|

یادداشت‌های یک خبرنگار مستعفی

لیلی فرهادپور

من یک توریست هستم. از وقتی که روزنامه‌نگاری نمی‌کنم، در سینما و تئاتر گردشگری می‌کنم. گاهی پشت صحنه، گاهی جلوی دوربین و گاهی هم روی صندلی تماشاچی. تماشاچی ناب نیستم، دروغ چرا، به دلیل همان سابقه روزنامه‌نگاری، اغلب شرمنده دوستان و عوامل فیلم و تئاتر و روابط‌عمومی‌ها می‌شویم و بلیت مهمان گیرمان می‌آید. اما این گردشگری ما هم فال است هم تماشا. یک نقش کوچک در فلان فیلم یا سریال یا حتی نمایش، مرا از روی صحنه و جلوی دوربین به راوی پشت صحنه می‌کشاند، چون روایت ویروسی است مزمن و این ویروس در من بدجوری کهنه شده است. این روزها سر کار فاز سوم سریال تلویزیونی «سرزمین کهن» به کارگردانی کمال تبریزی هستم. در کوچه‌پس‌کوچه‌های باریک محله کن تهران. پس‌کوچه‌هایی که یک ماشین از آن به زور رد می‌شود ولی به‌هرحال دو طرفه است و ماشین‌ها با کلی حساب‌کتاب‌کردن‌های راننده و کمک اهل محل، از کنار هم بالاخره رد می‌شوند. یکی رو به شمال، یکی رو به جنوب. تازه در تمام طول این کوچه‌های تنگ هم ماشین‌های محلی‌ها و گذری‌ها تنگ هم پارک هستند. نه پارکبانی هست و نه پلیس راهنمایی رانندگی و ایضا نه پیاده‌رویی. دیگر مهرماه است و بچه‌های محل با روپوش‌های تمیز و اتوکشیده آب‌نرفته و کیف و کفش نو لابه‌لای ماشین‌ها در این پس‌‌کوچه‌های کن دویدن‌هایشان به راه است. مغازه‌ها درشان وسط کوچه باز می‌شود و مشتریان کنار مغازه دولا می‌شوند که مثلا میوه و سبزیجات جدا کنند و تو نگرانی که نکند آینه ماشین به لباسشان گیر کند اگر هم دست‌دست کنی، ماشین پشت سری و آن یکی که از روبه‌رویت می‌آید، چنان چپ‌چپ نگاهت می‌کند که حاضری خودت مهر ابطال به گواهینامه‌ات بزنی. هیچ‌کس در این محل بوق نمی‌زند، فوقش سرشان را از پنجره ماشین درمی‌آورند و می‌گویند: «ردی آبجی نترس برو!». بعد همان خریدار مغازه که دیگر کمر راست کرده و دست‌فرمان تو را نظاره‌گر است از روبه‌رو با دست اشاره می‌کند: «از این‌ور هم ردی فقط یک کم فرمون رو بده اون‌ور!». بالاخره می‌رسی به محل فیلم‌برداری یا به قول سینمایی‌ها «لوکیشن». همسایه‌ها روزهای اول هیجان‌زده بودند. اما همه‌چی دور از چشم آنان و داخل این خانه قدیمی با حیاط کوچک بازسازی‌‌شده‌اش جریان دارد. البته ماشین‌های گروه حمل‌ونقل پروژه جا پارک همسایه‌ها را گرفته‌اند و این باعث شاکی‌شدن برخی از آنها شده. بچه‌های حمل‌ونقل سعی می‌کنند با خنده و شوخی و جابه‌جاکردن دقیقه به دقیقه ماشین‌هایشان، دل آنها را به دست بیاورند. گاهی که بازیگران معروف تلویزیونی از راه برسند و همسایه‌ها هم دم در باشند، سلام و علیکی در می‌گیرد و احیانا سلفی با تلفن همراه. این استقبال البته شامل بازیگران غیرتلویزیونی نمی‌شود. کن یکی از محله‌های تهران است که بدنه آن شامل طبقه متوسط جامعه است. مردهایشان صبح‌ها می‌روند سر کار و زن‌های خانه‌دار سرگرم رتق‌وفتق خانه و زنان کارمند و کارگر هم که صبح بچه‌ها را رسانده‌اند مدرسه و راهی محل کار شده‌اند. آنتن ماهواره نه آنکه بر سر خانه‌ها نباشد، هست ولی نه به اندازه وفور آن بر سر آپارتمان‌های چندین طبقه بالای شهر. اصولا بافت این منطقه این‌گونه است که اجازه برج‌سازی در آن را نمی‌دهند. محله کن خیلی محله است. خلاصه آنکه گویا مردمش بیشتر سریال‌بین هست تا سینمارو، بنابراین بازیگران تلویزیونی را بیشتر می‌شناسند. این تفاوت خودش داستانی است در پشت صحنه سینما و