|

تازه‌هاي ققنوس

نشر ققنوس در ادامه ترجمه مدخل‌هاي دانشنامه فلسفي استنفورد به انتشار سه مجلد جديد پرداخته كه در زير نگاهي مختصر به آنها انداخته‌ايم.
نخستین مجلد به زیباشناسی کانت می‌پردازد. كانت در بخش اول كتاب سوم خود يعني در «نقد قوه حاكمه زيبايي‌شناختي» درباره حكم و تجربه زيبايي‌شناختي و در جزء دوم يعني در «نقد قوه حاكمه غايت‌شناختي» درباره غايت‌شناسي يعني توسل به اهداف،‌ غايات يا اغراض در علم طبيعي و به‌طوركلي‌تر در فهم ما از طبيعت به بحث مي‌پردازد. برخلاف نظريه زيبايي‌شناسي او كه در فلسفه جديد همواره محل بحث بوده به نظريه غايت‌شناسي او بيشتر در دهه 1990 و ربط آن به فلسفه زيست‌شناسي معاصر پرداخته شده است. در نظريه زيبايي‌شناسي، او بر آن است نشان دهد زیبایی و زیبایی هنری به لذت و ادراک حسی وابسته‌اند و نه به مفهوم‌سازی. در جایی از این اثر، او زیبا را آن چیزی معرفی می‌کند که لذتی بیافریند، رها از بهره و سود، بی‌مفهوم و همگانی که چون غایتی بدون غایت باشد. این جمله در جهان جدید بسیار مورد توجه قرار گرفته است. کانت با دو رویکرد در زیبایی‌شناسی کلاسیک مخالفت کرد. از یک‌سو او هنر را واقعیتی مبهم نمی‌دانست، درحالی‌که سنتی در زمینه زیبایی‌شناسی بود که نسبتی تام میان واقعیت و هنر برقرار می‌کرد. از سوی دیگر حس‌گرایی افرادی چون هیوم را هم نپذیرفت. او نمی‌توانست بپذیرد که تجربه زیبایی‌شناسی صرفا توانایی حسی روان آدمی باشد. کانت این تجربه را تجربه لذتی خاص معرفی کرد. هنگامی که ما اثری هنری را مشاهده می‌کنیم، از تعادل میان خیال و عقل لذت می‌بریم و این یک لذت زیبایی‌شناسی است.
مجلد دیگر، بحث درباره قصدیت جمعی است. قصدیت جمعی توانایی اذهان است برای اینکه مشترکا به اشیاي امور واقع، اوضاع امور، اهداف یا ارزش‌هایی معطوف شوند. پذيرش جمعيت پيش‌فرضي محوري براي پديدآمدن زبان و كل جهان نمادها، نهادها و شأن اجتماعي است. برخوردهاي ارزيابانه مشترك، تلقي‌اي از خير مشترك در اختيار ما مي‌گذارند. اصطلاح «قصديت جمعي» مفهومي قديمي در فلسفه است. مفاهيمي مثل اهتمام مشترك در فلسفه ارسطو، اراده جمعي در ژان ژاك روسو يا مفهوم روح زمانه در هگل به‌نوعي به اين مفهوم اشاره دارند. در قرن بيستم اين مفهوم را در علوم اجتماعي مي‌توان دنبال كرد. اميل دوركيم ذيل عنوان آگاهي جمعي و وبر در تحليل معناي سوبژكتيو به عمل جمعي پرداخته‌اند. در پديدارشناسي و فلسفه اگزيستانسياليسم نيز اين مفهوم تحت عنوان تجربه مشترك مثلا در آثار ماكس شلر ديده مي‌شود. اما اصطلاح قصديت جمعي را اولين‌بار جان سرل در سال 1990 در مقاله خود با عنوان «قصدها و اعمال جمعي» وضع كرده است. چالش فلسفي اصلي‌اي كه به تحليل قصديت جمعي مربوط مي‌شود، در تنشي است كه درون عبارت «افراد در مقام گروه» است.
مجلد سوم مدخل استنفورد درباره سهروردی است. فلسفه غرب اولين‌بار به‌واسطه ترجمه‌ها و تلاش‌هاي هانري كربن با فلسفه شهاب‌الدين سهروردي آشنا شد. سهروردي مؤسس فلسفه اشراق در نقد فلسفه مشا سينوي بود. او هم‌زمان با شرح و بسط نظريات اشراقي معرفت‌شناختي (‌منطق و علم‌النفس) و مابعد‌الطبيعي (‌هستي‌شناسي و كيهان‌شناسي)‌ خود نقدي افلاطوني بر مكتب مشا سينوي حاكم در آن دوران در حيطه‌هاي منطق، معرفت‌شناسي، ‌علم‌النفس و مابعدالطبيعه وارد كرد. ديدگاه معرفت‌شناختي تازه‌اش وي را به نقد نظريه تعريف مشايي سينوي، طرح نظريه‌اي در مورد علم «حضوري»، شرح و بسط هستي‌شناسي پيچيده‌اي از انوار و افزودن عالم چهارمي به نام عالم مثل رهنمون شد.

