|

ارزیابی «میدری» از علل عدم‌توسعه اقتصادی در جهان اسلام

شرق: توسعه‌یافتگی اقتصادی یا نرسیدن به آن، به دین ربطی دارد؟ یعنی اروپاییان که مسیحی هستند به‌دلیل دینشان به این همه دست یافته‌اند و عقب‌ماندگی دیگر نقاط جهان به دینشان برمی‌گردد؟ این پرسشی بود که احمدی میدری در پاسخ به سایت شفقنا درباره آن به تحلیل نشسته است. وی درابتدای گفتارش به این اشاره می‌کند:«مهم‌ترین عاملی که من در سرنوشت توسعه کشورها موثر می‌دانم، شرایط جغرافیایی آنهاست. اگر مسیحیت و توسعه در اروپا جمع شد و در کشورهایی مثل ایران، پاکستان و هند، مسلمانی و توسعه‌نیافتگی با یکدیگر جمع شده است، علت آن را خیلی ساده می‌توان بیان کرد که البته نظریه‌پردازان بزرگی به آن پرداخته‌اند نه اینکه حدس و گمان یا مطالعات من باشد. در طول تاریخ می‌توان دید که ایران و کشورهای مسلمان دو ویژگی داشتند؛ یکی اینکه آنها برخلاف کشورهای اروپا که در ارتفاع و با زمستان‌های بلند بودند، در مناطق معتدل و فاقد کوهستان‌های بلند واقع شده‌اند. این عامل جغرافیایی باعث شده است هر وقت کشورهای مسلمان مثل ایران مقداری آباد شده‌اند توسط سایر تمدن‌ها مورد طمع و تسخیر قرار گرفته‌اند. این مساله به کرات در طول تاریخ اتفاق افتاده است، یعنی ما تا قرن 10 میلادی در برهه‌های مختلف از پیشتازان تمدن بشری بودیم اما به محض اینکه پیشرفت را تجربه کردیم، کشورهای دیگر که به لحاظ تمدن قابل‌مقایسه با ایران بودند به این کشور حمله کردند. این مساله به هیچ‌وجه به توسعه‌یافتگی آن کشورها و توسعه نیافتگی کشور ما مربوط نمی‌شود. کشور مغول، پیشرفته‌تر از ایران نبود اما توانست به ما حمله کند زیرا شرایط جغرافیایی این حمله را مهیا می‌کرد، ولی هروقت ایران، کشورهای مسلمان، اعراب یا مغول قصد حمله به اروپا را داشتند، حداکثر جایی که توانستند به تصرف درآورند دروازه‌های اروپا بود. این استاد دانشگاه شهید چمران اهواز در ادامه ابراز می‌کند: «در طول تاریخ فرانسه، نمی‌توان دید این کشور به تسخیر کشورهای مسلمان درآمده باشد. در این بین فقط اسپانیا استثنا شده است، مابقی کشورها از تهاجم‌های خانمان‌براندازی که متوجه کشور ما یا عراق و ترکیه شده، در امان بوده‌اند. در نتیجه در آنجا انباشت سرمایه و ثبات سیاسی صورت گرفته است و حکومت‌ها هزار سال در فرانسه و انگلستان و دولت‌های محلی تا قرن 16، 17 و 18 دوام داشتند. به‌عنوان مثال یک کشور مانند ایتالیا در قرن 19 به‌طور یکپارچه شکل می‌گیرد، یعنی یک شهر هم می‌توانسته است خود را از نفوذ همسایگان در امان نگه دارد، اما امپراتوری ایران نمی‌توانسته است خود را از همسایگان و حتی اقوام درونی در امان نگاه دارد، به‌دلیل این شرایط در اروپا و به‌دلیل وفور آب که زندگی و دفاع در مقابل بیگانه را در همه‌جا امکان‌پذیر کرده است، یک تراکم جمعیت بسیار زیاد در اروپا به وجود می‌آید، اما در ایران، چین و هند اصلا این شرایط جغرافیایی وجود ندارد. بنابراین من فکر می‌کنم هیچ ارتباطی بین نوع دین و توسعه‌یافتگی کشورها وجود ندارد.» وی در خصوص اینکه کدام‌یک از کشورهای غربی بر ایران و کشورهای مسلمان تاثیر گذاشته‌اند، گفت:«تا جایی که من می‌دانم نوسازی و مدرنیته ما از طریق تماس ما با اروپا صورت گرفت و اگر شما تاثیر فرانسه را بر آفریقا، بر حوزه تمدنی ما، حتی بر شرق آسیا و در همه کشورهای جهان، نگاه کنید بسیار بیشتر از آمریکاست. آمریکا کشوری است که در قرن 20 تبدیل به یک کشور امپریالیستی یا امپراتوری می‌شود و می‌تواند اندیشه‌های خود را انتقال دهد که آن هم بعد از اینکه توسعه همراه با مذهب داشته، تحولات زیادی را سپری کرده است؛ یعنی در بدو ورود آشنایی ما با دنیای مدرن، بیشتر در حوزه اروپا، جنگ‌های مذهبی و در واقع قلع‌وقمع‌های شدید علیه دینداران صورت می‌گرفت و کشتارهای دسته جمعی علیه کلیسا - به‌دلیل پیشینه نادرست کلیسا در اروپا- رخ می‌داد.»
