ایالات متحده؛ از قدرت دستوری تا قدرت توصیهای
فرشید جعفری . استادیار روابط بینالملل
درک و فهم عناصر تشکیلدهنده قدرت دولت-ملتها در متن سیاست بینالملل در سه نوع نرم، سخت و هوشمند آن نقش مهمی در تدوین استراتژی سیاست خارجی دولتها ایفا میکند. تدوین استراتژی سیاست خارجی بر مبنای درک و فهم نادرست و کژدار قدرت رقیبان، تأمین منفعت ملی را دشوار میکند. قدرتهای بزرگ همواره درصدد سنجش و ارزیابی سطح و جایگاه یکدیگر در سلسلهمراتب قدرت در سیاست بینالملل هستند. هرگونه ارزیابی اشتباه میتواند پیامدهای پیشبینیناپذیری برای آنها داشته باشد. فاجعه زمانی رخ میدهد که ارزیابیهای اشتباه در چرخهای باطل قرار میگیرند که در این صورت تنها تلاشی فوقانسانی میتواند سیر حوادث سیاست بینالملل را از پایانی فاجعهآمیز باز دارد. (هانز مورگنتا) اگر دولت - ملتهای سیاست بینالملل برحسب سطح و جایگاه قدرت در چهار دسته ابرقدرت، قدرت بزرگ، قدرت متوسط و قدرت کوچک طبقهبندی شود، هرگونه تغییری در هر یک از این سطوح، چه در جهت ارتقای قدرت و چه در جهت کاهش قدرت، باید مورد توجه دولتها قرار گیرد تا بتوانند استراتژی سیاست خارجی را در جهت تأمین منفعت ملی خویش تدوین کنند. یکی از دولتهایی که در شرایط امروز سیاست بینالملل،
موضوع ارزیابی دولتها و تحلیلگران و روزنامهنگاران حرفهای است، سطح قدرت ایالات متحده بهلحاظ افزایش و کاهش قدرت آن کشور است. درباره تنزل قدرت ایالات متحده از سطح یک ابرقدرت به سطح قدرت بزرگ، اتفاقنظر نسبی وجود دارد، اما کیفیت این تنزل محل بحث و تفسیرهای مختلف است؛ برای مثال نشریه «نشنالاینترست» در تارنمای خود باب بحثی را با موضوع «آینده برتری ایالات متحده» گشوده است. اولین مقاله این سلسلهبحثها را «لسلی هوارد جلب»، مقالهنویس پیشین روزنامه «نیورکتایمز» و رئیس اسبق شورای روابط خارجی ایالات متحده، در تاریخ 27 جولای 2016 نوشت. مقاله جلب بر مبنای این معنا
طبقهبندی شده است که ایالات متحده قدرت دستوری خود را از دست داده و درحالحاضر در مرحله قدرت توصیهای است. از دید جلب، قدرت نسبی نظامی و اقتصادی آمریکا در مقایسه با قرن بیستم کاهش یافته است. جلب معتقد است که شرایط جدید به تبیین و تفسیر معتبری نیازمند است، اما کانونهای سیاست خارجی ایالات متحده کاری دراینخصوص انجام ندادهاند؛ یعنی توجهی به این مسئله نکردهاند که آمریکا چه نیازهایی برای مدیریت شرایط جدید دارد. اما بهجای آن، حرفهای پرطمطراق دیپلماتیک و نظامی بیش از پیش شنیده میشود. هیچ سعی جدی و ترغیبکنندهای که صراحتا مسیر اقدام را روشن و راه موفقیت طرحهای سیاست خارجی را هموار کند، نشده است. او میگوید رهبران ایالات متحده آمریکا حس مشترک خویش را درباره عظمت آمریکا از دست دادهاند. هرچند جلب هنوز آمریکا را قدرت شمارهیک جهان میداند، اما بر این باور است که اگر ایالات متحده روشهای مدیریت و حلوفصل مسائل بینالمللی را پیدا نکند، وضعیت وخیمی را به انتظار خواهد نشست. آمریکا نیازمند رهبرانی است که شیوه رهبری را بدانند و بتوانند دست به تدوین استراتژی بزنند. آمریکا نیازمند متحدانی است که با تدوین یک استراتژی
برحسب منفعت دولتهای درون اتحاد عمل کند؛ برای مثال آمریکا باید تمام تلاش خود را برای شکلبخشیدن به رابطهای جدید با روسیه به کار ببندد. این رابطه جدید بر مبنای این پیشفرض استوار خواهد بود که روسیه یک قدرت بزرگ است. براساس این پیشفرض، ایالات متحده نیز به اهداف خویش ازجمله عقبنشینی روسیه از مواضعش در قبال اوکراین و حوزه بالتیک و جلب همکاری روسیه در گوشهوکنار جهان بهویژه در عراق و سوریه دست خواهد یافت. این استراتژی همچنین راه روابط اقتصادی مناسب با غرب را برای روسیه خواهد گشود. در چارچوب این استراتژی، آمریکا بهطور مؤثر با روسیه در زمینه همکاریهای محوری در خاورمیانه و مبارزه با تکثیر سلاحهای هستهای و تروریسم، بهعنوان یک قدرت بزرگ رفتار میکند. جلب، رئیسجمهور ایالات متحده و کنگره آمریکا را به باد انتقاد میگیرد که همت لازم را برای اعزام نیرو برای دفع داعش و بشاراسد نداشتهاند.