تلویزیون. این داستان حتی چندی پیش در مجموعه «خندوانه» هم مطرح شد. در آن برنامه‌ای که شاهرخ استخری، بازیگر تلویزیون دعوت داشت و رامبد جوان به او گفت برخی عقیده دارند آنهایی که در تلویزیون بازی می‌کنند، بهتر است در سینما حضور نداشته باشند؛ چون مردم از دیدنشان سیراب شده‌اند و دیگر برای تماشای این بازیگران در سینما، پول خرج نمی‌کنند. و بعد هم اضافه کرد که این نگاه باید عوض شود. که استخری هم با تأیید حرف جوان گفت: من همه تلاشم در نشان‌دادن اهمیت‌نداشتن این موضوع است؛ چراکه به نظر من این عقیده اصلا درست نیست. حالا اینجا در فاز سه سرزمین کهن، همه‌جور بازیگر هست سینمایی، تلویزیونی و تئاتری. کمال تبریزی است دیگر. کارنامه کاری‌اش بی‌شباهت به کوچه‌پس‌کوچه‌های کن نیست. کارگردان آرام، متین و بی‌سروصدایی که مرتب برایش حاشیه درست می‌شود. از فیلم‌های توقیفی روی دستش مانده مانند «خیابان‌های آرام» تا فیلم هنر و تجربه‌ای، انتزاعی و خوش‌ساختش یعنی «دونده زمین» که از طرف مسعود فراستی به دیاثت متهم شد، تا فیلم ساختارشکن مارمولکش و کمدی عامه‌پسند «طبقه حساس»ش تا فیلم «از رئیس‌جمهور پاداش نگیر»ش که انتقادی صریح و روشن به احمدی‌نژاد بود و این آخری یعنی «امکان مینا» که شائبه سفارشی بودن آن از در افواه مطرح است. این کارگردان متین و آرام سر صحنه و پشت دوربین با این سریال سرزمین کهن هم داستان‌ها داشته است. از توقفش به دنبال اعتراض ایل بختیاری تا شروع فاز دوم و سوم این سریال و تغییراتی که بر بازیگران آن رفته است. سرزمین کهن احتمالا امسال بالاخره بعد از سه سال به اتمام می‌رسد و از تلویزیون پخش خواهد شد. اما سرنوشت فیلم درمحاق‌مانده تبریزی چه می‌شود، خدا عالم است.

من یک توریست هستم. از وقتی که روزنامه‌نگاری نمی‌کنم، در سینما و تئاتر گردشگری می‌کنم. گاهی پشت صحنه، گاهی جلوی دوربین و گاهی هم روی صندلی تماشاچی. تماشاچی ناب نیستم، دروغ چرا، به دلیل همان سابقه روزنامه‌نگاری، اغلب شرمنده دوستان و عوامل فیلم و تئاتر و روابط‌عمومی‌ها می‌شویم و بلیت مهمان گیرمان می‌آید. اما این گردشگری ما هم فال است هم تماشا. یک نقش کوچک در فلان فیلم یا سریال یا حتی نمایش، مرا از روی صحنه و جلوی دوربین به راوی پشت صحنه می‌کشاند، چون روایت ویروسی است مزمن و این ویروس در من بدجوری کهنه شده است. این روزها سر کار فاز سوم سریال تلویزیونی «سرزمین کهن» به کارگردانی کمال تبریزی هستم. در کوچه‌پس‌کوچه‌های باریک محله کن تهران. پس‌کوچه‌هایی که یک ماشین از آن به زور رد می‌شود ولی به‌هرحال دو طرفه است و ماشین‌ها با کلی حساب‌کتاب‌کردن‌های راننده و کمک اهل محل، از کنار هم بالاخره رد می‌شوند. یکی رو به شمال، یکی رو به جنوب. تازه در تمام طول این کوچه‌های تنگ هم ماشین‌های محلی‌ها و گذری‌ها تنگ هم پارک هستند. نه پارکبانی هست و نه پلیس راهنمایی رانندگی و ایضا نه پیاده‌رویی. دیگر مهرماه است و بچه‌های محل با روپوش‌های تمیز و اتوکشیده آب‌نرفته و کیف و کفش نو لابه‌لای ماشین‌ها در این پس‌‌کوچه‌های کن دویدن‌هایشان به راه است. مغازه‌ها درشان وسط کوچه باز می‌شود و مشتریان کنار مغازه دولا می‌شوند که مثلا میوه و سبزیجات جدا کنند و تو نگرانی که نکند آینه ماشین به لباسشان گیر کند اگر هم دست‌دست کنی، ماشین پشت سری و آن یکی که از روبه‌رویت می‌آید، چنان چپ‌چپ نگاهت می‌کند که حاضری خودت مهر ابطال به گواهینامه‌ات بزنی. هیچ‌کس در این محل بوق نمی‌زند، فوقش