نشر ققنوس در ادامه ترجمه مدخل‌هاي دانشنامه فلسفي استنفورد به انتشار سه مجلد جديد پرداخته كه در زير نگاهي مختصر به آنها انداخته‌ايم.
نخستین مجلد به زیباشناسی کانت می‌پردازد. كانت در بخش اول كتاب سوم خود يعني در «نقد قوه حاكمه زيبايي‌شناختي» درباره حكم و تجربه زيبايي‌شناختي و در جزء دوم يعني در «نقد قوه حاكمه غايت‌شناختي» درباره غايت‌شناسي يعني توسل به اهداف،‌ غايات يا اغراض در علم طبيعي و به‌طوركلي‌تر در فهم ما از طبيعت به بحث مي‌پردازد. برخلاف نظريه زيبايي‌شناسي او كه در فلسفه جديد همواره محل بحث بوده به نظريه غايت‌شناسي او بيشتر در دهه 1990 و ربط آن به فلسفه زيست‌شناسي معاصر پرداخته شده است. در نظريه زيبايي‌شناسي، او بر آن است نشان دهد زیبایی و زیبایی هنری به لذت و ادراک حسی وابسته‌اند و نه به مفهوم‌سازی. در جایی از این اثر، او زیبا را آن چیزی معرفی می‌کند که لذتی بیافریند، رها از بهره و سود، بی‌مفهوم و همگانی که چون غایتی بدون غایت باشد. این جمله در جهان جدید بسیار مورد توجه قرار گرفته است. کانت با دو رویکرد در زیبایی‌شناسی کلاسیک مخالفت کرد. از یک‌سو او هنر را واقعیتی مبهم نمی‌دانست، درحالی‌که سنتی در زمینه زیبایی‌شناسی بود که نسبتی تام میان واقعیت و هنر برقرار می‌کرد. از سوی دیگر حس‌گرایی افرادی چون هیوم را هم نپذیرفت. او نمی‌توانست بپذیرد که تجربه زیبایی‌شناسی صرفا توانایی حسی روان آدمی باشد. کانت این تجربه را تجربه لذتی خاص معرفی کرد. هنگامی که ما اثری هنری را مشاهده می‌کنیم، از تعادل میان خیال و عقل لذت می‌بریم و این یک لذت زیبایی‌شناسی است.
مجلد دیگر، بحث درباره قصدیت جمعی است. قصدیت جمعی توانایی اذهان است برای اینکه مشترکا به اشیاي امور واقع، اوضاع امور، اهداف یا ارزش‌هایی معطوف شوند. پذيرش جمعيت پيش‌فرضي محوري براي پديدآمدن زبان و كل جهان نمادها، نهادها و شأن اجتماعي است. برخوردهاي ارزيابانه مشترك، تلقي‌اي از خير مشترك در اختيار ما مي‌گذارند. اصطلاح «قصديت جمعي» مفهومي قديمي در فلسفه است. مفاهيمي مثل اهتمام مشترك در فلسفه ارسطو، اراده جمعي در ژان ژاك روسو يا مفهوم روح زمانه در هگل به‌نوعي به اين مفهوم اشاره دارند. در قرن بيستم اين مفهوم را در علوم اجتماعي مي‌توان دنبال كرد. اميل دوركيم ذيل عنوان آگاهي جمعي و وبر در تحليل معناي سوبژكتيو به عمل جمعي پرداخته‌اند. در پديدارشناسي و فلسفه اگزيستانسياليسم نيز اين مفهوم تحت عنوان تجربه مشترك مثلا در آثار ماكس شلر ديده مي‌شود. اما اصطلاح قصديت جمعي را اولين‌بار جان سرل در سال 1990 در مقاله خود با عنوان «قصدها و اعمال جمعي» وضع كرده است. چالش فلسفي اصلي‌اي كه به تحليل قصديت جمعي مربوط مي‌شود، در تنشي است كه درون عبارت «افراد در مقام گروه» است.
مجلد سوم مدخل استنفورد درباره سهروردی است. فلسفه غرب اولين‌بار به‌واسطه ترجمه‌ها و تلاش‌هاي هانري كربن با فلسفه شهاب‌الدين سهروردي آشنا شد. سهروردي مؤسس فلسفه اشراق در نقد فلسفه مشا سينوي بود. او هم‌زمان با شرح و بسط نظريات اشراقي معرفت‌شناختي (‌منطق و علم‌النفس) و مابعد‌الطبيعي (‌هستي‌شناسي و كيهان‌شناسي)‌ خود نقدي افلاطوني بر مكتب مشا سينوي حاكم در آن دوران در حيطه‌هاي منطق، معرفت‌شناسي، ‌علم‌النفس و مابعدالطبيعه وارد كرد. ديدگاه معرفت‌شناختي تازه‌اش وي را به نقد نظريه تعريف مشايي سينوي، طرح نظريه‌اي در مورد علم «حضوري»، شرح و بسط هستي‌شناسي پيچيده‌اي از انوار و افزودن عالم چهارمي به نام عالم مثل رهنمون شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.