در ارتباط با چین نیز جلب بر این باور است که قدرت کلی پکن در آسیا برابر یا حتی بیشتر از آمریکاست. چین نقش برجستهای را در حوزه تجارت و سرمایهگذاری در آسیا دارد و برتری نظامی خود را در حوزه مرزهای خود در قبال همسایگان و ایالات متحده حفظ کرده است. بنابراین عقبراندن این کشور نیز مانند روسیه غیرممکن و خطرناک است و مهار آن کشور بهسادگی حاصل نمیشود.
جلب معتقد است که آمریکا از امکانات قدرت خود بهخوبی استفاده نمیکند. از دید او قدرت استراتژیک به معنای پذیرش این واقعیت است که بدترین دولتها نیز میتوانند با منافع آمریکا همپوشانی داشته باشند. قدرت استراتژیک باید روزهایی را ببیند که آمریکا قادر است دشمنان خود را بهلحاظ نظامی شکست دهد و بهلحاظ اقتصادی آنها را مرعوب خود کند.
درک و فهم عناصر تشکیلدهنده قدرت دولت-ملتها در متن سیاست بینالملل در سه نوع نرم، سخت و هوشمند آن نقش مهمی در تدوین استراتژی سیاست خارجی دولتها ایفا میکند. تدوین استراتژی سیاست خارجی بر مبنای درک و فهم نادرست و کژدار قدرت رقیبان، تأمین منفعت ملی را دشوار میکند. قدرتهای بزرگ همواره درصدد سنجش و ارزیابی سطح و جایگاه یکدیگر در سلسلهمراتب قدرت در سیاست بینالملل هستند. هرگونه ارزیابی اشتباه میتواند پیامدهای پیشبینیناپذیری برای آنها داشته باشد. فاجعه زمانی رخ میدهد که ارزیابیهای اشتباه در چرخهای باطل قرار میگیرند که در این صورت تنها تلاشی فوقانسانی میتواند سیر حوادث سیاست بینالملل را از پایانی فاجعهآمیز باز دارد. (هانز مورگنتا) اگر دولت - ملتهای سیاست بینالملل برحسب سطح و جایگاه قدرت در چهار دسته ابرقدرت، قدرت بزرگ، قدرت متوسط و قدرت کوچک طبقهبندی شود، هرگونه تغییری در هر یک از این سطوح، چه در جهت ارتقای قدرت و چه در جهت کاهش قدرت، باید مورد توجه دولتها قرار گیرد تا بتوانند استراتژی سیاست خارجی را در جهت تأمین منفعت ملی خویش تدوین کنند. یکی از دولتهایی که در شرایط امروز سیاست بینالملل،
موضوع ارزیابی دولتها و تحلیلگران و روزنامهنگاران حرفهای است، سطح قدرت ایالات متحده بهلحاظ افزایش و کاهش قدرت آن کشور است. درباره تنزل قدرت ایالات متحده از سطح یک ابرقدرت به سطح قدرت بزرگ، اتفاقنظر نسبی وجود دارد، اما کیفیت این تنزل محل بحث و تفسیرهای مختلف است؛ برای مثال نشریه «نشنالاینترست» در تارنمای خود باب بحثی را با موضوع «آینده برتری ایالات متحده» گشوده است. اولین مقاله این سلسلهبحثها را «لسلی هوارد جلب»، مقالهنویس پیشین روزنامه «نیورکتایمز» و رئیس اسبق شورای روابط خارجی ایالات متحده، در تاریخ 27 جولای 2016 نوشت. مقاله جلب بر مبنای این معنا