سرشان را از پنجره ماشین درمی‌آورند و می‌گویند: «ردی آبجی نترس برو!». بعد همان خریدار مغازه که دیگر کمر راست کرده و دست‌فرمان تو را نظاره‌گر است از روبه‌رو با دست اشاره می‌کند: «از این‌ور هم ردی فقط یک کم فرمون رو بده اون‌ور!». بالاخره می‌رسی به محل فیلم‌برداری یا به قول سینمایی‌ها «لوکیشن». همسایه‌ها روزهای اول هیجان‌زده بودند. اما همه‌چی دور از چشم آنان و داخل این خانه قدیمی با حیاط کوچک بازسازی‌‌شده‌اش جریان دارد. البته ماشین‌های گروه حمل‌ونقل پروژه جا پارک همسایه‌ها را گرفته‌اند و این باعث شاکی‌شدن برخی از آنها شده. بچه‌های حمل‌ونقل سعی می‌کنند با خنده و شوخی و جابه‌جاکردن دقیقه به دقیقه ماشین‌هایشان، دل آنها را به دست بیاورند. گاهی که بازیگران معروف تلویزیونی از راه برسند و همسایه‌ها هم دم در باشند، سلام و علیکی در می‌گیرد و احیانا سلفی با تلفن همراه. این استقبال البته شامل بازیگران غیرتلویزیونی نمی‌شود. کن یکی از محله‌های تهران است که بدنه آن شامل طبقه متوسط جامعه است. مردهایشان صبح‌ها می‌روند سر کار و زن‌های خانه‌دار سرگرم رتق‌وفتق خانه و زنان کارمند و کارگر هم که صبح بچه‌ها را رسانده‌اند مدرسه و راهی محل کار شده‌اند. آنتن ماهواره نه آنکه بر سر خانه‌ها نباشد، هست ولی نه به اندازه وفور آن بر سر آپارتمان‌های چندین طبقه بالای شهر. اصولا بافت این منطقه این‌گونه است که اجازه برج‌سازی در آن را نمی‌دهند. محله کن خیلی محله است. خلاصه آنکه گویا مردمش بیشتر سریال‌بین هست تا سینمارو، بنابراین بازیگران تلویزیونی را بیشتر می‌شناسند. این تفاوت خودش داستانی است در پشت صحنه سینما و تلویزیون. این داستان حتی چندی پیش در مجموعه «خندوانه» هم مطرح شد. در آن برنامه‌ای که شاهرخ استخری، بازیگر تلویزیون دعوت داشت و رامبد جوان به او گفت برخی عقیده دارند آنهایی که در تلویزیون بازی می‌کنند، بهتر است در سینما حضور نداشته باشند؛ چون مردم از دیدنشان سیراب شده‌اند و دیگر برای تماشای این بازیگران در سینما، پول خرج نمی‌کنند. و بعد هم اضافه کرد که این نگاه باید عوض شود. که استخری هم با تأیید حرف جوان گفت: من همه تلاشم در نشان‌دادن اهمیت‌نداشتن این موضوع است؛ چراکه به نظر من این عقیده اصلا درست نیست. حالا اینجا در فاز سه سرزمین کهن، همه‌جور بازیگر هست سینمایی، تلویزیونی و تئاتری. کمال تبریزی است دیگر. کارنامه کاری‌اش بی‌شباهت به کوچه‌پس‌کوچه‌های کن نیست. کارگردان آرام، متین و بی‌سروصدایی که مرتب برایش حاشیه درست می‌شود. از فیلم‌های توقیفی روی دستش مانده مانند «خیابان‌های آرام» تا فیلم هنر و تجربه‌ای، انتزاعی و خوش‌ساختش یعنی «دونده زمین» که از طرف مسعود فراستی به دیاثت متهم شد، تا فیلم ساختارشکن مارمولکش و کمدی عامه‌پسند «طبقه حساس»ش تا فیلم «از رئیس‌جمهور پاداش نگیر»ش که انتقادی صریح و روشن به احمدی‌نژاد بود و این آخری یعنی «امکان مینا» که شائبه سفارشی بودن آن از در افواه مطرح است. این کارگردان متین و آرام سر صحنه و پشت دوربین با این سریال سرزمین کهن هم داستان‌ها داشته است. از توقفش به دنبال اعتراض ایل بختیاری تا شروع فاز دوم و سوم این سریال و تغییراتی که بر بازیگران آن رفته است. سرزمین کهن احتمالا امسال بالاخره بعد از سه سال به اتمام می‌رسد و از تلویزیون پخش خواهد شد. اما سرنوشت فیلم درمحاق‌مانده تبریزی چه می‌شود، خدا عالم است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.