایلنا آورده، از دورانی گفت که فضای تمام شعرهایش را انباشته: «بعد از ملی‌شدن صنعت نفت فکر می‌کردیم همه‌چیز تمام شده و قلعه‌ها را فتح کرده‌ایم اما نمی‌دانستیم این تازه اول گرفتاری است. تمام آن جریان با ناامیدی‌ها، یأس مطلق، ظلمات و تاریکی‌هایش در اشعار کتاب شاهد عهد شباب منعکس شده. اگر نمونه‌ای بخواهید شعرِ لاف اصلاحات است که آن را در بهار ۱۳۳۲ سرودم که در تابستانش کودتا شد. این شعر را که چاپ کردم دار‌ودسته دکتر فدایی سخت به من تاختند که این یأس چیست و در‌واقع این شعر را دست بیگانه می‌دیدند که می‌خواهد مردم را مأیوس کند... من دوره مصدق را به سه دوره تقسیم کرده‌ام: دوره اول، امیدواری‌ها است که مربوط به ملی‌شدن نفت است و هشت‌ ماه طول کشید و دوره بعدی ناامیدی‌هاست که امید‌ها فروکش کرده و خاموش شده تا می‌رسد به فاجعه کودتای بیست‌وهشتم مرداد. بعد از کودتا هم شعرهای زیادی گفتم و هر سه این دوره‌ها در این کتاب کنار هم جمع شده‌اند». بخش اولِ «شاهد عهد شباب»، شطیات، شامل مضامین سیاسی و نفت است و دومی شطحیات ارزش تاریخی دارد. موحد شرحی بر دفتر شعرش را با مسئله نسبت تاریخ و ادبیات آغاز می‌کند، اینکه تاریخ همیشه با ادبیات دست‌در‌دست هم بوده‌اند. موحد از تعلق‌خاطرش به «گذشته» و «تاریخ» نیز سخن گفت: «قبلا زمان را به گذشته، حال و آینده تقسیم می‌کردند اما آینده چیزی است که هنوز نیامده و در دسترس ما نیست. حال هم یک مفهوم انتزاعی است، چون تا بخواهی رویش انگشت بگذاری تبدیل به گذشته شده. حال، فقط یک اسم است مثل مفهومِ نقطه که بُعد ندارد، حال هم یک چیز ذهنی است». بعد موحد به گذشته می‌رسد «گذشته، تنها واقعیتی است که وجود دارد، که تثبیت شده است و ما نمی‌توانیم هیچ کاری درموردش انجام دهیم چون مانند تیری است که از کمان‌‌ رها شده و نمی‌شود دوباره بازگردد. البته بعضی‌ها طوری گذشته را روایت می‌کنند که دوست دارند هرچند شاید این افراد بتوانند روایت از گذشته را تغییر دهند اما اصل اتفاقاتی را که افتاده نمی‌توان تغییر داد». محمدعلی موحد از سویه‌های مثبت و منفی گذشته نیز گفت: «انسان به گذشته خودش تعلق‌خاطر پیدا می‌کند، جنبه مثبت آن این است که تمام مواریث، سننی که انباشت شده و ادب و هنر و فرهنگ کشور از همین تعلق‌خاطر به گذشته است که اگر نبود، به باد فراموشی سپرده شده و چیزی به دست ما نمی‌رسید. اما وجه منفی هم دارد، اینکه انسان خودش را گول می‌زند و چون به گذشته تعلق‌خاطر دارد دلش نمی‌آید بگوید به خطا رفتم و گذشته را طوری ارائه می‌دهد که نبوده است».«شاهد عهد شباب» با این مصراع، «تو که کیمیافروشی نظری به قلب ما کن» به شفیعی‌‌کدکنی تقدیم شده است. موحد درباره این تقدیم‌نامه نیز گفت: «من رویم نمی‌شود با شفیعی‌کدکنی در مواجهه حرف بزنم. اصلا نوشتن برای این است که نویسنده آنچه را که رویش نمی‌شود به زبان بیاورد به قلم درآورد». و به مصراع حافظ اشاره کرد به همین معنا: «آنجا که گفتار از کار باز می‌ماند انسان دست به دامن نوشتن می‌شود».
مصطفی ملکیان نیز در سخنانی کوتاه از «شاهد عهد شباب» گفت: «مجموعه اشعاری که در این دفتر گردآوری شده به دو بخش قابل تقسیم است: اولی، واقعیت‌های اگزیستانسیالیستی است که بازگوکننده حال شاعر هنگام سرودن اشعار است و سرشار از دغدغه‌های وجودی و واقعیت‌هایی است که همه ما به صور مختلف با آن سر‌و‌کار داریم. بخش دوم نیز آرمان‌هایی است که روح شاعر به‌سوی آنها پر می‌کشیده و در‌تقابل با واقعیت‌های اگزیستانسیالیست متعالی است.» او در ادامه گفت: «معتقدم این ارزشمند است که کسی یک نوع نگاه معتدل به همه آرمان‌ها داشته باشد. نه آنکه آرمانی او را از دیگر آرمان‌ها بفراموشاند. این نوع تصویر آرمانی از فرد و جامعه در این اشعار به‌چشم می‌خورد و اینکه بتوانی توازنی بین آرمان‌ها داشته باشی بسیار مطلوب است».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.