طبقهبندی شده است که ایالات متحده قدرت دستوری خود را از دست داده و درحالحاضر در مرحله قدرت توصیهای است. از دید جلب، قدرت نسبی نظامی و اقتصادی آمریکا در مقایسه با قرن بیستم کاهش یافته است. جلب معتقد است که شرایط جدید به تبیین و تفسیر معتبری نیازمند است، اما کانونهای سیاست خارجی ایالات متحده کاری دراینخصوص انجام ندادهاند؛ یعنی توجهی به این مسئله نکردهاند که آمریکا چه نیازهایی برای مدیریت شرایط جدید دارد. اما بهجای آن، حرفهای پرطمطراق دیپلماتیک و نظامی بیش از پیش شنیده میشود. هیچ سعی جدی و ترغیبکنندهای که صراحتا مسیر اقدام را روشن و راه موفقیت طرحهای سیاست خارجی را هموار کند، نشده است. او میگوید رهبران ایالات متحده آمریکا حس مشترک خویش را درباره عظمت آمریکا از دست دادهاند. هرچند جلب هنوز آمریکا را قدرت شمارهیک جهان میداند، اما بر این باور است که اگر ایالات متحده روشهای مدیریت و حلوفصل مسائل بینالمللی را پیدا نکند، وضعیت وخیمی را به انتظار خواهد نشست. آمریکا نیازمند رهبرانی است که شیوه رهبری را بدانند و بتوانند دست به تدوین استراتژی بزنند. آمریکا نیازمند متحدانی است که با تدوین یک استراتژی
برحسب منفعت دولتهای درون اتحاد عمل کند؛ برای مثال آمریکا باید تمام تلاش خود را برای شکلبخشیدن به رابطهای جدید با روسیه به کار ببندد. این رابطه جدید بر مبنای این پیشفرض استوار خواهد بود که روسیه یک قدرت بزرگ است. براساس این پیشفرض، ایالات متحده نیز به اهداف خویش ازجمله عقبنشینی روسیه از مواضعش در قبال اوکراین و حوزه بالتیک و جلب همکاری روسیه در گوشهوکنار جهان بهویژه در عراق و سوریه دست خواهد یافت. این استراتژی همچنین راه روابط اقتصادی مناسب با غرب را برای روسیه خواهد گشود. در چارچوب این استراتژی، آمریکا بهطور مؤثر با روسیه در زمینه همکاریهای محوری در خاورمیانه و مبارزه با تکثیر سلاحهای هستهای و تروریسم، بهعنوان یک قدرت بزرگ رفتار میکند. جلب، رئیسجمهور ایالات متحده و کنگره آمریکا را به باد انتقاد میگیرد که همت لازم را برای اعزام نیرو برای دفع داعش و بشاراسد نداشتهاند.
در ارتباط با چین نیز جلب بر این باور است که قدرت کلی پکن در آسیا برابر یا حتی بیشتر از آمریکاست. چین نقش برجستهای را در حوزه تجارت و سرمایهگذاری در آسیا دارد و برتری نظامی خود را در حوزه مرزهای خود در قبال همسایگان و ایالات متحده حفظ کرده است. بنابراین عقبراندن این کشور نیز مانند روسیه غیرممکن و خطرناک است و مهار آن کشور بهسادگی حاصل نمیشود.
جلب معتقد است که آمریکا از امکانات قدرت خود بهخوبی استفاده نمیکند. از دید او قدرت استراتژیک به معنای پذیرش این واقعیت است که بدترین دولتها نیز میتوانند با منافع آمریکا همپوشانی داشته باشند. قدرت استراتژیک باید روزهایی را ببیند که آمریکا قادر است دشمنان خود را بهلحاظ نظامی شکست دهد و بهلحاظ اقتصادی آنها را مرعوب خود کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.