شرق: توسعه‌یافتگی اقتصادی یا نرسیدن به آن، به دین ربطی دارد؟ یعنی اروپاییان که مسیحی هستند به‌دلیل دینشان به این همه دست یافته‌اند و عقب‌ماندگی دیگر نقاط جهان به دینشان برمی‌گردد؟ این پرسشی بود که احمدی میدری در پاسخ به سایت شفقنا درباره آن به تحلیل نشسته است. وی درابتدای گفتارش به این اشاره می‌کند:«مهم‌ترین عاملی که من در سرنوشت توسعه کشورها موثر می‌دانم، شرایط جغرافیایی آنهاست. اگر مسیحیت و توسعه در اروپا جمع شد و در کشورهایی مثل ایران، پاکستان و هند، مسلمانی و توسعه‌نیافتگی با یکدیگر جمع شده است، علت آن را خیلی ساده می‌توان بیان کرد که البته نظریه‌پردازان بزرگی به آن پرداخته‌اند نه اینکه حدس و گمان یا مطالعات من باشد. در طول تاریخ می‌توان دید که ایران و کشورهای مسلمان دو ویژگی داشتند؛ یکی اینکه آنها برخلاف کشورهای اروپا که در ارتفاع و با زمستان‌های بلند بودند، در مناطق معتدل و فاقد کوهستان‌های بلند واقع شده‌اند. این عامل جغرافیایی باعث شده است هر وقت کشورهای مسلمان مثل ایران مقداری آباد شده‌اند توسط سایر تمدن‌ها مورد طمع و تسخیر قرار گرفته‌اند. این مساله به کرات در طول تاریخ اتفاق افتاده است، یعنی ما تا قرن 10 میلادی در برهه‌های مختلف از پیشتازان تمدن بشری بودیم اما به محض اینکه پیشرفت را تجربه کردیم، کشورهای دیگر که به لحاظ تمدن قابل‌مقایسه با ایران بودند به این کشور حمله کردند. این مساله به هیچ‌وجه به توسعه‌یافتگی آن کشورها و توسعه نیافتگی کشور ما مربوط نمی‌شود. کشور مغول، پیشرفته‌تر از ایران نبود اما توانست به ما حمله کند زیرا شرایط جغرافیایی این حمله را مهیا می‌کرد، ولی هروقت ایران، کشورهای مسلمان، اعراب یا مغول قصد حمله به اروپا را داشتند، حداکثر جایی که توانستند به تصرف درآورند دروازه‌های اروپا بود. این استاد دانشگاه شهید چمران اهواز در ادامه ابراز می‌کند: «در طول تاریخ فرانسه، نمی‌توان دید این کشور به تسخیر کشورهای مسلمان درآمده باشد. در این بین فقط اسپانیا استثنا شده است، مابقی کشورها از تهاجم‌های خانمان‌براندازی که متوجه کشور ما یا عراق و ترکیه شده، در امان بوده‌اند. در نتیجه در آنجا انباشت سرمایه و ثبات سیاسی صورت گرفته است و حکومت‌ها هزار سال در فرانسه و انگلستان و دولت‌های محلی تا قرن 16، 17 و 18 دوام داشتند. به‌عنوان مثال یک کشور مانند ایتالیا در قرن 19 به‌طور یکپارچه شکل می‌گیرد، یعنی یک شهر هم می‌توانسته است خود را از نفوذ همسایگان در امان نگه دارد، اما امپراتوری ایران نمی‌توانسته است خود را از همسایگان و حتی اقوام درونی در امان نگاه دارد، به‌دلیل این شرایط در اروپا و به‌دلیل وفور آب که زندگی و دفاع در مقابل بیگانه را در همه‌جا امکان‌پذیر کرده است، یک تراکم جمعیت بسیار زیاد در اروپا به وجود می‌آید، اما در ایران، چین و هند اصلا این شرایط جغرافیایی وجود ندارد. بنابراین من فکر می‌کنم هیچ ارتباطی بین نوع دین و توسعه‌یافتگی کشورها وجود ندارد.» وی در خصوص اینکه کدام‌یک از کشورهای غربی بر ایران و کشورهای مسلمان تاثیر گذاشته‌اند، گفت:«تا جایی که من می‌دانم نوسازی و مدرنیته ما از طریق تماس ما با اروپا صورت گرفت و اگر شما تاثیر فرانسه را بر آفریقا، بر حوزه تمدنی ما، حتی بر شرق آسیا و در همه کشورهای جهان، نگاه کنید بسیار بیشتر از آمریکاست. آمریکا کشوری است که در قرن 20 تبدیل به یک کشور امپریالیستی یا امپراتوری می‌شود و می‌تواند اندیشه‌های خود را انتقال دهد که آن هم بعد از اینکه توسعه همراه با مذهب داشته، تحولات زیادی را سپری کرده است؛ یعنی در بدو ورود آشنایی ما با دنیای مدرن، بیشتر در حوزه اروپا، جنگ‌های مذهبی و در واقع قلع‌وقمع‌های شدید علیه دینداران صورت می‌گرفت و کشتارهای دسته جمعی علیه کلیسا - به‌دلیل پیشینه نادرست کلیسا در اروپا- رخ می‌داد.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.